⛔ روز جهانی دیابت (۱۴ نوامبر) فرصتی است تا آگاهی درباره این بیماری شایع اما قابل‌کنترل افزایش یابد. دیابت یک اختلال مزمن در متابولیسم بدن است که به دلیل ناتوانی در تولید کافی انسولین یا کاهش اثرگذاری آن ایجاد می‌شود و منجر به افزایش قند خون می‌گردد. ادامه‌دار بودن قند خون بالا می‌تواند به قلب، کلیه‌ها، چشم‌ها و سیستم عصبی آسیب بزند.

🚨 انواع دیابت

🧩 دیابت نوع ۱:
یک بیماری خودایمنی است که در آن سلول‌های بتای پانکراس از بین می‌روند و بدن به‌طور کامل از تولید انسولین ناتوان می‌شود. این نوع معمولاً در کودکان و نوجوانان تشخیص داده می‌شود و تنها درمان آن تزریق انسولین است.

🧩 دیابت نوع ۲:
شایع‌ترین نوع دیابت است. در این حالت بدن نسبت به انسولین «مقاوم» می‌شود یا تولید انسولین کافی نیست. عوامل خطر شامل اضافه‌وزن، کم‌تحرکی، تغذیه نامناسب، استرس، و سابقۀ خانوادگی است.

🧩 دیابت بارداری:
در برخی زنان طی دوران بارداری به وجود می‌آید و در صورت کنترل‌نشدن می‌تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد.

👍 راه‌های پیشگیری از دیابت نوع ۲
با اینکه نوع ۱ قابل پیشگیری نیست، اما دیابت نوع ۲ در بسیاری از موارد قابل پیشگیری یا قابل‌تأخیر است. راهکارهای علمی شامل:

⭐ ۱. تغذیه سالم
کاهش مصرف قندهای ساده (شیرینی، نوشابه، آب‌میوه صنعتی)
افزایش مصرف سبزیجات، حبوبات، غلات کامل
انتخاب چربی‌های سالم مثل روغن زیتون و مغزدانه‌ها
کاهش مصرف غذاهای آماده، سرخ‌کردنی و پرکالری

⭐ ۲. فعالیت بدنی منظم
حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی در هفته (پیاده‌روی سریع، دوچرخه‌سواری، شنا).
فعالیت ورزشی حساسیت سلول‌ها به انسولین را افزایش می‌دهد.

⭐ ۳. کنترل وزن و کاهش چربی شکمی
حتی ۵ تا ۷ درصد کاهش وزن می‌تواند خطر ابتلا را به طور قابل‌توجهی کم کند.

⭐ ۴. مدیریت استرس
استرس مزمن باعث افزایش هورمون‌های ضدانسولین می‌شود.
تکنیک‌های تنفس عمیق، مدیتیشن و خواب کافی می‌تواند به کنترل قند خون کمک کند.

⭐ ۵. چکاپ منظم
برای افراد پرخطر (چاقی، سابقه خانوادگی، فشار خون بالا، چربی خون بالا)، آزمایش سالانه قند خون توصیه می‌شود.
مراقبت و کنترل در افراد مبتلا به دیابت
هدف اصلی، حفظ قند خون در محدوده سالم و پیشگیری از عوارض است.

⬅️ ۱. پایش قند خون
استفاده منظم از دستگاه گلوکومتر
ثبت قند خون ناشتا و دو ساعت پس از غذا
در صورت نیاز نصب دستگاه‌های پایش مداوم (CGM)

⬅️ ۲. دارودرمانی
در دیابت نوع ۱: انسولین تنها درمان اصلی
در دیابت نوع ۲: داروهایی مانند متفورمین، مهارکننده‌های SGLT2، آگونیست GLP-1، یا انسولین در صورت نیاز
(تجویز فقط توسط پزشک)

⬅️ ۳. رعایت رژیم غذایی مخصوص دیابت
انتخاب کربوهیدرات‌های پیچیده با شاخص گلیسمی پایین
مصرف فیبر کافی برای کاهش نوسانات قند
وعده‌های منظم و کنترل حجم غذا

⬅️ ۴. مراقبت از قلب، چشم و کلیه
چون دیابت بر عروق اثر می‌گذارد:
کنترل فشار خون و چربی خون
معاینه سالانه چشم
آزمایش عملکرد کلیه

⬅️ ۵. مراقبت از پا
بررسی روزانه پا برای زخم
شست‌وشو و خشک‌کردن صحیح
استفاده از کفش مناسب، جلوگیری از راه‌رفتن با پای برهنه

💬جمع‌بندی
دیابت یک بیماری شایع اما قابل‌مدیریت است. با افزایش آگاهی، تشخیص زودهنگام، تغییر سبک زندگی و پیگیری درمان، افراد مبتلا می‌توانند زندگی سالم و پویایی داشته باشند. روز جهانی دیابت یادآوری می‌کند که پیشگیری، آموزش و مراقبت به‌موقع می‌تواند از هزاران مورد عوارض جدی جلوگیری کند.


✅ انجمن علمی پرستاری دانشگاه ایران

➖➖➖➖➖
🌟@NSA_IUMS
➖➖➖➖➖

💬🖋 دانش هفتگی

💊💉داروهای مناسب در شرایط اورژانسی:


🔹📌مدیریت مؤثر شرایط اورژانسی پزشکی مستلزم آگاهی دقیق از داروهای حیاتی و نحوهٔ کاربرد آن‌ها در موقعیت‌های مختلف بالینی است. برخی داروها در چندین وضعیت بحرانی کارکرد مشترک دارند و همین ویژگی، نقش آن‌ها را در پروتکل‌های اورژانسی برجسته می‌سازد. بیماری‌هایی نظیر حمله قلبی، انواع شوک، دیابت، آنافیلاکسی و آسم از جمله شایع‌ترین مواردی هستند که نیازمند مداخلهٔ دارویی فوری و استاندارد می‌باشند.

1⃣💬 داروهای مؤثر در حمله قلبی (Myocardial Infarction)

در حمله قلبی، هدف اصلی کاهش بار کاری قلب، بهبود جریان خون و جلوگیری از پیشرفت انسداد عروقی است. داروهایی نظیر آسپیرین (Aspirin)، نیتروگلیسیرین (Nitroglycerin) به عنوان بخش استاندارد درمان اولیه مورد استفاده قرار می‌گیرند. آسپیرین علاوه بر حمله قلبی در سایر اختلالات ترومبوتیک نیز کاربرد گسترده دارد.

2⃣💬 داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت

برای کنترل بهتر روند لخته‌سازی، داروهایی از جمله هپارین (Heparin)، کلوپیدوگرل (Clopidogrel) و انوکساپارین (Enoxaparin) به‌کار گرفته می‌شوند. این داروها نه‌تنها در انفارکتوس میوکارد بلکه در بسیاری از موارد درگیری‌های عروقی و آمبولی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.

3⃣💬 داروهای کاربردی در مدیریت شوک (Shock)

در انواع شوک، از جمله شوک کاردیوژنیک، سپتیک و آنافیلاکتیک، هدف اصلی تثبیت وضعیت همودینامیک بیمار است. داروهای اپی‌نفرین (Epinephrine)، نوراپی‌نفرین (Norepinephrine) و دوپامین (Dopamine) از جمله داروهایی هستند که در چندین نوع شوک کاربرد مشترک دارند. اپی‌نفرین همچنین در درمان آنافیلاکسی داروی خط اول محسوب می‌شود.

4⃣💬 جایگاه مایعات و الکترولیت‌ها در احیای بیمار

استفاده از محلول‌های داخل‌وریدی نظیر نرمال سالین (Normal Saline) و رینگر لاکتات (Ringer’s Lactate) در تمامی انواع شوک، نقش محوری در بازگرداندن حجم داخل عروقی و ایجاد ثبات فشار خون دارد. این مایعات در برخی موارد بحران‌های متابولیک مرتبط با دیابت نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.

5️⃣💬 داروهای ضروری در مدیریت شرایط دیابتی اورژانسی

در بحران‌های دیابتی مانند هیپوگلایسمی و هیپرگلایسمی شدید، داروهایی همچون گلوکز خوراکی، گلوکاگون (Glucagon) و انسولین (Insulin) بسته به وضعیت بیمار به‌کار گرفته می‌شوند. گلوکز و گلوکاگون در تمامی موارد افت شدید قند خون، صرف‌نظر از علت، نقش درمانی یکسانی دارند.

6⃣💬 داروهای مرتبط با افزایش فوری قند خون

در هیپوگلایسمی شدید، استفاده از ژل گلوکز، گلوکز وریدی و گلوکاگون تزریقی متداول است. این داروها علاوه بر دیابت، در مواردی از شوک ناشی از کمبود انرژی سلولی نیز می‌توانند اثرات حمایتی داشته باشند.

7⃣💬 داروهای خط اول در آنافیلاکسی (Anaphylaxis)

آنافیلاکسی یک وضعیت تهدیدکننده حیات است که نیازمند مداخله فوری می‌باشد. اپی‌نفرین (Epinephrine) داروی اصلی و مشترک بین درمان آنافیلاکسی و برخی انواع شوک محسوب می‌شود. علاوه بر آن، داروهایی مانند دیفن‌هیدرامین (Diphenhydramine) و متیل‌پردنیزولون (Methylprednisolone) در مدیریت علائم ثانویه و مهار واکنش التهابی نقش مهمی دارند.

8⃣💬 داروهای کمکی در کنترل التهاب و علائم ثانویه

کورتیکواستروئیدهایی(Corticosteroids) همچون هیدروکورتیزون (Hydrocortisone) و داروهای کمکی نظیر رانیتیدین (Ranitidine) در کنترل التهاب و کاهش احتمال بازگشت علائم مؤثر هستند. کورتیکواستروئیدها علاوه بر آنافیلاکسی، در درمان حملات شدید آسم نیز نقشی مشترک و مؤثر دارند.

9⃣💬 داروهای ضروری در حمله آسم (Asthma Attack)

در تشدید حاد آسم، داروهایی مانند سالبوتامول (Salbutamol) و ایپراتروپیوم (Ipratropium) برای گشادسازی برونش‌ها استفاده می‌شوند. در موارد شدید، کورتیکواستروئیدهای تزریقی که پیش‌تر در درمان آنافیلاکسی نیز کاربرد داشتند، برای کاهش التهاب راه‌های هوایی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

💬🔅جمع‌بندی :
شناخت داروهای ضروری و داروهایی که کاربرد مشترک در چندین وضعیت اورژانسی دارند، یکی از الزامات مهم در مدیریت بیماران بحرانی است. داروهایی مانند اپی‌نفرین، کورتیکواستروئیدها، محلول‌های وریدی و عوامل ضدانعقاد به دلیل تأثیرات چندجانبه، جایگاه ویژه‌ای در درمان‌های اورژانسی دارند. بهره‌گیری صحیح از این داروها می‌تواند به کاهش عوارض، افزایش سرعت مداخله درمانی و بهبود چشمگیر نتایج بالینی منجر شود .

😊 جمع آوری مطلب: آقای سید محمد حسینی

✅ انجمن علمی پرستاری دانشگاه ایران

➖➖➖➖➖
🌟@NSA_IUMS
➖➖➖➖➖