(ادامه)

📚دعاهای بعد از تلاوت

پیش از آنکه ادعیّه این بخش، به شما دوستداران قرآن و عترت تقدیم شود، یادآوری چند نکته شایسته است:

🔸«ختم قرآن» به معنای خواندن یک دوره کامل قرآن است؛ ولیکن در هنگام به پایان رساندن هر سوره یا حزب و جزئی، می توان «دعاهای ختم قرآن» را زمزمه نمود. لذا «حُذَیفه» می گوید: پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم بعد از اتمام تلاوت سوره بقره، این دعا را خواند: «أَللهُمَّ ارْحَمنی بِالقرآن...»
(6. قرآن و آداب تلاوت آن، مولی محسن فیض کاشانی، ترجمه دکتر اسدالله ناصح، ص 43 و 44، کانون انتشارات محمدی، تهران.)

🔸بر اساس روایات، یکی از جایگاه های استجابت و قبولی دعا، بعد از تلاوت و ختم قرآن است.
(زیبنده است به برخی از احادیث اشاره کنیم:
پیامبر(ص) : «من ختم القرآن فله دعوة مستجابة»، مجمع الزّوائد، نورالدّین علی هیثمی مصری، ج 7، ص 256، دارالکتب العلمیّه، بیروت، اوّل، 1422 ق.
امام علی(ع): «إغتنموا الدّعاء عند خمسة مواطن: عند قرائة القرآن...»، جامع احادیث الشّیعه، ج 15، ص 277 و 278.
امام حسن(ع): «من قرأ القرآن کانت له دعوة مجابة إمّا معجّلة و إمّا مؤجّلة»، همان، ص 20، ش 40.
امام صادق(ع): «... و من ختمه کانت له دعوة مستجابة مؤخّرة أو معجّلة»، مرآة العقول، علاّمه مجلسی، ج 12، ص 497، دارالکتب الاسلامیه، تهران، دوم، 1363 ش.)

🔸گرچه خواندن هر دعایی، خالی از فایده و ثواب نیست؛ اما برای بهره مند شدن از پاداش بزرگ و قبولی دعا، سزاوار است که ادعیّه ختم قرآن نیز مستند به کلام معصومان علیهم السلام باشد. از این رو، امیرمؤمنان علی علیه السلام می فرماید: «پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم به من سفارش فرموده که هنگام ختم قرآن، با این کلمات دعا کنم...»
(بحارالانوار، ج 92، ص 206.)

🔸در محافل و مجالس قرآنی، هرگاه فردی از قاریان محترم به خواندن دعاهای ختم پرداخت، زیبنده است که شنوندگان در پایان هر بخشی از ادعیّه، «آمین» یا «الهی آمین» بگویند؛ چنان که امام علی علیه السلام به صحابی اش - زرّ بن حبیش - فرمود: «ای زرّ! من دعا می کنم و تو آمین بگو...»
(همان، ص 206 و 207.)

🔸«ثواب قرائت» را به پیشگاه پیامبران، امامان علیهم السلام، شهیدان و امواتِ اهل ایمان هدیه و تقدیم داشته است
(اهدای ثواب ختم به معصومان(ع) باعث محشور شدن با آنان در قیامت است. (همان، ج 98، ص 5؛ جامع احادیث الشّیعه، ج 15، ص 161 و 162.))

🔸محفل قرآنی را با فرستادن «صلوات» به پایان برسانیم.

#آداب_قرائت_قرآن
#دعاي_بعد_تلاوت

(ادامه دارد)

(ادامه)

پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم در هنگام ختم قرآن، این دعا را زمزمه می نمود:

🔹أللهمَّ ارْحَمْنی بِالقرآنِ وَاجْعَلْهُ لی اِماماً وَ نُوراً وَ هُدًی وَ رَحْمَةً. أَللهمَّ ذَکِّرْنی مِنهُ ما نَسیتُ وَ عَلِّمْنی مِنهُ ما جَهِلْتُ، وَارْزُقْنی تِلاوَتَهُ آناءَ اللَّیلِ وَالنَّهارِ، وَاجْعَلْهُ حُجَّةً لی یارَبَّ العالمینَ.
(حُذَیفه می گوید: من با پیامبر(ص) نماز می خواندم، سوره بقره را شروع کرد... بعد از اتمام بقره، این دعا را خواند... (قرآن و آداب تلاوت آن، ص 43 و 44). البتّه این دعا در پایان برخی از قرآن ها با گستردگی و اضافاتی آمده است.)

زرّ بن حبیش نقل می کند:
در مسجد جامع شهر کوفه و در محضر امیرمؤمنان علی علیه السلام قرآن را از آغاز تا پایانش تلاوت کردم... وقتی به آیه 22 سوره «حمعسق» («والذّین آمنوا و عملوا الصّالحات فی روضات الجنّات لهم ما یشاؤن عند ربّهم ذلک هو الفضل الکبیر» (شوری:22.)) رسیدم، آن حضرت گریست؛ به گونه ای که اشک بر صورتش جاری شد. سپس سرش را به آسمان بلند نموده و فرمود: ای زرّ! من دعا می کنم و تو آمین بگو.

آنگاه چنین عرضه داشت:

🔹أللهمَّ اِنّی أَسْئَلُکَ اِخْباتَ المُخْبِتینَ، وَاخْلاصَ المُوقنینَ، وَ مُرافَقَةَالأَبرارِ، وَاسْتِحْقاقَ حَقائِقِ الایمان، وَالغَنیمَةَ مِنْ کُلِّ بِرٍّ وَالسَّلامَةَ مِن کُلِّ اِثْمٍ، وَ وُجُوبَ رَحْمَتِکَ، وَ عَزائِمَ مَغْفِرَتِکَ، وَالْفَوزَ بِالْجَنَّةِ، وَالنَّجاةَ مِنَ النَّارِ.

امیرالمؤمنان علیه السلام در پایان، به من فرمود:
«ای زرّ! هرگاه قرآن را ختم نمودی، این دعا را بخوان؛ زیرا دوست و محبوبم پیامبر خداصلی الله علیه وآله وسلم مرا دستور و سفارش داده بود که به هنگام ختم قرآن با این کلمات، دعا بخوانم.»
(بحارالانوار، ج 92، ص 206 و 207.)

امیرمؤمنان علی علیه السلام می فرماید: پیامبرخداصلی الله علیه وآله وسلم به من فرمود: «دعائی به تو یاد می دهم که با خواندن آن، قرآن را فراموش نکنی.» سپس فرمود: بگو:

🔹أللهُمَّ ارْحَمْنی بِتَرْکِ مَعاصِیکَ أَبَداً ما أَبْقَیْتَنی، وَ ارْحَمْنی مِنْ تَکَلُّفِ ما لا یُعْنینی، وَارْزُقْنی حُسْنَ النَّظرِ فیما یُرضیکَ، وَألْزِمْ قَلْبی حِفْظَ کِتابِکَ کَما عَلَّمْتَنی، وَارْزُقْنی أنْ أتْلُوَهُ عَلَی النَّحْوِ الَّذی یُرْضیکَ عَنّی.
أَللهُمَّ نَوِّرْ بِکِتابِکَ بَصَری، وَاشْرَحْ بِهِ صَدْری، وَأطْلِقْ بِهِ لِسانی، وَاسْتَعْمِلْ بِهِ بَدَنی وَ قَوِّنی بِهِ عَلی ذلِکَ، وَ أعِنّی عَلَیْهِ، إِنَّهُ لایُعینُ عَلَیْهِ إلاَّ أَنْتَ، لا إلهَ إلاَّ أَنْتَ.
(همان، ص 208 و 209. این دعا با عبارت های دیگری هم نقل شده است. ر.ک: جامع احادیث الشّیعه، ج 18، ص 41 - 39.)

امام علی علیه السلام هماره بعد از پایان تلاوت، چنین دعا می نمود:
🔹أللهمَّ اشْرَحْ بِالقرآنِ صَدری، وَاستَعْمِلْ بِالقرآنِ بَدَنی ، وَ نَوِّر بالقرآنِ بَصَری، وَ أَطْلِقْ بالقرآنِ لِسانی ، وَ أَعِنّی عَلَیهِ ما أَبْقَیتَنی ، فَانَّهُ لاحَولَ وَ لا قُوَّةَ الاَّ بِکَ.
(همان، ص 77 و 78؛ بحارالانوار، ج 92، ص 209.)

امام زین العابدین علیه السلام در صحیفه سجّادیه دعایی عمیق، مفصّل و بسیار آموزنده در مورد ختم قرآن دارند (دعای چهل و دوم) که با این عبارات آغاز می شود:
🔹أللهُمَّ إنَّکَ أَعَنْتَنی عَلی خَتْمِ کِتابِکَ الَّذی أَنْزَلْتَهُ نُوراً وَ جَعَلْتَهُ مِهَیْمِناً عَلی کُلِّ کِتابٍ، أَنْزَلْتَهُ وَ فَضَّلْتَهُ عَلی کُلِّ حَدیثٍ قَصَصْتَهُ...
(صحیفه کامله سجّادیّه، ترجمه جواد فاضل، ص 362 - 350، امیرکبیر، تهران، ششم، 1353 ش.)

امام صادق علیه السلام به هنگام ختم قرآن عرضه می داشت:
🔹أللهمَّ انّی قَدْ قَرَأْتُ ماقَضَیتَ مِنْ کِتابِکَ الَّذی أَنْزَلْتَهُ عَلی نَبِیِّکَ الصّادِقِ صلی الله علیه وآله وسلم، فَلَکَ الحمدُ رَبَّنا، اللهمَّ اجْعَلْنی مِمَّنْ یُحِلُّ حَلالَهُ وَ یُحَرِّمُ حَرامَهُ وَ یُؤْمِنُ بِمُحْکْمِهِ وَ مُتَشابِهِه، وَاجْعَلْهُ لی اُنْساً فی قَبْری وَ اُنساً فی حَشْری ، وَاجْعَلْنی مِمَّنْ تُرْقیهِ بِکُلِّ آیَةٍ قَرَأَها دَرَجَةً فی أَعْلی عِلِّیینَ، بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.
( بحارالانوار، ج 92، ص 207. این دعا نیز با عبارات دیگری نقل شده است. ر.ک: جامع احادیث الشّیعه، ج 15، ص 75 و 76.)

#دعاي_بعد_تلاوت

(ادامه دارد)

(ادامه)

بر اساس نقل دیگر، امام صادق علیه السلام این گونه دعا می خواند:
🔹أللهمَّ إنّی قَرَأتُ ما قَضَیتَ لی مِن کِتابِکَ، الَّذی أَنْزَلتَهُ عَلی نَبِیِّکَ محمّدٍ صَلواتُکَ عَلَیهِ وَ رَحمَتِکَ، فَلَکَ الحَمْدُ رَبَّنا، وَ لَکَ الشُّکْرُ وَالمِنَّةُ عَلی ما قَدَّرْتَ وَ وَفَّقْتَ.
اللهمَّ اجْعَلْنی مِمَّنْ یُحِلُّ حَلالَکَ، وَ یُحَرِّمُ حَرامَکِ، وَ یَجْتَنِبُ مَعاصیکَ، وَ یُؤمِنُ بِمُحْکَمِهِ وَ مُتَشابِهِهِ وَ ناسِخِهِ وَ مَنْسُوخِهِ، وَاجْعَلْهُ لی شِفاءً وَ رَحْمَةً، وَ حِرْزاً وَ ذُخْراً.
اللهمَّ اجْعَلْهُ لی اُنْساً فی قَبری ، وَ اُنْساً فی حَشْری ، وَ اُنساً فی نَشْری ، وَاجْعَلْهُ لی بَرَکَةً بِکُلِّ آیَةٍ قَرَأْتُها، وَارْفَعْ لی بِکُلِّ حَرْفٍ دَرَجَةً فی أعْلی عِلِّیّینَ، آمینَ یا ربّ العالمینَ.
اللهمَّ صَلِّ عَلی محمّدٍ نَبِیِّکَ وَ صَفیِّکَ وَ نَجیِّکَ وَ دَلِیلِکَ، وَالدَّاعی الی سَبیلِکَ، وَ عَلی أَمیرِالمؤمنینَ وَلِیِّکَ وَ خَلیفَتِکَ مِنْ بَعْدِ رَسُولِکَ، وَ عَلی أَوصِیائِهِمَا المُسْتَحْفِظینَ دینَکَ المُسْتَوْدِعینَ حَقَّکَ، وَ عَلَیهِمْ أجْمعینَ السّلامُ وَ رحمةُ الله و برکاته.
(بحارالانوار، ج 92، ص 208. بر اساس روایتی، پیامبر(ص) همین دعا را با اندکی تفاوت - بعد از اتمام مقداری از قرآن بیان نمود: «اللهمّ إنّی قرأتُ بعض ما قضیت لی...»، جامع احادیث الشّیعه، ج 15، ص 76 و 77.)

#دعاي_بعد_تلاوت

(ادامه دارد)

(ادامه)

📚توشه ای دیگر

بعد از بررسی منابع گوناگون و نیز مراجعه به قرآن های چاپی، دعاهای متنوّعی به دست آمد که ظاهراً توسّط دانشمندان و قاریان خوش ذوق نوشته و بیان شده است؛ گرچه مفاهیم کلّی آن از آیات و احادیث اقتباس شده، امّا با موضوع این ویژه نامه (رابطه قرآن و عترت) ارتباط مستقیمی ندارد. لذا فقط به عناوین آغازین آنها، اشاره می شود:

🔹صدَقَ اللهُ العَلیُّ العَظیمُ، وَ صَدَقَ رَسُولُهُ النَّبیُّ الکریمُ، وَ نَحْنُ عَلی ذلِکَ مِنَ الشَّاهِدینَ، رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا، اِنَّکَ أنْتَ السَّمیعُ العَلیمُ، اللهمَّ ارْزُقنا بِکُلِّ حَرْفٍ مِنَ القرآنِ حَلاوَةً، وَ بِکُلِّ جُزْءٍ مِنَ القُرآنِ جَزاءً، اللهمَّ ارْزُقنا بِالأَلِفِ أُلْفَةً...
(این دعا در برخی از قرآن ها موجود است.)

🔹صدَقَ اللهُ العَلیُّ العَظیمُ، و صَدَقَ وَ بَلَّغَ رَسُولُهُ النَّبیُّ الکریمُ، وَ نَحنُ عَلی ذلِکَ مِنَ الشَّاهِدینَ والشَّاکِرینَ، سُبْحانَ اللهِ رَبِّ العِزَّةِ عَمَّا یَصِفُونَ، وَ سَلامٌ عَلَی المُرسلینَ، والحمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمینَ...
(آموزش قواعد روخوانی قرآن،ص 69؛ تعلیم و تجوید قرآن، ص 176؛ سرّالبیان فی علم القرآن، ص 243.)

🔹صدَقَ اللهُ أَعْلَی الصَّادِقینَ وَ منطِقَ جَمیعِ النَّاطِقینَ... أللهمَّ انْفَعْنا بِالقرآنِ العظیمِ وَاهْدِنا بِالآیاتِ وَالذِّکْرِ الحکیمِ وَ تَقَبَّلْ مِنَّا قِرائَتَهُ...
(جامع احادیث الشّیعه، ج 15، ص 80 - 78.)

🔹اللهمَّ، رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا خَتْمَ القرآنِ، وَ تَجاوَزْ عَنْ ما کانَ مِنَّا فی تِلاوَتِهِ مِنْ خَطَأٍ أَوْ نُقْصانٍ...
(فروغ قرآن، ص 267 - 263.)

🔹اللهمَّ، رَبَّنا یا رَبَّنا، تَقَبَّلْ مِنَّا، إِنَّکَ أَنْتَ السَّمیعُ العَلیمُ، وَ تُبْ عَلَیْنا، اِنَّکَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحیمُ، وَاهْدِنا إلَی الحَقِّ، وَ إلی طَریقٍ مُستَقیمٍ، بِبَرَکَةِ خَتْمِ القُرآنِ العَظیمِ...
(این دعا در پایان برخی از قرآن ها آمده است.)

🔹اللهمَّ انّی أَسْئَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحمّدٍ و آل محمّدٍ، و أَنْ تُنَوِّرَ بِکِتابِکَ بَصَری ، وَ تَطْلُقَ بِهِ لِسانی ...
(آموزش قواعد روخوانی قرآن، ص 68؛ سرّالبیان فی علم القرآن، ص 238 و 239.)

🔹أللهمَّ اجْعَلِ القرآنَ لَنا فِی الدُّنیا قَریناً، وَ فِی القَبْرِ مُونِساً، وَ فِی القِیامَةِ شَفیعاً...
(این دعا نیز در پایان برخی قرآن ها چاپ شده است.)

🔹أللهمَّ إنّی عَبْدُکَ وَابْنُ أمَتِکَ، ناصِیَتی بِیَدِکَ...
(التّجوید و آداب التّلاوة، دکتر داود عطّار، ص 78، بعثت، تهران، اوّل، 1365 ش.)

📚سخن آخر

همان گونه که می دانید:
🔸قاریان محترم شیعه در پایان قرائت خود، جمله «صَدَقَ اللهُ العَلیُّ العَظیمُ؛ راست گفت خداوند بلند مرتبه و بزرگ»، و قاریان به ظاهر اهل سنّت «صَدَقَ اللهُ العَظیمُ» را بر زبان جاری می کنند.

🔸افراد شنونده و حاضر در محافل قرآنی نیز با همآوایی، «صلوات قرآنی» را بیان می سازند: «أَللهمَّ، صَلِّ وَ سَلِّمْ، وَ زِدْ وَ بارِکْ، عَلی رَسُولِ اللهِ، وَ آلِهِ الأَطْهار».

📗نشریّه‌ي فرهنگ کوثر 1384 شماره 63
(با اندكي تغيير و تخليص)

📝محمدابراهیم احمدی
http://www.ensani.ir/fa/content/57856/default.aspx

🔹پايان🔹