🔺ویدا چراغیان، نویسندۀ ۷ رمان چاپ‌شده، ویراستار

🎞ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
🔰کانال مؤسسه در تلگرام:
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

۵ درس کاربردی برای اهل قلم!

- دو نکتۀ نگارشی ـ ویرایشی
- جمله‌های «دیریاب» و «زودیاب»
- ساده‌نویسی چیست؟
- مثلث سه‌میم در ویرایش
- فرمول «کام» در نگارش و ویرایش
#ویرایش_زبانی
‌۱۴‌‌‌۰‌‌۳/۰‌۱/‌‌۰‌۱
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

خواننده: زنده‌یاد هایده
نوازنده: انوشیروان روحانی
ترانه: بیژن سمندر
#منهای_ویرایش
۱۴‌‌‌۰‌‌۳/۰‌۱/‌‌۰‌۱
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

شب «اَحیا» یا «اِحیا»؟

واژۀ عربی «اَحیاء» جمع «حَیّ» و به معنای «زندگان» است و «اِحیاء» به معنای «زنده کردن، جان‌بخشی، و برگزاری مراسم (مثلاً در شب قدر)». ازاین‌رو به هریک از شب‌های ۱۹، ۲۱، و ۲۳ ماه رمضان که در آن‌ عبادت و شب‌زنده‌داری می‌کنند، «شب اِحیا» می‌گویند و گاهی در فارسی آن را /شب اَحیا/ تلفظ می‌کنند.
در آواشناسی، طبق قاعدۀ «همگونی واکه‌ای (vowel harmony)»، گاهی واکۀ یک هجا از واکۀ هجای مجاورش تأثیر می‌پذیرد و به شکل آن درمی‌آید. برای مثال، «غذا» در عربی به کسر «غ» و بر وزن «ندا» است، ولی واکهٔ e در هجای آغازین آن از واکۀ â در هجای دومِ این واژه (= ذا) تأثیر پذیرفته و به واکۀ a بدل شده‌است و بنابراین در فارسی /غَذا/ تلفظ می‌شود. در واژۀ «اِحیا» نیز واکۀ e در هجای اول از واکۀ â در هجای دوم (= یا) تأثیر پذیرفته و به a بدل شده‌است و بنابراین /اَحیا/ تلفظ می‌شود. چند نمونۀ دیگر از تبدیل واکهٔ e به a در فارسی: اِثناعشر > اَثناعشر؛ بِساط > بَساط؛ خِزانه > خَزانه؛ سِهام > سَهام؛ غِربال > غَربال؛ مِلاط > مَلاط.
وام‌واژه‌ها معمولاً براساس نظام آواییِ زبانِ مقصد تلفظ می‌شوند و مانند سایر واژه‌ها در گذر زمان دستخوش تغییر می‌گردند. وقتی عموم اهل زبان واژه‌ای را به یک شیوه تلفظ کردند، آن را «تلفظ معیار» می‌نامیم و جز آن را «غیرمعیار». با استناد به فرهنگ آوایی فارسی (گیتی دیهیم)، تلفظ معیار و پربسامدِ «اِحیا»، به معنی «شب قدر»، /اَحیا/ است. در نتیجه، تلفظ «اِحیا» به‌صورت /اَحیا/ در فارسی درست است و اگر تلفظ «اِحیا» به‌صورت /اَحیا/ را نادرست بدانیم، باید تلفظ صدها واژۀ مشابهِ دیگر را نیز نادرست بدانیم.

یادآوری:
«احیاء» رسم‌الخطِ عربیِ این واژه است و در فارسی با املای «احیا» (بدون همزۀ پایانی) نوشته می‌شود، مانند «اعضا»، «املا»، «انبیا»، و «انشا» که همزۀ پایانی‌شان در فارسی نوشته نمی‌شود و درست است.
#زبان‌شناسی #املا_رسم‌الخط
۱‌۴۰‌۳‌/‌‌۰‌‌۱/‌‌‌۱‌۴‌
سید محمد بصام
Matnook.com
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

۵ نکته دربارۀ واژه‌بست «-ها»

۱) واژه‌بست نوعی تکواژ وابسته است که ۱) کاربرد مستقل ندارد و ۲) همیشه به یک واژه افزوده می‌شود و ۳) واژۀ جدیدی (= مشتق) نمی‌سازد و ۴) تکیۀ آوایی ندارد. کمابیش ده واژه‌بست در فارسی داریم که یکی از آن‌ها «-ها / -ـا» است.
۲) واژه‌بست -ها / -ـا کاربرد گفتاری و غیررسمی دارد و معمولاً برای تأکید، هشدار، و مانند این‌ها به ‌کار می‌رود.
۳) واژه‌بست -ها در حالت شکسته به‌صورت -ا / -ـا نوشته می‌شود، مگر در واژه‌های پایان‌یافته به واکۀ e (= های بیان حرکت): بازم دیرت می‌شه‌ها!
۴) واژه‌بست -ها / -ـا همواره با واژۀ پیش از خود با نیم‌فاصله یا پیوسته (سرهم) یا بی‌فاصله نوشته می‌شود، چون فاقد تکیۀ آوایی است:
غیرشکسته: آمدی نسازی‌ها؛ به او گفتم‌ها؛ می‌بخشیدها
شکسته: اومدی نسازیا؛ بهش گفتما؛ می‌بخشیدا
۵) نوشتن واژه‌بست -ها به‌صورت بافاصله یا با املای «آ» و بافاصله نادرست است:
درست: عجب شانسی داری‌ها / داریا
نادرست: عجب شانسی داری ها / داری آ
#دستورزبان #گفتاری‌نویسی #فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com

۵ نکته دربارۀ فعل پیشوندی

۱) تعریف
فعلی که از ترکیب یک پیشوند و یک فعل ساده ساخته شده باشد «فعل پیشوندی» نام دارد: برگشتن (بر- + گشتن)، بازداشتن (باز- + داشتن)، دریافتن (در- + یافتن)، فراگرفتن (فرا- + گرفتن)، وارفتن (وا- + رفتن)، وررفتن (ور- + رفتن).

۲) معنا و نقش
پیشوندهای فعلی دو نقش دارند؛ یا معنای جدیدی به فعل می‌دهند یا فقط معنای فعل را مؤکد و تقویت می‌کنند.
۲-۱) معنای جدید: «بازگشتن» و «فراگرفتن» که با «گشتن» و «گرفتن» فرق می‌کنند.
۲-۲) تأکید و تقویت معنا: «برانگیختن» و «برافراشتن» که فقط «انگیختن» و «افراشتن» را مؤکد و تقویت کرده‌اند.

۳) فاصله‌گذاری
پیشوندهای فعلی همیشه بی‌فاصله نوشته می‌شوند:
- «دریافتن»: درمی‌یابم،‌ درمی‌یابی، درمی‌یابد، درمی‌یابیم، درمی‌یابید، درمی‌یابند
- «فراگرفتن»: فراگرفتم، فراگرفتی، فراگرفت، فراگرفتیم، فراگرفتید، فراگرفتند

یادآوری:
۱) اگر عنصری بین پیشوند و فعل قرار گرفت، همگی بافاصله نوشته می‌شوند:
- فرا باید گرفت؛
- در خواهد یافت؛
- بر که گشت (= «وقتی برگشت»).
۲) ضمیرهایی که پس از پیشوند می‌آیند با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند و‌ کاربردشان غیررسمی است: بَرِش‌داشت، بَرِت‌می‌گردونم، و ... .
#دستورزبان #فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com

کسرۀ واژۀ «پشتِ‌پرده» خفیف است و بنابراین با نیم‌فاصله نوشته می‌شود (برای آشنایی با «کسرۀ خفیف»، حتماً این فرسته را ببینید).

۲۰ واژۀ «پشت»دار که کسرۀ آن‌ها خفیف است و همیشه با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند (گذاشتن کسرۀ آن‌ها الزامی نیست):
پشتِ‌بام/ پشتِ‌بوم
پشتِ‌پا
پشتِ‌پاپزان
پشتِ‌پرده
پشتِ‌جلد
پشتِ‌چشم نازک کردن
پشتِ‌سراندازی
پشتِ‌سر کسی صفحه گذاشتن
پشتِ‌سر کسی نماز خواندن
پشتِ‌سر گذاشتن
پشتِ‌سرهم
پشتِ‌سرهم‌اندازی
پشتِ‌کار
پشتِ‌کنکوری
پشتِ‌کوهی
پشتِ‌گوش
پشتِ‌گوش‌اندازی
پشتِ‌میزنشین
پشتِ‌هم
پشتِ‌هم‌انداز
#فاصله‌گذاری
۱۴‌‌۰‌۳‌‌/‌۰‌۲/‌‌۰‌۳‌
سید محمد بصام
Matnook.com
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

نکاتی در این کارگاه آموختم که به هیچ وجه حتی در دانشگاه هم آموزش داده نشد!
سجاد کاشی‌پور، از مشهد، کارشناسی زبان و ادبیات فارسی، از ویرایش‌آموزان کارگاه‌های متنوک
نظرات سایر ویرایش‌آموزان:
@Matnook_01
تلگرام متنوک:
@Matnook_com
وبگاه متنوک:
Matnook.com

📚بخش‌هایی از جزوهٔ چاپی دورۀ جامع ویرایش متنوک همراه با فهرست کامل آن در این فایل آمده‌است.

🎁این جزوهٔ چاپی هدیۀ ما به شرکت‌کنندگان در دورۀ جامع ویرایش است و با پستِ رایگان ارسال می‌شود.
@Matnook_com

عکس‌هایی دیدنی از سیمین دانشور
به‌مناسبت ۸ اردیبهشت، زادروز وی
به کوشش مجلۀ بخارا (علی دهباشی)
@bukharamag
#منهای_ویرایش #ادبیات
۱‌‌۴‌‌۰‌‌‌‌‌۳/‌‌‌۰‌‌‌‌۲‌‌‌/‌۰‌‌‌۸‌
سید محمد بصام
Matnook.com
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

کارگران مشغول کارند!
به‌مناسبت ۱۲ اردیبهشت، روز جهانی کارگر

در فارسی، برخی صفت‌ها هم با حرف اضافه به‌کار می‌روند و هم با نشانۀ اضافه: محتاج به پول/ محتاجِ پول؛ نزدیک به خانه/ نزدیکِ خانه؛ مشغول به کار/ مشغولِ کار. هر دو ساخت را می‌توان در فارسی رسمی به‌کار برد‌،‌ ولی معمولاً کاربرد این صفت‌ها با حرف اضافه رسمی‌‌تر یا فصیح‌‌تر تلقی می‌شود (کارگران مشغول به کارند) و بدون حرف اضافه، غیررسمی (کارگران مشغول کارند). گاهی نیز حرف اضافه و متممِ آن قبل از صفت می‌‌آیند و بیشتر در فارسی رسمی به‌کار می‌روند: «افراد بشر در زندگی به کمک یکدیگر محتاج‌اند.» (مقالات دهخدا، ص ۹)
#دستورزبان
۱‌۴۰‌۳/‌‌۰‌‌‌۲‌/‌‌‌‌۱‌‌۲‌
سید محمد بصام
Matnook.com
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

فاصله‌گذاری ۳۰ عبارت پرکاربرد!

فهرست زیر گروه‌های حرف‌اضافه‌ایِ* «با»دار و پرکاربردی است که همیشه و کاملاً بافاصله نوشته می‌‌شوند:
با‌ آن‌که؛ با‌ آن‌همه؛ با‌ استفاده‌ از؛ با‌ این‌ ترتیب؛ با‌ این‌ تفاسیر؛ با‌ این‌ تفاصیل؛ با‌ این‌ حال؛ با‌ این‌که؛ با‌ این‌ وصف/ توصیف/ اوصاف؛ با‌ این‌همه؛ با‌ تکیه‌ بر؛ با‌ تمام‌ِ؛ با‌ توجه‌ به؛ با‌ عنایت‌ به؛ با‌ عنوان‌ِ؛ با‌ کمال‌ِ؛ با‌ کمک‌ِ؛ با‌ کوشش‌ِ؛ با‌ نهایت‌ِ؛ با‌ وجود‌ِ؛ با‌ وجود‌ این؛ با‌ وجود‌ این‌که؛ با‌ وجود‌ آن‌که؛ با‌ وجودی‌ که؛ با‌ هدف‌ِ؛ با‌ هم؛ با‌ همت‌ِ‌؛ با‌ همۀ؛ با‌ یاد‌ِ؛ با‌ یاری‌ِ.
★ گروه‌ حرف‌اضافه‌ای از یک حرف اضافۀ ساده یا مرکب و دست‌کم از یک واژه تشکیل شده‌است و در جمله، نقش نحوی مشخصی دارد،‌ مانند «با اشتیاق» که در این جمله قید است: هنگامه با اشتیاق به نمایشگاه کتاب می‌رود.
#فاصله‌گذاری #دستورزبان
۱۴‌۰‌۳‌/۰‌۲/‌‌۲‌‌۲‌
سید محمد بصام
Matnook.com
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

کتاب درست و غلط در زبان از دیدگاه زبان‌شناسی دربردارندۀ ۲۶ مقاله از ۱۴ زبان‌شناس صاحب‌نام دربارۀ درست و غلط در زبان است که نویسندگانِ آن‌ها کوشیده‌اند با نقد دیدگاه‌های غیرعلمی و گمراه‌کنندۀ رایج، از دیدگاه علم زبان‌شناسی، به موضوع درست و غلط بنگرند و چشم‌انداز تازه‌ای پیش‌ِ‌روی خوانندگان بگذارند. در ویراستِ دومِ این کتاب، علاوه‌بر این‌که چندین مقاله در صد صفحه به کتاب افزوده شده، «نمایۀ واژگان» و «نمایۀ کتاب‌ها و نشریه‌ها» نیز به کتاب افزوده شده‌است که به‌ویژه نمایۀ واژگان، برای کسانی که به‌دنبال دیدگاه زبان‌شناسان دربارﮤ واژه‌ای هستند، بسیار کارآمد است. مخاطب این کتاب ویراستاران، نویسندگان، مترجمان، و علاقه‌مندان به درست‌نویسی‌اند. گروه متنوک خریدن و خواندن این کتاب ارزشمند را به یکایک اهل قلم، به‌‌ویژه به ویراستاران، پیشنهاد می‌کند.
سفارش:
@Ahmad_Khandan
#کتاب_خوب_بخوانیم
۱۴‌۰‌۳‌/۰‌۲/‌‌۲‌‌۲‌
سید محمد بصام
Matnook.com
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺مهدی مشهور، ارشد ادبیات نمایشی و کارگردانی تئاتر

🎞ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
🔰کانال مؤسسه در تلگرام:
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

«پارس» صدای سگ است یا ...؟
به‌مناسبت ۲۵ اردیبهشت، روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت فردوسی

در فارسی، دو واژۀ «پارس» داریم که به یک صورت تلفظ می‌شوند، اما ریشه و معنای متفاوتی دارند:
۱) پارس: اقوام و قبایلی آریایی‌ که در سرزمین «پارس» و عیلام ساکن بودند و زبان آن‌ها را «پارسی» می‌گویند.
۲) پارس: صدای سگ، عوعو، واق‌واق.

در معنای اول، واج p، طبق قاعدۀ آوایی «نرم‌شدگی» (lenition)، به واج f تبدیل شده و «پارس» و «پارسی» به‌صورت /فارس/ و /فارسی/ تلفظ گردیده‌است، مانند تبدیل «پیل» به «فیل» (که معمولاً گمان می‌کنند معرّب (= «عربی‌شده») است، ولی این‌گونه نیست) یا تبدیل «سپارش» (از فعل «سپاردن» و «سپردن») به «سفارش». بنابراین واژهٔ «فارسی» نیز فارسی است، نه عربی و نه عربی‌شدۀ «پارسی».

در معنای دوم، پارس از «پاس» است و «پاس» به معنای «نگهبانی» است. سپس، طبق یک تحول آوایی (← مجلۀ زبانشناسی، س ۲۰، ش ۱، ص ۱‌‌-۱‌‌‌‌‌۶‌)، واج غیراشتقاقیِ r (واجی که در اصلِ واژه نبوده‌) به آن افزوده شده‌ و به‌صورت «پارس» درآمده‌است، مانند «چرتکه» (از اصل روسی) و «خاکشیر» و «تراشیدن» که در اصل «چتکه» و «خاکشی» و «تاشیدن» بوده‌اند. در بخشی از قلمرو زبان فارسی، به واژه‌های دیگری نیز همین واج r را افزوده بوده و آن را تلفظ می‌کرده‌اند، مانند «تاختن» و «پاسبان» که به‌صورت /تَراختن/ و /پارسبان/ تلفظ می‌شده‌اند. «پارس» نیز، به معنای «صدای سگ»، صورت تحول‌یافتۀ «پاس» است و درست است. در نتیجه، هیچ ارتباطی با سرزمین پارس ندارد، زیرا صرفاً دو واژۀ هم‌آوا و هم‌نویسه‌اند، مانند واژۀ فارسیِ «دَم» (= «لبۀ چیزی») و واژۀ عربیِ «دَم» (= «خون»).

یادآوری:
در ترکی، «پارس» نام یک جانور شکاری هم هست که در فارسی به آن «یوز»، و در عربی به آن «فَهْد» گفته می‌شود. در گاه‌شماری ترکی، «پارس‌ئیل/ بارس‌ئیل» به معنای «سال پلنگ» است.
#زبان‌شناسی #واژه‌شناسی
‌۱۴‌۰‌۳‌/۰‌۲/‌۲‌۵‌
سید محمد بصام
Matnook.com
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

سلسله‌چالش‌های ویرایش گروه متنوک (۱)

در این سلسله‌چالش‌ها تمرین ویرایش می‌کنیم و نکته‌های جدید و رایگان نگارش و ویرایش را با سبکی نوین به شما آموزش می‌دهیم.
#تمرین_ویرایش
‌۱۴‌۰‌۳‌/۰‌۲/‌۲‌‌۶‌
سید محمد بصام
Matnook.com
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

سلسله‌چالش‌های ویرایش گروه متنوک (۲)

در این سلسله‌چالش‌ها تمرین ویرایش می‌کنیم و نکته‌های جدید و رایگان نگارش و ویرایش را با سبکی نوین به شما آموزش می‌دهیم.
#تمرین_ویرایش
‌۱۴‌۰‌۳‌/۰‌۲/‌۲‌‌‌۷‌
سید محمد بصام
Matnook.com
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺علی علی‌پور، دکتری مهندسی مکانیک، از تهران

🎞ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
🔰کانال مؤسسه در تلگرام:
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com