داستان سوریه

‏دلِ شامات است; سرزمینی با قدمتی طولانی ولی فاقد هویت ملی! کشوری که حتی نام خود را از تمدنی تاریخی ورای مرزهایش به عاریت گرفته: امپراتوری ‌ #آسور⁩ یا ‌ #آشور⁩ در شمال عراق؛ ‌ #سوریا⁩ نامی بود که یونانیان و رومیان آن را بر شامات گذاشتند و ‌ #آسورستان⁩ نامی بود که ایرانیان بر عراق.

جغرافیای گسسته سوریه اما بلای جانش گشته؛ جغرافیایی که این کشور را به شش بخش جداگانه تقسیم کرده‌است: واحه‌ای در جنوب‌غربی، دروازه‌ای در شمال، نواری ساحلی در غرب، فلاتی ناهموار در جنوب، دالانی شمالی-جنوبی و زمینی هموار و بایر در شرق. کنش و رخدادهای سوریه را از دریچه جغرافیا ببینید!

در پشت کوه‌های لبنان واحه‌ای است که از یکسو به کوه و از دیگر سو به بیابان منتهی می‌شود. ‌ #دمشق⁩ در میان آن جای دارد که کارکردی شبیه دژی کوچک دارد. از دمشق دسترسی به همه جای کشور کم و نادر است. جای شگفتی نیست که حاکم دمشق نیازمند دولتی نظامی با مشت آهنین برای حکومت بر همه کشور است.

در شمالغرب ‌ #حلب⁩ جای‌گرفته که دروازه تجاری طبیعی میان شامات است با آسیای صغیر در شمال و میان‌رودان در شرق. حاکمان آسیای صغیر (روم،عثمانی و ترکیه کنونی) همواره چشم طمع بدین مرکز بازرگانی داشتند. پس کنترل حلب مهم‌ترین گام برای حاکم دمشق است جهت حفظ یکپارچگی کشور در برابر آسیای صغیر!

رشته‌کوهی باریک و کم‌ارتفاع در غرب و مشرف بر مدیترانه کرانه باریک ولی طولانی را شکل‌داده که ماوای اقلیت‌های دینی علوی و مسیحی است; اقلیت‌هایی که همواره از سوی حاکمان سنی خارجی مستقر در دهانه رود نیل یا دریای مرمره زیر فشار بوده‌اند. ‌ #لاذقیه⁩ و ‌ #طرسوس⁩ دراینجا جای‌گرفته‌اند و دسترسی به بیرون را فراهم می‌کند. جای شگفتی نیست که راه اتحاد با قدرت‌های خارجی دوردست، نخست فرانسه و اکنون روسیه، از این کرانه می‌گذرد! پس کنترل نوار ساحلی برای حفظ رابطه با متحد بیرونی و تلاش واپسین برای حفظ چیرگی بر مرکز اقتصادی حلب بنیان حکمرانی حاکم دمشق بر کشوری فاقد هویت ملی است.

#حمص⁩ و ‌ #حماه⁩ بر دالانی به موازات رودخانه ‌ #اورونتس⁩ جای دارند که دمشق را به حلب پیوند می‌دهد. حفظ چیرگی بر حلب تنها از این دالان امکان‌پذیر است و مخالفت با دمشق از بی‌ثباتی در این دالان می‌گذرد. مسیر دمشق-حلب «دالان کنترل و شورش» است. پربیراه نیست‌ که اورونتس را رود عاصی می‌خوانند!

دره فرات در شرق است و پهنه‌ای وسیع از زمین‌های هموار ولی بایر که بخشی از ‌ #جزیره⁩ است. جزیره در میان شمال عراق، جنوب ترکیه و شرق سوریه است و سه شهر اصلی آن ‌ #موصل⁩ ‌ #آمد⁩ (‌ #دیاربکر⁩ ) و ‌ #رقه⁩ است. برخلاف آمدِ کردنشین، دو شهر دیگر عرب‌زبان است و ماوای قبایل بادیه‌نشین با سرعت تحرک بالاست.

در فاصله ‌ #موصل⁩ تا ‌ #رقه⁩ بافت زمین یکسان است ومردمانی همسان به لحاظ دینی و زبانی زندگی می‌کنند. موصل و رقه در طول تاریخ همواره رابطه‌ای تنگاتنگ داشتند به‌گونه‌ای که حاکم موصل و رقه یکی بوده و حاکمیت دمشق نادر بود! جغرافیا بستر قلمرویی نیمه مستقل از  فرات تا دجله در جزیره فراهم کرده.

زمین‌های ناهموار ‌ #جبل_الدروز⁩ و فلات ‌ #حوران⁩ در جنوب در مرز با اردن نیز جایگاهی ایمن برای فرقه ‌ #دروزی⁩ فراهم ساخته. برخلاف بخش عمده کشور که جمعیت مسلمان سنی دارد، کثرت اقلیت‌های مذهبی و فرقه‌های آیینی در کوه‌های جنوبی، همچو کرانه ساحلی، چشم‌گیر است؛ کثرتی که البته به وحدت نینجامیده!

پس جغرافیا سوریه را تکه‌تکه کرده: دمشق پایتخت محاصره‌‌شده و راه‌های دسترسی کمی به دیگر بخش‌ها داشته و هیچ‌گاه پیش از تشکیل سوریه مدرن، بر حلب و رقه تسلط پایدار نداشته; حلب زیر نفوذ قسطنطنیه-استانبول بوده; دالان ناامن حمص-حماه مرکز سیاسی را به دروازه تجاری وصل ‌کرده.

رقه و موصل زیر سیطره قدرتی واحد بوده; نوار باریک کرانه مدیترانه و جبل‌الدروز هر دو ماوای غیر سنیانند. ریشه نبود حاکمیت و هویت ملی را در جغرافیای گسسته‌ازهم این کشور ببینید . جای شگفتی نیست که کشور آماج شورش، حمله و یا توطئه از سوی دیگر قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی می‌شود.

آلترناتیوهای داخلی نیز می‌توانند یکپارچگی سرزمینی آن را برهم‌زنند. از همین روست که برای جلوگیری از فروپاشی محتمل داخلی، حکومت‌های سوری به سیاست سرکوب با ‌ #مشت_آهنین⁩ متوسل می‌گردند! تصمیم و کنش‌های سیاسی در طول تاریخ توسط بستری جغرافیایی محدود گشته‌اند و این یعنی ‌ #چیرگی_ژئوپلتیک

⁩ جغرافیا دگربار در پسِ جنگ داخلی سوریه بود: داعش حاکم رقه گشت و بر موصل چیره شد. دمشق کنترل خود را بر کرانه مدیترانه حفظ کرد و اینگونه حمایت متحد دوردست روسی را تضمین شده دید، مخالفین حلب را با کنترل حاکم آسیای صغیر (ترکیه) و در دست داشتند. جبل‌الدروز نیز در دست دیگر شورشیان افتاد.

نبردها نیز در محور دالانی بود که واحه دمشق را از طریق حمص و حماه به دروازه تجاری حلب پیوند می‌داد.

دور نخست جنگ داخلی با پیروزی اسد و متحدین روسی-ایرانی آن پایان یافت چرا که کنترل دالان را در دست گرفتند. کردهای سوریه نیز جایگزین داعش در شرق فرات گشتند.

هفته پیش اما کنترل اسد بیکباره بر حلب برهم‌خورد; شکستی که پیامد ۲۷ سپتامبر بود! دگربار ‌ #منطق_ژئوپلتیک⁩ حکم می کند که آنکه کنترل دالان حمص-حماه را دردست گیرد٬ پیروز خواهد بود; پیروزی در سلطه بر کشوری که همه چیز دارد و هیچ ندارد!

‏دست خدا را در پس ِنیروهای نامریی ژئوپلتیکی ببینید!

@Iran_simorgh

و سرانجام ‎#جشن_مهرگان در میراث معنوی ‎#یونسکو به ثبت رسید. گذشته از همکاری ایران و تاجیکستان در پرونده ‎#مهرگان ، پرونده «هنر ساختن و نواختن رباب» نیز با همکاری این دو کشور و ازبکستان در ۱۹مین نشست کمیته میان دولتی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس در پاراگوئه به سرانجام رسید. بیش باد.

@Iran_simorgh

خُرد شدن حماس، تضعیف حزب‌الله و سرانجام سقوط سریع بشار اسد دگربار نشان داد که درک ‎#مفهوم_ایران مهمترین پیش‌نیاز تغییر در سیاست‌ها و استراتژی‌های منطقه‌ایست. بارها از این دگرگونی و ضرورت هشدار داده شد، اما با تفرعن نپذیرفتند. دست خدا اما در پوشش ‎#نیروهای_ژئوپلتیکی به آنان آموزاند!


"بخشی از تنش‌های کنونی را باید برخاسته از زایش دردناک ‎#خودآگاهی_ژئوپلتیکی ایران دید؛خودآگاهی که برداشت نوین از خویشتنِ ایران (Iran’s Self)و جایگاه کشور در جهان را نشان‌داده و مفهوم دوست-دشمن را ازنو‌ پی‌ریزی می‌کند.ریشه این خودآگاهی را باید در جغرافیا،تاریخ و میراث تمدنی ایران دید.

زایش ‎#خودآگاهی_ژئوپلتیکی پوسته انعطاف‌ناپذیر ایدئولوژی را نیز می‌شکند. چرا که اگر ايدئولوژی از منطق ژئوپلتيك بگريزد، به گزافه‌گويی و شطحيات تقليل می‌يابد. اما اگر گفتمانِ منسجمِ مردمی، ‎#منطق_ژئوپلتیک را دريابد و با آن تركيب شود، آن لحظه، لحظه زايشِ نيروی ژئوكالچرال نوین ایران است"


https://x.com/arashreisi/status/1865673852703199638?t=Ian3HacVV0-Ygzb_lY4fbQ&s=19

@Iran_simorgh

سقوط ‎#بشار_اسد ضربتی سخت به ایدئولوژی ‎#امت_گرایی بود؛ ایدئولوژی‌ای که ایران را برای مفهوم موهوم ‎#امت مصرف کرده و ارزشی برای ‎#منافع_ملی قائل نبوده. در میانه نیرومندی روزافزون ‎#گفتمان_ایران در جامعه ایرانی، منتظر حمایت امت گرایان از ‎#قوم_گرایی باشید؛ اتحادی بر پایه ‎#نفرت_از_ایران.

در زمانه کنونی گفتمان نیرومندی سربرآورده که دیر یا زود بر جامعه ایران و حیات ایرانیان چیرگی می‌یابد؛ گفتمانی که محور آن دال ‎#ایران است. از این رو، مسائل مربوط به آن با حساسیت دنبال می‌شود؛ مسائلی که در یک واژه خودنمایی می‌کند و در سرِ بزنگاه چشمان همه را باز می‌کند: ‎#تمامیت_ارضی!

گفتمانی که در ساحت حقوقی بر ‎#حقوق_شهروندی تاکید دارد؛ در حوزه مذهبی ‎#دین_غیرایدئولوژیک را ترجیح می‌دهد؛ در فضای اقتصادی مخالف ‎#اقتصاد_دستوری است؛ در داخل حامی ‎#دموکراسی و انتخابات آزاد است و طرفدار سیاست خارجه‌ایست که ‎#توسعه را بر صدر نشانده و از رابطه با همه کشورها استقبال کند.

https://x.com/arashreisi/status/1866036029024596282?t=JGRZo-LDtxjBgg3uX0fh6w&s=19

@Iran_simorgh

در نوشته تازه‌ام در ‎فارن‌پالیسی به اهمیت جغرافیای از هم گسیخته سوریه اشاره کرده و نشان داده‌ام چگونه این گسیختگی تاریخی بر سیر و سویه رخدادها و کنش‌های سیاسی سوری، از استقلال تا جنگ داخلی، تاثیری ژرف گذاشته و آینده وضعیت سوریه نیز در چنبره آن خواهد بود.

https://foreignpolicy.com/2024/12/09/syria-is-again-a-victim-of-its-geography/

@Iran_Simorgh

📌 تحلیل دکتر آرش رئیسی‌نژاد در فارین پالسی: سوریه، دوباره قربانی جغرافیای خود شده است

#اختصاصی_فراز

▪️ پس از سقوط بشار اسد و قدرت گرفتن نیروهای بنیادگرای هیئت تحریر الشام در سوریه، عده‌ای امیدوارند که مردم این کشور پس از چندین دهه سرکوب و درگیری اکنون در وضعیت آرامی زندگی خود را از سر بگیرند. دکتر «آرش رئیسی نژاد»، تحلیلگر و پژوهشگر حوزه روابط بین‌الملل، در یادداشتی در فارین پالسی با تمرکز بر جغرافیای چندپاره سوریه می‌نویسد: «جنگ داخلی در این کشور تمام شده اما ثباتی وجود ندارد که بخواهد به سوریه بازگردانده شود.»

▪️ جغرافیا همیشه سوریه را تنبیه کرده است. این کشور هم در داخل قلمرو خود و هم در امتداد مرزهایش موانع طبیعی چندانی ندارد. در غرب، مدیترانه قرار دارد که مسیری برای تجارت و در نتیجه تهاجمات نظامی بوده است. در شرق، دره رود فرات قرار دارد. جنوب با صحرا و شمال با دشت‌های دامنه جنوبی کوه‌های توروس محاصره شده است.

▪️ به‌طور کلی، جغرافیای سوریه به گونه‌ای نیست که بتواند از بیرون جلوی تهاجم خارجی را بگیرد یا در داخل دژ محکمی باشد که آخرین سنگر دفاعی به حساب بیاید. بیشتر مرز‌های مدرن سوریه مصنوعی هستند تا طبیعی. مرز جنوبی یک خط مستقیم است و مرز شرقی هم به همان اندازه دلبخواهی. این موضوع به شکنندگی مرز‌های سوریه منجر شده و به نبود استقلال و ضعف هویت ملی در سوریه دامن زده است.

برای خواندن مشروح این گزارش کلیک کنید.

@farazdaily

https://www.faraz.ir/000MTa

@Iran_simorgh

اردوغان: «اگر منطقه پس از جنگ جهانی اول تقسیم نمی‌شد، حلب، شام، حماه و حمص هم مثل غازی عنتب و استانبول شهر‌های ترکیه بودند.»

بارها هشدار داده شد که به ‎#اردوغان اعتماد نکنید؛ ولی کارگر نیفتاد. چرا؟

۱. نیاز به ترکیه برای دور زدن تحریم‌ها
۲. اهمیت اسلامگرا بودن اردوغان برای حضرات!


اگر که می‌خواهید دگربار شگفت‌زده نشوید، اکنون خط نفوذ همسایگان شمال‌غربی ایران را در کشور دریابید و به #زنگزور بنگرید؛ رخدادی که سرریزی ویرانگر بر شمال غرب ایران خواهد داشت.

@Iran_simorgh

سقوط ‎#اسد به ثبات دائم در کشوری گسیخته‌ازهم نمی‌انجامد؛ مرز حوزه نفوذ ترکیه و اسرائیل شکننده است؛ سعودی با نگرانی به نیرومندی ‎#محور_اخوانی آنکارا-دوحه می‌نگرد؛ گر عقلی در تهران باشد در سوریه صبر پیشه سازد، به ‎#زنگزور چشم دوزد و نسخه‌ای درونزا از سیاست ‎#دو_ستونی با ریاض را برسازد!

https://x.com/arashreisi/status/1868581360203624742?t=Y4FlEhzjgSytRHMBnN9GzA&s=19

@Iran_simorgg