🔻معماری مسجد🔻

🔸قبله🔸
دومین مؤلفه‌ی بنیادینِ معماری مساجد در کنار کتیبه‌های اسلامی، جهت‌گیری بنا رو به کعبه و در جهت قبله است.
پیامبر (ص) در مکه رو به سوی کعبه و پس از هجرت به مدینه رو به سوی بیت‌المقدس _که  جایگاهی ویژه نزد یهودیان داشت_ نماز می‌گزارد . از آنجایی که قوم یهود در شهر مدینه و در روزگار پیامبر بسیار تاثیرگذار بودند؛ لذا فراخواندن و گرویدن آنها به دین اسلام مورد توجه حضرت بود. اما یهودیان رویه‌ای خصمانه را در برابر این دعوت‌ها در پیش گرفتند که منجر به روی گرداندن پیامبر از ایشان در سال دوم هجرت گردید و از نتایج آن تغییر قبله از بیت‌المقدس به کعبه بود.

صدور فرمان این چرخش در پایان دومین رکعت و در میانه‌ی نماز  از سوی خداوند بر پیامبر بود. در حالی که محمد (ص) نماز ظهر را به‌جا می‌آورد، آیه‌ی ۱۴۴ سوره بقره بر ایشان نازل شد تا ادامه‌ی نماز خویش را به سوی مکه قرائت کند. از آن تاریخ تا کنون، بنای مساجد در سرتاسر جهان اسلام به سمت بنای مقدس کعبه احداث می‌گردد.
مسجدی که در آن تغییر قبله انجام شد مسجد «بنی‌سلمه» بود که به ذوقبلتین (دارای دو قبله) مشهور شده است.




#قبله
#کعبه
#جهت_بنای_مسجد
#جهت_ساختمان_مسجد 
#معماری_مسجد
#معماری_اسلامی
#فراکسیون_معماری_اسلامی

🔻معماری مسجد🔻
🔸️محراب🔸️
محراب، در بنای مساجد معمولاً به طاقنمايى اطلاق می‌شود كه بر ديـوار درونى مسجد در سمت قبله و معمولاً در مرکز این دیوار تعبیه می‌شود. احداث محراب‌ها با ساختار مذکور از قرن اول و دوم هجری متداول شد و تا قبل از آن و در زمان پیامبر (ص) صرفاً به صورت نشانه‌گذاری با سنگ و یا نیزه از سایر قسمت‌های مسجد به‌عنوان جایگاه نماز خواندنِ پیامبر متمایز می‌شد. در این میان «مسجدالحرام» فاقد محراب بود؛ چرا که هر سمت آن رو به سوی قبله داشت و کعبه از هر نقطه‌ی مسجد قابل رؤیت بود. برخی مورخان معتقداند محراب‌هایی با ساختار طاقچه، طاقنما و یا مقعر در داخل دیوار قبله از دوران خلیفه‌ی دوم و توسط ولید ابن عبدالملک احداث شد و از آن پس مبتنی بر کارکرد فیزیکی آن در نقش جهت‌نمایی قبله، تمرکزدهنده‌ی صفوف و نمازگزاران و تعیین‌کننده جایگاه امام و در کارکرد نمادین خود به مثابه حريم مقدس و مرکزی در یک کل، همواره با فرم شاخص، تزئینات مفصل و خوشنویسی و کتیبه‌نگاری آیات قرآنی، یکی از برجسته‌ترین و اصلی‌ترین عناصر و مؤلفه‌های مسجد محسوب می‌گردد.  

#محراب
#قبله
#کعبه
#معماری_مسجد
#معماری_اسلامی
#فراکسیون_معماری_اسلامی

🔻معماری مسجد🔻
🔸️مقصوره🔸️

مقصوره اتاقک و یا فضایی محصور در اطراف محراب برخی مساجد است که در ابتدا محل اقامه‌ی نماز توسط خلیفه و حاکمان و در مراحل بعدی امامان جماعت بود و به منظور حفاظت از ایشان در حین برگزاری نماز جماعت تعبیه می‌شد. در سال‌های نخستین اسلام و زمان پیامبر این عنصر در مساجد دیده نمی‌شد اما پس از سوءقصدهایی که به جان خلفا و حاکمان صورت گرفت این جزء به محراب مساجد به‌عنوان عنصری الحاقی افزوده شد. درخصوص تاریخ احداث اولین مقصوره روایات مختلفی مطرح است و بسیاری مبدأ آن را در پی سوء قصد به خلیفه‌ی دوم می‌دانند، برخی دیگر آن را به زیاد ابن ابیه والی بصره و یا همچنین معاویه پس از سوء قصد خوارج به وی نسبت می‌دهند.





#مقصوره
#محراب
#قبله
#کعبه
#معماری_مسجد
#معماری_اسلامی
#فراکسیون_معماری_اسلامی

🔻معماری مسجد🔻
🔸️منبر🔸️


پیامبر (ص) در حالی با یارانش سخن می‌گفت که بر تنه‌ی نخلی تکیه می‌داد، بعدها بدین منظور دستور ساخت منبری دارای سه‌پله از چوب گز را داد که هنگام ایراد سخنرانی در آخرین پله‌ی آن می‌نشست. اعتقاد بر آنست که در صدر اسلام منبرها بیش از کارکرد مذهبی، دارای کارکرد سیاسی و اجتماعی بودند. با متصور بودنِ چنین نقشی، تختگاهی با ارتفاع بلند که خلفا، امرا و والیان محلی جهت بیعت گرفتن از مردم بر بالای آن می‌نشستند را نیز در زمره‌ی منبرها قلمداد کرده‌اند. حتی از اولین امتیازاتِ ارتقاء و یا به منصب رسیدنِ حاکمان و امیران در آن روزگار، نشستن بر روی منبر بود.
منبرها در مساجد جهان اسلام معمولاً با ساختاری مشابه و معین با اندکی اختلاف در تزئینات، تعداد طبقات و یا جزئیاتی چون تعبیه‌ی درب و سایبان در مجاورت دیوار قبله و محراب دیده می‌شوند.






#منبر
#محراب
#قبله
#معماری_مسجد
#معماری_اسلامی
#فراکسیون_معماری_اسلامی

💠میان مسجد و میخانه راهی است💠

🔸️درنگی در عنوان معماری اسلامی🔸️

🖋(بخش اول)
.
.
.

برای چند دهه، یکی از مناقشات دنباله‌دار و همچنان لاینحل در حوزه مطالعات نظری هنر و معماری، بحث چیستی هنر دینی بوده است. در حالی که عناوینی چون هنر اسلامی، هنر مسیحی، هنر بودایی و... سال‌ها است در بسیاری از نوشتارهای علمی پژوهشگران سراسر جهان به کار گرفته می‌شود، گروهی از محققان نیز همچنان در باب امکان انتساب پسوند اسامی ادیان به نوع خاصی از با دیده تردید می‌نگرند. از جمله در زمینه «معماری اسلامی»، هنوز معنای حقیقی این عنوان برای برخی از هنرمندان و هنرپژوهان محل ابهام است. برای ادراک بهتر این چالش، در مجموعه جستار چند بخشی «میان مسجد و میخانه راهی است» عناوین متعددی که برای هنر و معماری اسلامی به کار برده می‌شود (و هریک نیز دارای بار معنای خاصی است)، به اختصار مرور خواهد شد.
۱-معماری مسلمانان: در این معنا، هنر و معماری اسلامی، هنری است که توسط مسلمانان از ابتدای شکل‌گیری تمدن اسلامی تاکنون تکوین و یا تکامل یافته است. این اصطلاح بیش از هرچه، بر اهمیت جایگاه «هنرمند» و «عامل انسانی» به‌عنوان وجه تمایز این هنر از دیگر هنرها تاکید دارد و تاثیرگذاری مسلمانان بر روند تکاملی معماری اسلامی را برجسته می‌نماید. عمده‌ترین ایرادی که می‌توان به این عنوان وارد دانست، در این سوال نهفته است که با آثار هنری و شاهکارهای معماری که در دل سرزمین‌های اسلامی شکل گرفته و از حیث ساختار و تکنیک ساخت، کاملاً مستحیل در تمدن اسلامی است و تنها، کاربرد، آن را از سایر ابنیه اسلامی جدا کرده چه باید کرد؟ برای مثال کلیساهای وانک و بیت لحم در اصفهان (هر دو مربوط به دوره صفوی)، از نظر ساختار کلی معماری تفاوت چندانی با مساجد این شهر ندارد و کاملاً به سبک معماری دوره اسلامی ساخته شده است؛ در حالی مشخصاً کارفرمایان و بخشی از هنرمندان دخیل در ساخت و تزیین این بناها از مسیحیان ساکن ایران بوده‌اند. بنابر تعریف عنوان «هنر مسلمانان»، باید این ساختمان‌ها را از حوزه هنر اسلامی خارج و داخل در مفهوم معماری مسیحیت دانست. امری که به‌‍طور جد با منطق و سبک‌شناسی هنری در تضاد است. لذا، این مثال نقض و ده‌ها نمونه مشابه آن، دلیلی است بر آن است که عنوان «هنر مسلمانان» تا چه حد دچار کژتابی معنایی است. افزون بر آن، مسلّم است که معماری دوره اسلامی، با اقتباس از معماری سرزمین‌های مفتوحه چون ایران و بیزانس شکل گرفته است. پس مسلمانان، در روند تکامل آن دخیل بوده‌اند و تکوین ابتدایی، پیش از ظهور دین مبین اسلام آغاز گردیده بود. این امر نیز خود دلیل دیگری است که «معماری مسلمانان» واژه چندان دقیقی برای تبیین معنای معماری اسلامی نخواهد بود.  
📍در بخش های بعدی این جستار، دیگر واژگان رایج در زمینه معماری اسلامی، مورد مداقه قرار خواهد گرفت.📍

#معماری_اسلامی
#فراکسیون_معماری_اسلامی

📍فراکسیون معماری اسلامی
زیر نظر دپارتمان معماری اتحادیه معماری مرمت و شهرسازی، برگزار می‌کند:


وبینار بازاندیشی در معماری اسلامی (۱):
از دیاسپورا تا شهر؛ بازخوانی معماری مساجد در اروپا

🔸با سخنرانی سرکار خانم سحر انواری (پژوهشگر دکتری دانشگاه تهران)🔸

ورود برای عموم، آزاد و رایگان است.
🎞زمان: پنجشنبه ۲۰ آذر ۱۴۰۴
⏰ساعت ۱۸



📢 ورود از طریق لینک گوگل میت
meet.google.com/myt-azpw-mwt


🔻کانال فراکسیون معماری اسلامی:
https://news.1rj.ru/str/Isl_Faction

🔻پیج اینستاگرام فراکسیون معماری اسلامی:
@IsI_Faction