در باره کتاب: ابن اعثم کوفی و کتاب الفتوح او
این کتاب یک اثر پژوهشی ـ تحلیلی است با عنوان «ابن اعثم کوفی و کتاب الفتوح او: نویسنده، سنت متنی، و روایت رده» (Ibn Aʿtham al-Kūfī and His Kitāb al-futūḥ: Author, Textual Tradition, and Ridda Narrative) [۱]. این اثر پژوهشی شامل دو جلد است.
جلد اول بخش طولانیتر و تحلیلیتر این کار محسوب میشود. این جلد به تحقیقات مفصل درباره ابن اعثم و اثر تاریخنگاری او اختصاص داده شده و بخش اصلی و تحقیقاتمحور کتاب را تشکیل میدهد.
مطابق با سه موضوع اصلی و رویکردهایی که این کار پژوهشی بر اساس آنها تنظیم شده است، مباحث جلد اول در قالب سه بخش که شامل هفت فصل اصلی میشوند، دستهبندی شده است.
خلاصه محتوایی جلد اول این کتاب پژوهشی به شرح زیر است:
ساختار و محتوای جلد اول
جلد اول این کتاب تحلیلی حول محور کتاب الفتوح ابن اعثم کوفی [۱۵]، به موضوعات زیر میپردازد:
۱. بخش اول: زندگینامه و پذیرش اثر این بخش به زندگینامه ابن اعثم و چگونگی پذیرش و دریافت اثر او از میانه قرن چهارم هجری (دهم میلادی) به بعد اختصاص دارد.
۲. بخش دوم: سنت متنی کتاب الفتوح این بخش به بررسی سنت متنی کتاب الفتوح میپردازد [۱۵]، با تأکید ویژهای بر دو نسخه خطی موجود:
• نسخههای خطی مبنای تحقیق: دو دستنوشته (MSs) گوتا (Gotha) و پاتنا (Patna)، که ویرایش جدید روایت رده (جلد دوم) بر مبنای آنها تهیه شده است.
◦ مشخص شده است که نسخه خطی پاتنا (Patna) که قبلاً با عنوان کتاب الرده واقدی فهرستنویسی شده بود، شامل نسخهای گستردهتر از فصول ابتدایی کتاب الفتوح است، در حالی که نسخه گوتا تنها مبنای ویرایش حیدرآباد بوده است و کامل نیست.
◦ در این زمینه به بررسی سنت متنی از منظر شعبههای مختلف روایی (Branch 1 و Branch 2) و منابعی چون ابراهیم بن عبد/عبید الله بن العلاء القرشی المدنی [۱] و ابن اسحاق [۱] پرداخته میشود.
۳. بخش سوم: مطالعه تفصیلی روایت رده این بخش به مطالعه تفصیلی جنبههای منتخب روایت رده در کتاب الفتوح میپردازد، که این روایت در چارچوب و در مقابل روایات بازمانده و مفقودشده در این زمینه قرار میگیرد.
• بررسی روایتها و ساختار: روایتهای مربوط به رده، مانند درگیری خالد بن ولید با مالک بن نویره، مورد بررسی قرار میگیرد. این قسمت شامل خلاصهای از ماجرای مالک و ویژگیهای اصلی آن است.
• اشعار در روایت رده: تحلیلها نشان میدهند که سهم نسبی نثر و شعر در روایت رده کتاب الفتوح بیهمتا است [۱۳۹]. ۸۵۳ بیت شعر حدود یک سوم کل طول متن را تشکیل میدهد. در حالی که در روایت طبری (با بیشترین اشعار بعد از ابن اعثم)، تعداد ابیات حدود ۱۴۵ خط است.
• چارچوب دوگانه روایت: در این بخش یک مطالعه موردی برای مقایسه نثر و شعر ارائه شده و چارچوبی که روایات سقیفه و رده در آن تنظیم شدهاند، بررسی میشود.
◦ یک فرضیه این است که کتاب در اصل یک عنوان مناسب و شاید یک مقدمه داشته که در طی فرآیند انتقال متن از بین رفته است.
◦ در روایت ابن اعثم، رابطهای علت و معلولی بین رده و سقیفه برقرار میشود. مالک بن التیهان الانصاری مردم خود را به انتخاب جانشین پس از مرگ پیامبر تشویق میکند، زیرا به او خبر رسیده که طلیحه بن خویلد ادعای پیامبری کرده است.
جلد دوم این اثر پژوهشی نیز به ویرایش انتقادی جدید روایت رده کتاب الفتوح بر اساس دو نسخه گوتا و پاتنا اختصاص یافته است، و این دو بخش (جلد ۱ تحلیلی و جلد ۲ متنی) جدا نشدنی از یکدیگر هستند .
سرفصلهای اصلی روایت رده
سرفصلهای مهمی که در محتوای روایت رده کتاب الفتوح (که در جلد ۱ تحلیل شده و در جلد ۲ ویرایش شده) دیده میشوند، شامل موارد زیر هستند (بر اساس بخشهایی از فهرست مندرجات):
• ذکر آغاز ماجرای سقیفه بنی ساعده و آنچه بین مهاجرین و انصار گذشت.
• ذکر اخبار رده.
• ذکر خروج اسامه بن زید.
• ذکر مسیر خالد بن ولید به سوی اهل رده.
• ذکر الفجاءة بن عبد یالیل السلمی و آنچه با مسلمانان کرد و چگونگی سوزاندن او با آتش.
• ذکر اسیرانی که خالد بن ولید به سوی ابوبکر فرستاد و ماجرای آنان.
• خبر مالک بن نویره و مسیلمه کذاب.
• ذکر امر مسیلمه کذاب و جنگهای او با خالد بن ولید و مسلمانان.
• ذکر نامه ابوبکر (رضی الله عنه) به خالد بن ولید درباره مسیلمه.
• ذکر وقعه (جنگ) بین مسیلمه و خالد بن ولید و مقتل مسیلمه.
• ذکر تعداد کشتهشدگان از مسلمانان و نامهای که از مدینه به خالد رسید.
• ذکر ازدواج خالد بن ولید با دختر مجّاعة بن مرارة در سرزمین یمامه.
• ذکر ارتداد اهل بحرین و جنگ مسلمانان با آنها.
• ذکر ارتداد اهل حضرموت از کنده و جنگ مسلمانان با آنها.
این کتاب یک اثر پژوهشی ـ تحلیلی است با عنوان «ابن اعثم کوفی و کتاب الفتوح او: نویسنده، سنت متنی، و روایت رده» (Ibn Aʿtham al-Kūfī and His Kitāb al-futūḥ: Author, Textual Tradition, and Ridda Narrative) [۱]. این اثر پژوهشی شامل دو جلد است.
جلد اول بخش طولانیتر و تحلیلیتر این کار محسوب میشود. این جلد به تحقیقات مفصل درباره ابن اعثم و اثر تاریخنگاری او اختصاص داده شده و بخش اصلی و تحقیقاتمحور کتاب را تشکیل میدهد.
مطابق با سه موضوع اصلی و رویکردهایی که این کار پژوهشی بر اساس آنها تنظیم شده است، مباحث جلد اول در قالب سه بخش که شامل هفت فصل اصلی میشوند، دستهبندی شده است.
خلاصه محتوایی جلد اول این کتاب پژوهشی به شرح زیر است:
ساختار و محتوای جلد اول
جلد اول این کتاب تحلیلی حول محور کتاب الفتوح ابن اعثم کوفی [۱۵]، به موضوعات زیر میپردازد:
۱. بخش اول: زندگینامه و پذیرش اثر این بخش به زندگینامه ابن اعثم و چگونگی پذیرش و دریافت اثر او از میانه قرن چهارم هجری (دهم میلادی) به بعد اختصاص دارد.
۲. بخش دوم: سنت متنی کتاب الفتوح این بخش به بررسی سنت متنی کتاب الفتوح میپردازد [۱۵]، با تأکید ویژهای بر دو نسخه خطی موجود:
• نسخههای خطی مبنای تحقیق: دو دستنوشته (MSs) گوتا (Gotha) و پاتنا (Patna)، که ویرایش جدید روایت رده (جلد دوم) بر مبنای آنها تهیه شده است.
◦ مشخص شده است که نسخه خطی پاتنا (Patna) که قبلاً با عنوان کتاب الرده واقدی فهرستنویسی شده بود، شامل نسخهای گستردهتر از فصول ابتدایی کتاب الفتوح است، در حالی که نسخه گوتا تنها مبنای ویرایش حیدرآباد بوده است و کامل نیست.
◦ در این زمینه به بررسی سنت متنی از منظر شعبههای مختلف روایی (Branch 1 و Branch 2) و منابعی چون ابراهیم بن عبد/عبید الله بن العلاء القرشی المدنی [۱] و ابن اسحاق [۱] پرداخته میشود.
۳. بخش سوم: مطالعه تفصیلی روایت رده این بخش به مطالعه تفصیلی جنبههای منتخب روایت رده در کتاب الفتوح میپردازد، که این روایت در چارچوب و در مقابل روایات بازمانده و مفقودشده در این زمینه قرار میگیرد.
• بررسی روایتها و ساختار: روایتهای مربوط به رده، مانند درگیری خالد بن ولید با مالک بن نویره، مورد بررسی قرار میگیرد. این قسمت شامل خلاصهای از ماجرای مالک و ویژگیهای اصلی آن است.
• اشعار در روایت رده: تحلیلها نشان میدهند که سهم نسبی نثر و شعر در روایت رده کتاب الفتوح بیهمتا است [۱۳۹]. ۸۵۳ بیت شعر حدود یک سوم کل طول متن را تشکیل میدهد. در حالی که در روایت طبری (با بیشترین اشعار بعد از ابن اعثم)، تعداد ابیات حدود ۱۴۵ خط است.
• چارچوب دوگانه روایت: در این بخش یک مطالعه موردی برای مقایسه نثر و شعر ارائه شده و چارچوبی که روایات سقیفه و رده در آن تنظیم شدهاند، بررسی میشود.
◦ یک فرضیه این است که کتاب در اصل یک عنوان مناسب و شاید یک مقدمه داشته که در طی فرآیند انتقال متن از بین رفته است.
◦ در روایت ابن اعثم، رابطهای علت و معلولی بین رده و سقیفه برقرار میشود. مالک بن التیهان الانصاری مردم خود را به انتخاب جانشین پس از مرگ پیامبر تشویق میکند، زیرا به او خبر رسیده که طلیحه بن خویلد ادعای پیامبری کرده است.
جلد دوم این اثر پژوهشی نیز به ویرایش انتقادی جدید روایت رده کتاب الفتوح بر اساس دو نسخه گوتا و پاتنا اختصاص یافته است، و این دو بخش (جلد ۱ تحلیلی و جلد ۲ متنی) جدا نشدنی از یکدیگر هستند .
سرفصلهای اصلی روایت رده
سرفصلهای مهمی که در محتوای روایت رده کتاب الفتوح (که در جلد ۱ تحلیل شده و در جلد ۲ ویرایش شده) دیده میشوند، شامل موارد زیر هستند (بر اساس بخشهایی از فهرست مندرجات):
• ذکر آغاز ماجرای سقیفه بنی ساعده و آنچه بین مهاجرین و انصار گذشت.
• ذکر اخبار رده.
• ذکر خروج اسامه بن زید.
• ذکر مسیر خالد بن ولید به سوی اهل رده.
• ذکر الفجاءة بن عبد یالیل السلمی و آنچه با مسلمانان کرد و چگونگی سوزاندن او با آتش.
• ذکر اسیرانی که خالد بن ولید به سوی ابوبکر فرستاد و ماجرای آنان.
• خبر مالک بن نویره و مسیلمه کذاب.
• ذکر امر مسیلمه کذاب و جنگهای او با خالد بن ولید و مسلمانان.
• ذکر نامه ابوبکر (رضی الله عنه) به خالد بن ولید درباره مسیلمه.
• ذکر وقعه (جنگ) بین مسیلمه و خالد بن ولید و مقتل مسیلمه.
• ذکر تعداد کشتهشدگان از مسلمانان و نامهای که از مدینه به خالد رسید.
• ذکر ازدواج خالد بن ولید با دختر مجّاعة بن مرارة در سرزمین یمامه.
• ذکر ارتداد اهل بحرین و جنگ مسلمانان با آنها.
• ذکر ارتداد اهل حضرموت از کنده و جنگ مسلمانان با آنها.
نمونه برگه انتخاب واحد از سال 1351ش (دانشگاه تهران)
https://news.1rj.ru/str/UT_Central_Library
https://news.1rj.ru/str/UT_Central_Library
یادی از سنت های جاری در دانشگاه تهران 🌺
https://news.1rj.ru/str/UT_Central_Library
https://news.1rj.ru/str/UT_Central_Library
نمایشگاه ایران در مسکو در سال 1353 و درخواست از دانشگاه برای مشارکت با فرستان پنج قطعه عکس.
@UT_Central_Library
@UT_Central_Library
برنامه سفر رئیس دانشگاه الازهر در ایران در سال 1351
@UT_Central_Library
@UT_Central_Library
شرح حال منتشره از دکتر خانبابا بیانی، در شرح سمت ها و کارهای علمی او برای استاد ممتازی وی که در 14 / 8 / 1351 تصویب شده است.
@UT_Central_Library
@UT_Central_Library
از اسناد کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
@UT_Central_Library
@UT_Central_Library
شرح_حال_دکتر_محمود_حسابی_برای_اعطای_مقام_استاد_ممتازی_دانشگاه_تهران.pdf
887.3 KB
از اسناد کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
@UT_Central_Library
@UT_Central_Library