🖥 وقتی جریمه نقدی مرهم زخم خریدار نیست

این نوشتار دعوتی است به بازنگری؛ نه از جایگاه یک معامله‌گر شاکی، بلکه با نگاهی آسیب‌شناسانه به یک نقص ساختاری در پدیده نکول قراردادهای آپشن

🔹 پرده اول: تراژدی معامله‌گر متعهد
بیایید یک سناریوی واقعی را که مکرر در کف بازار رخ می‌دهد، مرور کنیم: تصور کنید یک معامله‌گر ، بر اساس تحلیل دقیق، حجم قابل‌توجهی اختیار خرید (Call Option) را در سبد خود دارد. با نزدیک شدن به سررسید، او طبق اصول قانونی، نقدینگی لازم را تأمین می‌کند. او حتی دارایی‌های نقدشونده خود (مثل صندوق‌های طلا) را می‌فروشد تا وجه لازم جهت اعمال را آماده کند. هدف او روشن است: مالکیت دارایی پایه.
🔺انتظار قانونی چیست؟ تحویل سهام.
🔺اما واقعیت چیست؟ مواجهه با دیوار «نکول».
معامله‌گر ناگهان درمی‌یابد که طرف مقابل تعهداتش را زیر پا گذاشته است. این اتفاق تلخ، یک حقیقت را در بازار مشتقه ما آشکار می‌کند؛ اینکه معامله‌گران اینجا نه فقط با ریسک‌های نوسان قیمت، بلکه با ریسکی به مراتب پیچیده‌تر به نام «ریسک طرف مقابل» در لحظه تسویه دست‌وپنج نرم می‌کنند.

🔹 ریشه‌یابی : فقدان «سپر دفاعی» در اتاق پایاپای
برای درک عمیق‌تر، باید نگاهی به معماری بازارهای مشتقه جهانی (مانند CME آمریکا یا Eurex اروپا) بیندازیم. در آنجا، مفهومی به نام «نکول» به شکلی که ما در ایران تجربه می‌کنیم، عملاً وجود ندارد. تفاوت در یک قانون ساده نیست؛ تفاوت در «فلسفه وجودی اتاق پایاپای» است. در استانداردهای جهانی، این نهاد نقش «طرفِ مقابلِ مرکزی» (CCP) را بازی می‌کند. یعنی خریدار و فروشنده مستقیماً با هم طرف نیستند؛ بلکه هر دو با اتاق پایاپای معامله می‌کنند. تفاوت کلیدی اینجاست: اگر فروشنده‌ای نخواهد یا نتواند به تعهدش عمل کند، این مشکل شخصی اوست و به خریدار منتقل نمی‌شود. متأسفانه در ساختار فعلی بازار ما، اتاق پایاپای بیشتر شبیه به یک «واسطه تسویه» عمل می‌کند تا یک «تضمین‌گر ساختاری». وقتی فروشنده نکول می‌کند، سیستم به جای آنکه متعهد به اجرای قرارداد باشد، صرفاً جریمه‌ای را از فروشنده کسر و به خریدار می‌دهد در بازار ما، ریسک نکول به جای آنکه در لایه سیستم «متوقف و مدیریت» شود، مستقیماً «نشت» کرده و به استراتژی معامله‌گر اصابت می‌کند.

🔹 توهم جبران خسارت ؛ وقتی «وجه نقد» مرهم زخم نیست!
شاید گفته شود که قوانین فعلی با در نظر گرفتن جریمه (مابه‌التفاوت قیمت + ۱٪)، مانع از نفع بردن فروشنده می‌شوند. اما این استدلال، یک «خطای دید» بزرگ دارد که عمق آسیب به خریدار را پنهان می‌کند. مشکل اصلی در بازار ما «عدد و رقم جریمه» نیست؛ بلکه «تبدیل اجباری ماهیت قرارداد» است. در استانداردهای جهانی، وقتی معامله‌گر حرفه‌ای وارد پوزیشن خرید می‌شود، هدفش لزوماً نوسان‌گیری نقدی نیست؛ او روی «تحویل فیزیکی سهام» حساب باز کرده است. وقتی در بازار ما نکول رخ می‌دهد، سیستم به سادگی قرارداد را به یک «تسویه نقدی اجباری» تقلیل می‌دهد. این اتفاق دو ضربه به معامله گر می‌زند :

1️⃣➖ضربه استراتژیک : خریداری که روی ورود سهام به پرتفوی خود برنامه‌ریزی کرده بود، حالا با مقداری وجه نقد مواجه است که استراتژی‌های پوششی (Hedge) او را عقیم گذاشته است.
2️⃣➖ باگ قیمت پایانی : در بازارهای هیجانی که سهم صف خرید است «قیمت پایانی» (که مبنای محاسبه جریمه است) از «ارزش واقعی بازار» عقب می‌ماند. در این حالت، جریمه‌ای که فروشنده می‌دهد کمتر از هزینه‌ای است که خریدار فردا باید برای خرید همان سهم از بازار بپردازد. (هرچند حدف حجم مبنا می تواند از شدت این شکاف بکاهد اما مسئله ی اصلی همچنان به معماری تسویه باز می گردد)

🔹 اثر دومینویی : فروپاشی مهندسی مالی
آسیب این ماجرا فراتر از یک ضرر ساده است؛ این وضعیت قلب استراتژی‌های حرفه‌ای را از کار می‌اندازد.
معامله‌گران خبره از استراتژی‌های ترکیبی (مانند Spreadها و Straddleها) استفاده می‌کنند که در آن سود یک طرف، زیان طرف دیگر را پوشش می‌دهد. وقتی یکی از پایه‌های این استراتژی (معمولاً پایه خرید) با نکول مواجه می‌شود، تعادل ریاضی کل پرتفوی به هم می‌ریزد. پوزیشنی که تا دیروز «ایمن» بود، ناگهان به یک قمار پرخطر تبدیل می‌شود. نکول در اینجا مثل کشیدن یک آجر از پایین دیوار است که باعث ریزش کل ساختار مدیریت ریسک معامله‌گر می‌شود.

✔️سخن پایانی
هدف از بیان این موارد، زیر سوال بردن کل بازار نیست؛ چرا که بازار آپشن یکی از پیشرفته‌ترین ابزارهای مالی ماست. هدف، «ارتقای بازار» است.

این یادداشت، تحلیلی ساختاری بر دغدغه‌ای است که پیش‌تر توسط اقای وحید مزین مدیر کانال آپشن شو درباره ریسک نکول مطرح شده بود.

@optionbaaz