یه روزی، توی سال‌های دور و بر ۱۹۹۷، تو شهر مونیخ آلمان، یه گروه از آدمای باهوش و کنجکاو که تو کتابخونه دولتی بایرن (Bayerische Staatsbibliothek) کار می‌کردن، دور هم نشستن و به همدیگه نگاه کردن.

گفتن: «دیگه کافیه که این گنجینه‌های قدیمی، این کتاب‌ها و دست‌نوشته‌های نایاب، فقط توی قفسه‌ها خاک بخورن! بذاریم دنیا ببینه‌شون!» فکرشون این بود که با تکنولوژی روز، این آثار رو زنده کنن. انگار یه ماجراجویی بزرگ شروع شده بود! اون موقع‌ها، اینترنت داشت کم‌کم تو زندگی همه جا می‌افتاد، و اونا تصمیم گرفتن با یه مرکز دیجیتالی‌سازی به اسم Munich Digitization Center (MDZ) این رویاهاشون رو عملی کنن.

ولی یه مشکل بزرگ وجود داشت: قبلاً نمی‌شد توی نسخ خطی جستجو کرد. تصور کن، کلی کتاب خطی قشنگ که پر از داستان‌ها و دانش قدیمی بودن، ولی چون دست‌نویس بودن و تکنولوژی برای خوندنشون آماده نبود، آدم باید ساعت‌ها ورق می‌زد و با چشم دنبال یه کلمه می‌گشت، کاری که هم وقت‌گیر بود هم خسته‌کننده!

اینجا بود که آلمانی‌ها با یه ایده باحال اومدن جلو. گفتن: «بذاریم این متون حرف بزنن!» با کمک تیم فنی‌شون شروع به اسکن کردن کتاب‌ها کردن، ولی فقط اسکن کردن کافیه؟ نه! تصمیم گرفتن با تکنولوژی‌های متن‌باز مثل SOLR (برای جستجوی سریع)، RDF (برای مرتب کردن اطلاعات)، و IIIF (برای نمایش تصاویر باکیفیت)، یه جور سحر و جادوی دیجیتال بسازن. حتی الگوریتم‌های OCR و HTR رو آوردن که بتونن کلمات دست‌نویس رو بخونن چیزی که انگار یه معجزه بود!

حالا توی این گنج دیجیتال، بیش از ۳ میلیون سند و کتاب خطی دارن از جمله بیش از ۱۰ هزار نسخه خطی نایاب! از این بین، کلی کتاب ایرانی اصیل که قلب هر عاشق فرهنگ پارسی رو به تپش می‌ندازه!

اونا این کتاب‌ها و اسناد رو با عشق جمع کردن، بعضی‌هاشون از قرن‌ها پیش به دست اومده و حالا با یه سرچ ساده، مثلاً کلمه "طهران"، می‌تونی پیداشون کنی!

فکر کن، یه روز صبح با چای داغ می‌شینی و با یه کلیک، توی صفحه‌ای از یه نسخه خطی ۲۰۰ ساله که با خط نستعلیق نوشته شده، غرق می‌شی. و بهترین خبر اینه که الان تقریباً این مشکل که نمی‌شد توی نسخ خطی جستجو کرد بیشترش حل شده با دقت بالای ۹۰٪ که تکنولوژی جدید بهش رسیده!

چون این پروژه متن‌بازه (مثل iiif-server-hymir که تو گیت‌هابشونه)، همه‌جا حرفش شده و حتی تو می‌تونی بری کدش رو برداری و خودت یه چیزی مثل این بسازی

آلمانی‌ها با این کار نه‌تنها فرهنگ خودشون رو زنده نگه داشتن، بلکه به فرهنگ ما ایرانی‌ها هم احترام گذاشتن و این گنج رو به همه دنیا نشون دادن.

پس اگه دلت خواست، برو سراغ وب‌سایتشون (digitale-sammlungen.de)، یه کلمه فارسی سرچ کن و خودتو تو این سفر شگفت‌انگیز گم کن، قول می‌دم پشیمون نشی!

🔘امکان دانلود رایگان به صورت pdf و jpeg هم داره.

اینم گیت‌هابشون

منبع: توییتر ماسیمو

✈️@mohammad_zammani