☰

🎤 گفتگو | بازتاب واژه‌های فرهنگستان در جامعه

● گفتگوی دکتر احمدرضا قائم‌مقامی، مدیر گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران با سیادت ــ سیمای اینترنتی دانشگاه تهران ــ دربارهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی و فرایند واژه‌سازی.

@MorphoSyntax

☰

📢 خبر | همایش ملی میراث زبانی

☫ پژوهشکدهٔ زبان و گویشِ پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ششمین همایش ملی میراث زبانی را در ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ و در آستانهٔ روز جهانی زبان مادری (۲۱ فوریه/ ۲ اسفند) برگزار می‌کند.

@MorphoSyntax

☰

🚦دستور خط | واژه‌های فرنگی


❂ اصل ششم نایدا: یک تکواژ را می‌توان جدا کرد، اگر در یکی از موقعیت‌های زیر رخ دهد:
الف. یا به‌تنهایی به‌کار رود.
ب. یا در چند سازه به‌کار رود و دست‌کم در یکی از این سازه‌ها، عنصری که با آن همراه شده، خود به‌تنهایی یا در تلفیق با سازه‌های دیگر به‌کار رود.
پ. یا تنها در یک سازۀ منحصر تظاهر یابد، مشروط بر آن‌که عنصری که با آن همراه شده، خود به‌تنهایی یا در تلفیق با سازه‌های دیگر به‌کار رود.

❂ طبق این اصل، همۀ واژه‌های فرنگی فهرست زیر و نمونه‌های مشابه که دست‌کم یک جزء آنها مستقلاً در فارسی به‌کار می‌رود یا در دیگر ترکیبات می‌نشیند، متشکل از دو یا چند تکواژند. مثلاً واژۀ «کارت‌پستال» در فارسی از دو تکواژ «کارت» و «پستال» ساخته شده است، زیرا اگرچه «پستال» در فارسی به‌کار نمی‌رود، «کارت» را می‌توان به تنهایی (مانند: کارتِ شناسایی) یا در دیگر ترکیبات (مانند: گرین‌کارت) یافت. «آنتی‌تز» را باید با دو شرط، متشکل از دو تکواژ بدانیم؛ زیرا نه‌تنها «تز» به‌تنهایی در گفتار و نوشتار آشکار می‌شود، بلکه «آنتی» را می‌توانیم در دیگر ترکیبات فارسی‌شده مانند «آنتی‌بیوتیک» بیابیم.

❂ هرچند دستور خط بیشتر تابع عرف و قرارداد و شیوه‌نامه‌های تجویزی است و مثلاً دو واژۀ فرانسوی «Télévision» و «Télécabine» را به دو شیوۀ متفاوت «تلویزیون» و «تله‌کابین» می‌نویسیم، اما در مجموع بهتر است تکواژهای واژه‌های بیگانه‌ای که لااقل یک جزءشان تابع اصل ششم نایداست، با نیم‌فاصله از اجزای دیگر ضبط شوند. از این شمارند:

○ آنتی‌تز
○ اسکیت‌بُرد
○ ایکس‌ری
○ بادی‌گارد
○ پلی‌استیشن
○ تایم‌لاین
○ جت‌لگ
○ چت‌روم
○ چک‌لیست
○ دیپ‌فیک
○ دسی‌گرم
○ ری‌استارت
○ ری‌ست
○ سانتی‌متر
○ سرچ‌باکس
○ سی‌تی‌اسکن
○ فلش‌مموری
○ کارت‌پستال
○ کافی‌نت
○ کپی‌رایت
○ گرین‌کارت
○ لپ‌تاپ
○ وب‌سایت
○ وب‌کم

❂ برخی از واژه‌های بالا معادل فارسی دارند که شایسته است همان‌ها را در زبان‌مان به‌کار ببریم. اما اگر هریک از این واژه‌ها را به ضرورت در نوشتارمان آوردیم، اصل آن است که هویت تکواژهای آنها را در خط حفظ کنیم.

❂ یک یا دو جزء واژه‌های یادشده، هویت تکواژی در فارسی یافته‌اند. اما مواردی نیز پیدا می‌شوند که هرچند اجزایشان کارکرد مستقل ندارند، رایج است که با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند، مانند «پنت‌هاوس، تی‌شرت، فست‌فود».

@MorphoSyntax

☰

💎 نحو | نفی در افعال پیاپی


● Serial Verb Construction
● Muysken and Veenstra (2006: 238)

☆a. only one grammatical subject;
☆b. at most one grammatical object;
☆c. one specification for tense/aspect:
★d. only one possible negator;
☆e. no coordinating conjunction;
☆f. no subordinating conjunction;
☆g. no intervening pause.

ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
● و نیز بنگرید به:

تاج‌الدینی، مژگان (۱۴۰۴). بررسی تقارن در ساخت افعال پیاپی فارسی. پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
● در صرف‌ونحو:

افعال پیاپی: معیارهای بازشناسی
ساخت نوپای مستمر
تغییر صرفی‌نحوی
ادات‌های فعلی
ساخت مستمر (۱)، (۲)، (۳)
دستوری‌شدگی فعل‌های واژگانی
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ

@MorphoSyntax

☰

📑 مقاله | افعال پیاپی

▫️Serial Verbs (2006)
▫️By: Muysken and Veenstra

@MorphoSyntax

☰

👁‍🗨 دیدگاه | آن‌لاین‌شاپینگ!

🔺تامس مارش‌برن، فضانورد امریکایی، ۳۳۷ روز و ۹ ساعت و ۴۳ دقیقه را در فضای لایتناهی سپری کرده و طبیعی‌ست که برخی از عادت‌های زیست در فراسوی جاذبه را با خود به کرهٔ ارض آورده باشد.

🔻این را از این بابت عرض کردم که اگر اخیراً ۳ شب و ۴ روز را ــ از دَم قسط ــ در آنتالیا گذرانده‌ایم، دیگر عادت‌های زبانیِ آن سوی وطن را با خودمان به اینجا نیاوریم . . . به‌خصوص شما همسایهٔ عزیز که با شلوارک گُل‌گُلی در محوطهٔ مجتمع می‌چرخی و به خرید حضوری از بقالیِ سه در چهار آقارحمان، می‌فرمایید «آن‌لاین‌شاپینگ»!

@MorphoSyntax