چطور می‌تونیم «قدرت» داشته باشیم بدون اینکه تبدیل به «ظالم» بشیم؟

ویتالیک در پست آخر سال ۲۰۲۵، Balance of power مفهوم d/acc و «تعامل‌پذیری خصمانه» رو به عنوان راهکاری برای مقابله با انحصار غول‌های تک و دولت‌ها پیشنهاد میده.

حرف اصلیش اینه: دوران اینکه صبر کنیم تا قدرت‌ها خودشون رو اصلاح کنند تموم شده؛ باید با ابزارها و کدهای باز، قدرت رو به زور «توزیع» کنیم. خلاصه و نکات کلیدیش رو اینجا نوشتم: 👇

۱/ مثلث ترسناک قدرت 🔺
ویتالیک میگه ما الان از سه چیز می‌ترسیم:
۱. دولت بزرگ: که سرکوبگره.
۲. بیزنس بزرگ: که انحصارگره و فقط دنبال سود خودشه (حتی اگه کاربر معتاد بشه).
۳. توده بزرگ (Big Mob): که میشه فرهنگ کنسل یا پوپولیسم کور.
مشکل کجاست؟ اینکه الان همه این‌ها همزمان دارن قوی‌تر میشن.

۲/ چرا ترمزها بریدن؟ 📉 قبلاً یه قانون نانوشته بود: «هرچی بزرگتر بشی، ناکارآمدتر میشی» (عدم صرفه به مقیاس). اما هوش مصنوعی و اتوماسیون این قانون رو شکستن. الان یه بازیگر میتونه بدون اینکه کند بشه، کل زمین بازی رو بگیره. توازن قدرت خودبه‌خود درست نمیشه، باید مهندسیش کنیم.

۳/ راهکار اول: الزام به توزیع (Mandate Diffusion) 🛠 ما باید به زورِ تکنولوژی و قانون، انحصار رو بشکنیم. ویتالیک طرفدار ایناست:

- استانداردهای اجباری (مثل USB-C اپل)
- ممنوعیت قراردادهای «عدم رقابت» برای کارکنان
- لایسنس‌های کپی‌لفت (Copyleft) که کدهای بعدی رو هم باز نگه میدارن.

۴/ راهکار دوم: تعامل‌پذیری خصمانه ⚔️ این جذاب‌ترین بخش مقاله‌ست! یعنی ساخت ابزارهایی که «بدون اجازه» به پلتفرم‌های انحصاری وصل میشن تا کاربر رو نجات بدن. مثال: ساختن یه اپلیکیشن که پست‌های اینستاگرام/توییتر رو بهت نشون میده، اما الگوریتم‌های اعتیادآور و تبلیغاتش رو حذف می‌کنه.

۵/ مفهوم d/acc: دفاعِ دموکراتیک 🛡 خیلی‌ها میگن: «دنیا خطرناکه، پس باید قدرت رو بدیم دست یه نفر که حواسش باشه.» ویتالیک میگه: «نه! راه حل d/acc هست.» یعنی توسعه تکنولوژی‌های دفاعی که باز و در دسترس همه باشن. امنیت باید توزیع بشه، نه اینکه گاردریل بکشیم دور دنیا.

۶/ اخلاق جدید: قدرت "To" نه قدرت "Over" ⚖️ ما باید پروژه‌هایی بسازیم که «قدرتِ انجام کار» (Impact) داشته باشن، اما «قدرتِ سلطه بر دیگران» (Hegemony) نداشته باشن. مثال مثبت ویتالیک: Lido با اینکه سهم بزرگی از استیکینگ اتریوم رو داره، چون حاکمیتش غیرمتمرکزه و دست یه نفر نیست، ترسناک نشده.

۷/ جمع‌بندی 👋 پیام ویتالیک برای ۲۰۲۶ روشنه: توی جنگل انبوهِ تکنولوژی، اگر فقط تماشاچی باشیم، غول‌ها ما رو می‌بلعن. راه نجات، حمایت از ابزارهای باز، شکستن باغ‌های محصور (Walled Gardens) و توزیع فعالانه قدرته.