👆👆کالبدشناسی دینامیکی امواج راسبی و سازوکار تاوایی (Vorticity) 🌈
چرا نوسانات جوی در خاورمیانه تشدید می‌شوند؟
واکاوی پیشرفته: ماندگاری تاوایی پتانسیل (Potential Vorticity Conservation)
در ادامه پایش سامانه‌ی فعال فعلی، بررسی رفتار موجی جریان‌های غربی از دیدگاه قانون بقای چرخندگی (Vorticity)، کلید درک علت عمیق‌شدن این ناوه بر روی خاورمیانه است. حرکت مارپیچی که هم‌اکنون در نقشه‌های تراز میانی مشاهده می‌کنیم، تابع مستقیم اصول زیر است:
۱. سازوکار حرکت موجی و تاوایی پتانسیل:
بر پایه اصل بقای تاوایی مطلق ($\zeta + f$)، هنگامی‌که جریان باد غربی با یک مانع برخورد می‌کند یا دچار نوسان می‌شود، برای حفظ تعادل دینامیکی خود، ناچار به تغییر انحنا (Curvature) می‌شود.
•  تولید تاوایی چرخندی (Cyclonic Vorticity): با حرکت توده‌هوا به سمت عرض‌های پایین‌تر (کاهش پارامتر کوریولیس یا $f$)، برای ثابت ماندن مجموع تاوایی، مقدار تاوایی نسبی ($\zeta$) افزایش می‌یابد. این فرآیند دقیقاً همان چیزی است که باعث "عمیق‌شدن ناوه" بر روی مدیترانه و نفوذ آن به سمت دریای سرخ و ایران شده است.
۲. دلایل فنی گسترش (Amplification) امواج در خاورمیانه:
چرا امواج راسبی در مسیر خود بر روی خاورمیانه چنین دامنه‌ی (Amplitude) بلندی پیدا می‌کنند؟
•  ناپایداری باروکلینیک (Baroclinic Instability): تضاد حرارتی شدید بین خشکی‌های داغ شبه‌جزیره عربستان و هوای سرد برآمده از بادهای غربی مدیترانه، مایه تشدید شیب فشاری و حرارتی می‌شود. این انرژی پتانسیل به انرژی جنبشی تبدیل‌شده و موج راسبی را از حالت خطی خارج و به یک موج عمیق و پرانرژی تبدیل می‌کند.
•  برهم‌کنش با رودباد جنب‌حاره‌ای (STJ): در این منطقه، رودباد به دلیل عوارض ژئومورفولوژیک (مانند فلات ایران و هیمالیا)، دچار شکست یا تقویت موضعی می‌شود. این "جفت‌شدگی" باعث می‌شود ناوه در یک نقطه خاص تثبیت شده و بارش‌های تداومی ایجاد کند.
۳. فرارفت تاوایی و صعود اجباری:
در حال حاضر، شرقِ محور این موج راسبی عمیق، محل تجمع فرارفت تاوایی مثبت (PVA) است. بر پایه قانون چرخندگی، این فرارفت در ترازهای بالا آشکارا منجر به واگرایی و ایجاد خلأ نسبی می‌شود که نتیجه آن، صعود پرقدرت توده‌های هوای مرطوب از سطح خلیج فارس، دریای عمان و دریای سرخ به لایه‌های فوقانی جو است.
خلاصه وضعیت جاری:
ما در حال حاضر شاهد یک "موج راسبی شکسته شده" یا با دامنه بسیار بلند هستیم که به دلیل بقای تاوایی پتانسیل، رطوبت منابع آبی جنوبی را جاری:مادرحال حاضر شاهد یک "موج راسبی شکسته شده" یا با دامنه بسیار بلند هستیم که به دلیل بقای توابی پتانسیل، رطوبت منابع آبی جنوبی را با ساختار جبهه‌ای بادهای غربی مدیترانه گره‌زده است. این پیکربندی، پتانسیل تولید بارش‌های سیل‌آسا را در هسته‌های ناپایداری به بیشینه رسانده است.

نقشه پهنه بندی و میزان بارش سامانه اخیر در فارس.

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

📈 ​این ویدئو، روند تغییرات دمای کره زمین از سال ۱۸۸۰ تاکنون را از نگاه ناسا (NASA) نشان می‌دهد.تاکنون روی زمین ثبت شده است.
​🌡️ در سال ۲۰۲۴، میانگین دمای سطح زمین به ۱.۲۸ درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین دوره‌ی مرجع (۱۹۵۱-۱۹۸۰) رسید.
​⚠️ این نمودار مارپیچی، یک پیش‌بینی نیست؛ بلکه بر اساس مدااهدات و داده‌های واقعی اندازه‌گیری شده است.
​
🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

«از یک ماهواره‌ی تنها
تا هزاران چشم در مدار زمین 🌍
انسان بی‌سروصدا، سیاره‌اش را با فناوری در آغوش گرفته است»

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

نقشه UTMچیست؟

کل ایران فقط توی ۴ زون UTM جا گرفته!!!
زون ۳۸N | ۳۹N | ۴۰N | ۴۱N
تقریباً ۸۰٪ مساحت کشورمون تو زون N۳۹ قرار داره!
یعنی تهران، اصفهان، شیراز، تبریز، مشهد، یزد، کرمان و … همه تو همین زونن!

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

ماهواره هایی که توانایی اندازه گیری دمای سطح زمین دارد.

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

فراز و فرود دریای خزر

این روزها خیلی می‌شنویم که آب دریای خزر یا کاسپین دارد عقب می‌شیند آیا این ماجرا تقصیر رفتار ما با طبیعت مازندران و گیلان است؟

این توضیحات یک استاد دانشگاه تهران است

ویژگی بارز این دریاچه بزرگ در قرن بیستم نوسانات سریع و چشمگیر سطح آب بوده

چرخه‌هایی که در مقیاس زمانی چند دهه رخ داده‌اند و دامنه آن‌ها چند متر بوده است — برای نمونه بین سال‌های ۱۹۲۹ تا ۱۹۷۷ سطح آب حدود ۳ متر کاهش یافت و سپس در دوره‌ای کوتاه بین ۱۹۷۷ تا ۲۰۰۰ همین سطح حدود ۳ متر افزایش را تجربه کرد. این تغییرات در کم‌تر سامانه‌های ساحلی رخ می‌دهد و مطالعه آن‌ها امکان مقایسه «پاسخ خط ساحلی» به تغییر تراز آب را با سواحل اقیانوسی فراهم می‌کند که معمولاً چنین دامنه‌های سریعی ندارند.

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

تا حالا به این فکر کرده‌اید که مجموع آب موجود روی زمین چقدر است؟ حجم آب‌های سیاره ما حدود ۱,۳۸۵,۵۵۴,۹۰۰ کیلومتر مکعب برآورد می‌شود، مجموعه‌ای عظیم که به آن هیدروسفر می‌گویند. اما نکته مهم اینجاست که این آب‌ها اصلاً به‌طور مساوی پخش نشده‌اند و تقریباً همه آن‌ها غیرقابل شرب هستند!
نگاهی به این آمار جالب بیندازید تا تصویر واضح‌تری از مقدار آب قابل استفاده‌مان به دست بیاورید:

اقیانوس‌ها (آب شور): حدود ۹۶.۵۴٪ از کل آب زمین، چیزی نزدیک به ۱,۳۳۸,۰۰۰,۰۰۰ کیلومتر مکعب

یخچال‌ها و کلاهک‌های قطبی: حدود ۱.۷۴٪ (حدود ۲۴,۳۶۴,۰۰۰ کیلومتر مکعب)؛ بزرگ‌ترین منبع آب شیرین، اما منجمد

آب‌های زیرزمینی: نزدیک به ۱.۶۶٪ از کل منابع آبی، یعنی حدود ۲۳,۰۰۰,۰۰۰ کیلومتر مکعب

دریاچه‌ها و رودخانه‌ها: حدود ۰.۰۱۳٪، تقریباً ۱۷۸,۰۰۰ کیلومتر مکعب

آب موجود در اتمسفر: حدود ۰.۰۰۱٪، در حدود ۱۲,۹۰۰ کیلومتر مکعب

این مجموعه، تمام آب موجود در سیاره آبی ما را تشکیل می‌دهد.
نتیجه؟ سهم آب شیرین و قابل استفاده ما بسیار کمتر از چیزی است که تصور می‌کنیم.

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

💢سردترین نقطه ایران
در استان فارس

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

چرا طول شب ها در زمستان افزایش می یابد ؟

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

مسیر اصلی راه ابریشم.

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

انواع گسل

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

ساختار تشکیل هورست و گرابن

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

چیزی که از فضا شبیه الگوهای نقطه‌ای سیاره آراکیس(سیاره شن) به نظر می‌آید، در واقع فناوری هوشمند و کهنِ مدیریت آب«قنات» است.

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

امید به زندگی در گذر زمان (۱۸۸۰ تا ۲۰۲۳)
این انیمیشن با استفاده از داده‌های «Our World in Data» اطلاعات جهانی را به شکلی زنده نمایش می‌دهد. کشورها بر اساس میزان امید به زندگی رنگ‌بندی شده‌اند؛ هرچه رنگ سبزتر باشد، طول عمر بیشتر است. این نمایش نشان می‌دهد که امید به زندگی در نقاط مختلف جهان در طول زمان چگونه تغییر کرده است.

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

سال ۲۰۲۱، یکی از ماهواره‌های NOAA پدیده‌ی «گردابه‌های فون کارمان» را در نزدیکی جزایر قناری و گوادالوپه ثبت کرد؛ الگویی شگفت‌انگیز و چشم‌نواز در مقیاس سیاره‌ای.
این پدیده زمانی شکل می‌گیرد که جریان‌های اقیانوسی یا جویِ مستعدِ نوسان، با جزایر و کوه‌ها برخورد می‌کنند؛ عوارضی که مانند یک مانع در مسیر جریان عمل کرده و زنجیره‌ای منظم از گردابه‌ها را در پشت خود ایجاد می‌کنند.
نمونه‌ای تماشایی از نظم پنهان در دل آشوب طبیعت.

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience

عمیق‌ترین نقطهٔ زمین، یعنی گودال ماریانا، نتیجهٔ تصادف نیست؛ بلکه بر اثر فرورانش صفحهٔ اقیانوس آرام به زیر صفحهٔ ماریانا در نزدیکی گوام شکل گرفته است. این فرآیند پوستهٔ زمین را خم کرده و گودالی با عمق حدود ۱۰٬۹۹۴ متر ساخته است. در سال ۱۹۶۰، ژاک پیکارد و دان والش برای نخستین بار با زیردریایی «تریسته» به این ژرفای شگفت‌انگیز فرود رفتند.

🌍🏔🇮🇷کانال علوم زمین
@Geoscience
https://news.1rj.ru/str/Geoscience