NEW BOT Телеграм, страница

📌 چه ارتباطی میان «پارلمانتاریسم» و «دموکراسی» وجود دارد؟

نهاد پارلمان و ایده دموکراسی از بنیادی‌ترین مفاهیم در اندیشه حقوق عمومی و نظریه دولت مدرن به‌شمار می‌آیند. با این حال، بداهت و پذیرفتگی تاریخی این مفاهیم، به‌ویژه در سده اخیر، بیش از آنکه حاصل قطعیت نظری باشد، نتیجه تداوم نهادی و عادت مفهومی است. پارلمانتاریسم، که در اندیشه لیبرال قرن نوزدهم به‌عنوان شکل طبیعی و عقلانی تحقق دموکراسی معرفی می‌شد، امروزه با پرسش‌هایی جدی درباره کارآمدی، مشروعیت و حتی معنای وجودی خود مواجه است. از همین رو، طرح این پرسش که «پارلمانتاریسم چیست و دموکراسی اساساً چه کارکردی دارد و چه نسبتی می‌تواند با پارلمانتاریسم داشته باشد»، نه صرفاً نظری، بلکه ضرورتی برای فهم وضعیت کنونی دولت‌های معاصر است.

در این موضوع، کارل اشمیت، اندیشمند برجسته آلمانی، نگاهی متفاوت به مسئله پارلمان و دموکراسی دارد. ایشان دموکراسی را مبتنی بر هویت حاکمان و فرمان‌برداران تعریف می‌کند؛ یعنی در واقع، در یک نظام دموکراتیک، کسانی که فرمان می‌دهند همان افرادی هستند که مطیع‌اند. از این جنبه، دموکراسی می‌تواند به‌صورت مستقیم و نه از طریق پذیرش نظریه نمایندگی اعمال شود. مطابق پذیرش این نظر، دموکراسی و پارلمانتاریسم ذاتاً یکی نیستند و می‌توان بیان نمود که رابطه ضروری و مفهومی میان آن‌ها وجود ندارد.

این اندیشه بنیان فکری لیبرالیسم مشروطه را متزلزل می‌کند؛ زیرا در تفکر لیبرال کلاسیک، معمولاً چنین فرض می‌شود که نهاد پارلمان اساس و ضرورت نظام دموکراسی خواهد بود و این نهاد به‌عنوان تنها ابزاری برای ظهور اراده مردم شناخته می‌شود. از منظر اشمیت، پارلمانتاریسم کلاسیک بر گفت‌وگوی علنی، آزادی بیان نمایندگان، اقناع از طریق استدلال و کشف حقیقت از راه تضارب آرا استوار بود. ایشان همچنین تأکید می‌کند که دموکراسی بر اراده مردم و پارلمانتاریسم مبتنی بر کثرت، بحث و استدلال است؛ بنابراین، از منظر منطقی، این دو لزوماً هم‌ساز نیستند.

در نتیجه، باید اذعان نمود که با به‌وجود آمدن حق رأی همگانی و ظهور احزاب و ایدئولوژی‌های بسیج‌کننده، دیگر شرایط پارلمانتاریسم کلاسیک وجود نخواهد داشت. به‌عبارتی، در شرایط جدید که نمایندگان تابع انضباط‌های حزبی هستند و عمده تصمیمات نه در صحن علنی، بلکه در اتاق‌های فکر و کمیسیون‌های به‌ظاهر تخصصی اتخاذ می‌شود، پارلمان دیگر محل گفت‌وگو نیست، بلکه صحنه نمایش تصمیم‌های گرفته‌شده است. بنابراین، رأی‌گیری پارلمانی دیگر ابزار تصمیم نیست، بلکه ابزاری برای مشروعیت‌بخشی صوری است و پارلمان باقی می‌ماند، اما از درون تهی می‌شود.

💡 مطابق نظرات اشمیت، ایده‌ای که پارلمان بر آن بنا شده بود—یعنی حکومت از طریق گفت‌وگوی عقلانی علنی—دیگر در واقعیت اجتماعی وجود ندارد. همچنین، در شرایط دموکراسی توده‌ای، پارلمانتاریسم لیبرال از درون تهی می‌شود، زیرا پیش‌فرض‌های هنجاری آن (بحث آزاد، اقناع عقلانی و استقلال نمایندگان) دیگر تحقق‌پذیر نیست. به‌عبارتی، بحران پارلمان نه ناشی از نقص نهادی، بلکه محصول فروپاشی پیش‌فرض‌های هنجاری آن در شرایط دموکراسی توده‌ای است.

سید علی میرمحمدی- دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق قانونگذاری و عضو انجمن علمی حقوق قانونگذاری دانشکدگان فارابی

#حقوق‌قانونگذاری
#اندیشه‌پارلمانی
#یادداشت‌دانشجویی
📚 Reference:
Carl Schmitt, The Crisis of Parliamentary Democracy (1926) Translated by Ellen Kennedy The MIT Press, Cambridge, Massachusetts, and London, England
📱جهت اطلاعات بیشتر از رویدادها، نشست ها و فعالیت های انجمن :
ایتا | تلگرام | اینستاگرام

❤7👏1

301 viewsedited 15:24