Первая любовь всегда является делом чувствительности. Вторая — дело чувственности.
— Александр Пушкин
#چالش_ترجمه
⭐️ @az_rusi
— Александр Пушкин
#چالش_ترجمه
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
«Высшая мечта автора — превратить читателя в зрителя...»
Владимир Набоков | Отчаяние
بزرگترین آروزی نویسنده، تبدیل خواننده به بیننده است.
ولادیمیر ناباکوف | یأس
⭐️ @Az_rusi
Владимир Набоков | Отчаяние
بزرگترین آروزی نویسنده، تبدیل خواننده به بیننده است.
ولادیمیر ناباکوف | یأس
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
سلسله نشستهای گروه مطالعات روسیه
گفتوگو پیرامون ماهیت، هدف و چگونگی فرایند ترجمه
— سید امیربهادر هاشمی
— محمدمهدی یزدانی
— حسین اصغری
انجمن علمی مطالعات اروپا
دانشکدهٔ مطالعات جهان، دانشگاه تهران
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Forwarded from Берёза | بیریوزا
اطلاعات دست اول یرمولوف در «از گلستان تا ترکمانچای» فهم یکی از دشوارترین لحظات تاریخ ایرانِ دوره قاجار را برای خوانندۀ ایرانی، تسهیل میکند. در این کتاب، با متنی مواجهیم که هم «سند تاریخی» است، هم «اعترافنامه قدرت»، و هم آیینهای بیرحم از مناسبات نابرابر ایران و روسیه در آغاز قرن نوزدهم.
نخست آنکه یرمولوف در مرکز تصمیمسازی امپراتوری روسیه در قفقاز قرار داشت. او نه ناظری بیرونی، بلکه بازیگری کلیدی در فاصله دو قرارداد گلستان (۱۸۱۳) و ترکمانچای (۱۸۲۸) است؛ فاصلهای که عملاً دوران فرسایش تدریجی حاکمیت ایران بر قفقاز را رقم زد. یادداشتهای او به ما نشان میدهد که شکست ایران صرفاً محصول ضعف نظامی نبود، بلکه نتیجۀ ناآگاهی ژئوپولیتیکی دربار قاجار از دنیای بیرون و برتری ساختاری دولت مدرن روسیه بر دولت پیشامدرن قاجار بود.
دوم، این متن ارزشمند است چون منطق درونی سیاست روسیه را عریان میکند. یرمولوف با صراحتی گاه تکاندهنده از نگاه تحقیرآمیز نخبگان روس به ایران سخن میگوید؛ نگاهی که ایرانیان را نه شریک مذاکره، بلکه «موضوع مدیریت» میدانست. این نگاه، کلید فهم چرایی تحمیل قراردادهایی چون گلستان و ترکمانچای است. خواننده درمییابد که این قراردادها نتیجه «حادثه» یا «بدشانسی» نبودند، بلکه محصول یک نابرابری سیاسی بودند.
سوم، اهمیت این کتاب در آن است که ما را از دام روایتهای خودتسکیندهنده میرهاند. تاریخنگاری ملیگرایانه معمولاً شکستها را به خیانت افراد یا تصادفهای تاریخی فرو میکاهد؛ اما یرمولوف، ناخواسته، ساختارها را افشا میکند. از خلال یادداشتهای او میتوان دید که چرا دستگاه دیپلماسی ایران ناتوان بود، چرا وعدههای روسها باور میشد، و چرا زبان قدرت را دیر فهمیدیم.
چهارم، این اثر برای فهم «ذهنیت استعماری روسی» نیز ضروری است. یرمولوف نمونه کلاسیک افسر ـ دیوانسالار امپراتوری است: خشن، عملگرا، و عمیقاً متقاعد به رسالت تمدنساز روسیه. در نتیجه، کتاب او فقط درباره ایران نیست؛ درباره نحوه شکلگیری سیاست روسیه در قفقاز، نوع برخورد با مسلمانان، و منطق پیشروی امپراتوری به سوی جنوب نیز هست. برای کسی که به شناخت ذهنیت روسی علاقهمند است، این متن یک منبع دستاول بیبدیل بهشمار میآید.
در نهایت، باید این کتاب را خواند چون تاریخ را از زبان «طرف مقابل» روایت میکند. فهم تاریخ بدون شنیدن صدای دشمن، فهمی ناقص و ایدئولوژیک است. «از گلستان تا ترکمانچای» فرصتی است برای دیدن خودمان در آینه نگاه دیگری؛ آینهای ناخوشایند، اما ضروری. این خوانش اگرچه دردناک است، اما دقیقاً به همین دلیل، آموزنده و بیدارکننده است.
🏷 از گلستان تا ترکمانچای
▫️یادداشتهای ژنرال یرمولوف در فاصلۀ دو جنگ ایران و روسیه (۱۸۱۴-۱۸۲۶ میلادی)
▫️ترجمه از روسی: حسین اصغری (دانشجوی دکترای مطالعات روسیه)
▫️با مقدمۀ غلامحسین زرگری نژاد
▫️نگارستان اندیشه ۱۴۰۴
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Ночь чёрно-красная - ночь Ялда
— Сергей Маркус
«Настоящее утро не придёт, пока не закончится ночь Ялда»
Саади, Бустан
Пока всё чёрное не сгустится до дна – не вспыхнет утро!
Пока всю тьму душа не примет – нет ни красных, алых.
Пока не перережут горло страхом – песнь не льётся.
Пока подгробной тяжестью не станешь – не воскреснешь.
Срезай арбуз в такую ночь – пусть вспыхнет остро!
Пусть гордостью свеча прозреет – свет любовный.
Гвоздики россыпью пусть сыпятся на плечи – ты же любишь.
Граната и хурмы, фисташек тоже мало – наслаждайся.
Ты помнишь, каждый спал в утробе тёмной – это матерь!
Но вырвался из чресел в волнах крови – с криком страха.
Отныне глаз заточен в космос прорываться – возрождаться.
И каждый, кто рождён, умрёт-воскреснет - Шаб-е Ялда.
Кричит Саади нам из пламени Бустана – пробудитесь!
В огнях любви и подвига сметайте тьму сомнений – нет разлуки.
Сам капля мирозданья, отражённый космос – вмиг всесилен.
Оглох ты в эту ночь, но слышишь тайны внове - Шаб-е Челле.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Кино делится на режиссёров, которые делают два типа картин. Одни пытаются имитировать мир в котором они живут, воссоздать мир, который их окружает. Другая часть режиссёров создают свой собственный мир. Те, кто создаёт свой собственный мир в кино, как правило, являются пòэ́тами.
— Андрей Тарковский
فیلمسازان را میشود به دو دسته تقسیم کرد: دستۀ اول آنهایی هستند که میکوشند جهانی را که در آن زندگی میکنند، جهان پیرامونشان را، بازنمایی و بازآفرینی کنند. اما دستۀ دیگر فیلمسازانیاند که جهان خاص خودشان را میآفریند و آن فیلمسازانی که جهان خودشان را میآفریند، عموماً شاعرند.
—آندری تارکوفسکی
مترجم: محمدمهدی یزدانی
⭐️ @Az_rusi
— Андрей Тарковский
فیلمسازان را میشود به دو دسته تقسیم کرد: دستۀ اول آنهایی هستند که میکوشند جهانی را که در آن زندگی میکنند، جهان پیرامونشان را، بازنمایی و بازآفرینی کنند. اما دستۀ دیگر فیلمسازانیاند که جهان خاص خودشان را میآفریند و آن فیلمسازانی که جهان خودشان را میآفریند، عموماً شاعرند.
—آندری تارکوفسکی
مترجم: محمدمهدی یزدانی
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
⭐️ 😀 🙂 🥰 🙃 🙂 😉 😀 😄 😊 🙃 😄 🤣 😋 😋 🥹 😙 🙃 😄
روزی [چخوف] گفت: «انسان روس موجود عجیبی است! شبیه اَلَک است: هیچ چیز در او بند نمیشود. در جوانی حریصانه با هر چه به دستش بیاید، دل و جانش را انباشته میکند، اما پس از سی سالگی، چیزی جز خاکستر و خاکروبه در وجودش باقی نمیماند. آدم برای اینکه زندگی شایستهای داشته باشد، باید کار کند؛ با عشق و ایمان هم کار کند. اما ما این را بلد نیستیم.
معمارانمان همین که دو سه خانهٔ قابلقبول میسازند، مینشینند ورقْ بازی میکنند و تا آخر عمرشان هم به همین کار مشغولاند یا که پشت پردهٔ تماشاخانهها میپلاسند.
پزشکانمان همینکه اندکتجربهای میاندوزند، دیگر پی علم نمیروند و جز اخبار و تازههای درمان چیز دیگری نمیخوانند. تازه بهجد هم معتقدند که ریشهٔ تمامی بیماریها سرماخوردگی است.
شخصاً تا به حال هیچ کارمند دولتیای را ندیدهام که اقلاً تا حدی معنای کار خودش را بفهمد. طبق معمول در پایتخت یا مراکز استان مینشینند کاغذ سیاه میکنند و نهایتاً برای اجرا به زمییوف و اسمورگون میفرستند. اما اینکه این نامهها و کاغذها آزادی چه کسانی را در زمییوف و اسمورگون خواهد گرفت، برایشان همانقدر اهمیت دارد که عذاب دوزخ برای بیخدا.
وکیلی که در چند پرونده پیروز شده و نامی برای خودش دست و پا کرده، دیگر در پی دفاع از حقیقت نیست، بلکه فقط از حق مالکیت خودش دفاع میکند. میرود اسبسواری، صدف خوراکی میخورد، خودش را هم خبره و آگاه به تمام هنرها جا میزند.
بازیگری که دو سه نقش قابلتحمل بازی کرده، دیگر به خودش زحمت نمیدهد بازی در چند نقش جدید را یاد بگیرد؛ کلاه سیلندر بر سر میگذارد و خودش را نابغهٔ دهر میپندارد.
روسیه تماماً سرزمین آدمهای حریص و تنبل است. بسیار میخورند، بسیار مینوشند، روزها به خوابْ عشق میورزند و در خواب خروپف میکنند. ازدواج میکنند که زندگیشان نظمی پیدا کند، معشوقه میگیرند تا در جامعه پرستیژ و اعتباری داشته باشند.
روانشان سگصفت است؛ اگر بزنیشان، زوزهکشان به سوراخشان میخزند؛ اگر نوازششان کنی، پشت بر زمین میخوابند، دست و پا به هوا میکنند و دم تکان میدهند...»
— از کتاب «آنتون پاولوویچ چخوف» نوشتهٔ ماکسیم گورکی
مترجم: محمدمهدی یزدانی
📌 Странное существо - русский человек! — сказал он однажды. В нем, как в решете, ничего не задерживается. В юности он жадно наполняет душу всем, что под руки попало, а после тридцати лет в нем остается какой-то серый хлам. Чтобы хорошо жить по-человечески - надо же работать! Работать с любовью, с верой. А у нас не умеют этого. Архитектор, выстроив два-три приличных дома, садится играть в карты, играет всю жизнь или же торчит за кулисами театра. Доктор, если он имеет практику, перестает следить за наукой, ничего, кроме "Новостей терапии", не читает и серьезно убежден, что все болезни - простудного происхождения. Я не встречал ни одного чиновника, который хоть немного понимал бы значение своей работы: обыкновенно он сидит в столице или губернском городе, сочиняет бумаги и посылает их в Змиев и Сморгонь для исполнения. А кого эти бумаги лишат свободы движений в Змиеве и Сморгони - об этом чиновник думает так же мало, как атеист о мучениях ада. Сделав себе имя удачной защитой, адвокат уже перестает заботиться о защите правды, а защищает только право собственности, играет на скачках, ест устриц и изображает собой тонкого знатока всех искусств. Актер, сыгравши сносно две-три роли, уже не учит больше ролей, а надевает цилиндр и думает, что он гений. Вся Россия - страна каких-то жадных и ленивых людей: они ужасно много едят, пьют, любят спать днем и во сне храпят. Женятся они для порядка в доме, а любовниц заводят для престижа в обществе. Психология у них - собачья: бьют их - они тихонько повизгивают и прячутся по своим конурам, ласкают - они ложатся на спину, лапки кверху и виляют хвостиками...
— Максим Горький | «А. П. Чехов»
⭐️ @Az_rusi
روزی [چخوف] گفت: «انسان روس موجود عجیبی است! شبیه اَلَک است: هیچ چیز در او بند نمیشود. در جوانی حریصانه با هر چه به دستش بیاید، دل و جانش را انباشته میکند، اما پس از سی سالگی، چیزی جز خاکستر و خاکروبه در وجودش باقی نمیماند. آدم برای اینکه زندگی شایستهای داشته باشد، باید کار کند؛ با عشق و ایمان هم کار کند. اما ما این را بلد نیستیم.
معمارانمان همین که دو سه خانهٔ قابلقبول میسازند، مینشینند ورقْ بازی میکنند و تا آخر عمرشان هم به همین کار مشغولاند یا که پشت پردهٔ تماشاخانهها میپلاسند.
پزشکانمان همینکه اندکتجربهای میاندوزند، دیگر پی علم نمیروند و جز اخبار و تازههای درمان چیز دیگری نمیخوانند. تازه بهجد هم معتقدند که ریشهٔ تمامی بیماریها سرماخوردگی است.
شخصاً تا به حال هیچ کارمند دولتیای را ندیدهام که اقلاً تا حدی معنای کار خودش را بفهمد. طبق معمول در پایتخت یا مراکز استان مینشینند کاغذ سیاه میکنند و نهایتاً برای اجرا به زمییوف و اسمورگون میفرستند. اما اینکه این نامهها و کاغذها آزادی چه کسانی را در زمییوف و اسمورگون خواهد گرفت، برایشان همانقدر اهمیت دارد که عذاب دوزخ برای بیخدا.
وکیلی که در چند پرونده پیروز شده و نامی برای خودش دست و پا کرده، دیگر در پی دفاع از حقیقت نیست، بلکه فقط از حق مالکیت خودش دفاع میکند. میرود اسبسواری، صدف خوراکی میخورد، خودش را هم خبره و آگاه به تمام هنرها جا میزند.
بازیگری که دو سه نقش قابلتحمل بازی کرده، دیگر به خودش زحمت نمیدهد بازی در چند نقش جدید را یاد بگیرد؛ کلاه سیلندر بر سر میگذارد و خودش را نابغهٔ دهر میپندارد.
روسیه تماماً سرزمین آدمهای حریص و تنبل است. بسیار میخورند، بسیار مینوشند، روزها به خوابْ عشق میورزند و در خواب خروپف میکنند. ازدواج میکنند که زندگیشان نظمی پیدا کند، معشوقه میگیرند تا در جامعه پرستیژ و اعتباری داشته باشند.
روانشان سگصفت است؛ اگر بزنیشان، زوزهکشان به سوراخشان میخزند؛ اگر نوازششان کنی، پشت بر زمین میخوابند، دست و پا به هوا میکنند و دم تکان میدهند...»
— از کتاب «آنتون پاولوویچ چخوف» نوشتهٔ ماکسیم گورکی
مترجم: محمدمهدی یزدانی
— Максим Горький | «А. П. Чехов»
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Берёза | بیریوزا
فروپاشیدن، فروپاشاندن یا خودانحلالی؟
واژۀ развал برگرفته است از فعل развалить که فعلی سببی است به معنای «سبب فروریزش و رُمبش و ویرانی و تخریب —و دقیقتر و لفظیتر— واریختن چیزی شدن» (پیشوند روسی -раз در اینجا برابر پیشوند فعلی «وا-» فارسی، در معنای «از هم گسیختن و انهدام» است). از این رو، گوینده با به کار بردن развал علت و سببی را در فروپاشی اراده میکند. اما распад برگرفته از فعل распадаться است که فعلی لازم و غیرسببی است؛ یعنی در یک رویداد غیرسببی فاعل این فعل خود دچار تغییر حالت میشود، بدون اینکه فاعل دیگری علت مستقیم آن باشد. معنای نخست این فعل «واپاشیدن، تجزیه شدن» و سپس «تقسیم شدن» و «متلاشی شدن» و «از هم پاشیدن» و «فروپاشیدن» است.
در распад جهتگیری فضایی افقی و شعاعی است (واپاشی، تلاشی، تجزیه) و تصویر سهبعدیای که در ذهن یک روس متداعی میکند «پراکندگی اجزاء به اطراف و گسستن» است؛ مانند تلاشی و از هم پاشیدگی یک سنگ از درون و تبدیل آن به قطعات کوچکتر. جالب است در عربی فروپاشی شوروی و یوگوسلاوی را «تفكك الاتحاد السوفيتي» و «تفكك يوغسلافيا» (=از هم پاشیدگی/تجزیۀ) ترجمه کردهاند.
اما در развал جهتگیری فضایی عمودی و شعاعی (-раз) است و تصویر سهبعدیای که در ذهن گویشور روس متداعی میکند «فروریختن و پخش شدن اجزاء به اطراف» است؛ مانند ساختمانی که فرومیریزد و اجزای آن به اطراف پخش میشود (← развалины: ویرانه). развал در این معنا برابر است با «فروریختن» و «فروریزش».
در فارسی برخی فعلهای تغییر حالت همزمان هم میتوانند فعل سببی باشند هم غیرسببی (تناوب سببی)؛ مانند «ریختن» و «شکستن» (آب ریخت روی زمین / آب را ریخت؛ لیوان شکست / لیوان را شکست). «فروپاشیدن»، اگرچه فعل تغییر حالت است، ظاهراً در تناوب سببی شرکت نمیکند و در معنای «فروپاشاندن» و «سبب فروپاشیدن چیزی شدن» به کار نمیرود. اما «فروریختن» دووجهی است و هم میتواند سببی باشد و هم غیرسببی. از این رو، اسم برگرفته از آن (فروریزش) میتواند به «فروریزاندن» هم دلالت کند.
با این توضیحات، اگر بخواهیم دیدگاه یک روس را نسبت به فروپاشی شوروی در فارسی منعکس کنیم، شاید بتوان از «فروپاشی شوروی» (распад СССР؛ اشاره به عوامل درونی) و «فروریزش شوروی» (развал СССР؛ اشاره به عوامل بیرونی) استفاده کنیم.
—محمدمهدی یزدانی
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
از روسی
Когда умирает птица, в ней плачет усталая пуля, которая так хотела всего лишь летать, как птица Иван Жданов __________________________ Когда умирает пуля, Которая быстро летела, Мечтала быть только птицей, И смерть не нести хотела. Владимир Романов …
🕊
Когда умирает птица
в ней плачет усталая пуля,
которая так хотела
всего лишь летать, как птица
— Иван Фёдорович Жданов
هم پرنده
هم گلولهای که بر دلش نشست
هر دو میگریند
آرزوی پرواز بیشتر
بر دلشان ماند
— ایوان ژدانوف
مترجم: احمد پوری
⭐️ @Az_rusi
Когда умирает птица
в ней плачет усталая пуля,
которая так хотела
всего лишь летать, как птица
— Иван Фёдорович Жданов
هم پرنده
هم گلولهای که بر دلش نشست
هر دو میگریند
آرزوی پرواز بیشتر
بر دلشان ماند
— ایوان ژدانوف
مترجم: احمد پوری
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🥲
Без вас хочу сказать вам много,
При вас я слушать вас хочу,
Но молча вы глядите строго,
И я в смущении молчу.
Что делать?.. Речью неискусной
Ваш ум занять мне не дано…
Всё это было бы смешно,
Когда бы не было так грустно…
— Михаил Лермонтов | А. О. Смирновой
وقتی تو نیستی
حرفهای زیادی هست برای با تو گفتن
و در حضورت تنها، تشنهٔ شنیدنم
اما تو در سکوت، با نگاهی عمیق به من مینگری
و من شرمسارانه خاموش میمانم.
چه کنم؟!
نباید حرفهای بیهودهام
لحظههای تو را به باد دهند
اگر در اسارت اینهمه اندوه نبودیم
همهچیز، خنده بر لبهایمان مینشاند...
— میخائیل لرمانتوف | مرگ شاعر
مترجم: زهرا محمدی
⭐️ @Az_rusi
Без вас хочу сказать вам много,
При вас я слушать вас хочу,
Но молча вы глядите строго,
И я в смущении молчу.
Что делать?.. Речью неискусной
Ваш ум занять мне не дано…
Всё это было бы смешно,
Когда бы не было так грустно…
— Михаил Лермонтов | А. О. Смирновой
وقتی تو نیستی
حرفهای زیادی هست برای با تو گفتن
و در حضورت تنها، تشنهٔ شنیدنم
اما تو در سکوت، با نگاهی عمیق به من مینگری
و من شرمسارانه خاموش میمانم.
چه کنم؟!
نباید حرفهای بیهودهام
لحظههای تو را به باد دهند
اگر در اسارت اینهمه اندوه نبودیم
همهچیز، خنده بر لبهایمان مینشاند...
— میخائیل لرمانتوف | مرگ شاعر
مترجم: زهرا محمدی
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
ترجمهٔ شعر
📰 رومن یاکوبسن در مقالۀ «دو شعر از پوشکین»، که آن را در دورهٔ فعالیتهای مکتب پراگ نگاشته، ترجمههای اشعاری از پوشکین را به زبان چکی بررسی و واکاوی میکند و به این نتیجه میرسد که ترجمههای انجامشده ترجمههای موفق و خوبی نیستند؛ چراکه مترجم نتوانسته بازی با واژههای دستوری و نقشنماها (حروف اضافه و ربط و غیره) را در شعر «من شما را دوست میداشتم»، که به زعم او فاقد تصویر است، منتقل کند.
اما تصویر بیش از یک صنعت بدیعی است و نمیتوان آن را صرفاً به استعاره، مجاز و مانند آن فروکاست. تصویر یک تابلو است، و شعر، حرکت اندیشهٔ شاعرانه در گذر از تصویر است. ترجمه را نمیتوان به زبانشناسی یا تفسیر معنا و لایههای زیرمتنی، یعنی هرمنوتیک، تقلیل داد. هر دوی اینها به یک اندازه وسوسههایی خطرناک در ترجمهاند. نمیتوان ادعا کرد که اگر عناصری چون «شاید» و «چندان» و مانند آن در ترجمه بازتاب نیافتهاند، پس ترجمه ناموفق است و بالعکس.
در ترجمهٔ شعر، بازسازی و بازآفرینی بازیهای زبانی، ضمن توجه به هدف غایی ترجمه، یعنی انتقال حرکت اندیشهٔ شاعرانه در گذر از تصویر و انرژی و روح متن اصلی است که ضرورت دارد. این نکته، تأکیدی چندباره است بر این که کلمه به ما هو کلمه در متن ادبی، مخصوصاً شعر، ترجمهپذیر نیست و هیچ ابزار انتقالی وجود ندارد که با آن بتوان کلمات را از زبانی به زبان دیگر ترجمه کرد.
آنچه قابل ترجمه است صرفاً چیزیست که در روزگار باستان آن را enargaia، یعنی پویایی اندیشهٔ شاعرانه و روایت در گذر از تصویر مینامیدند و نیز آنچه در قرون وسطا و سپس نزد هومبولت energeia خوانده شد و آن فشردگی و تمرکز اندیشهٔ شاعرانه است و روحی که در زبان تجسم یافته. زبان، به تعبیر هومبولت، «فرآورده و اثر تمامشده» (ergon) نیست، بلکه «کنش» (energeia) است؛ یعنی «پویایی و تازهشوندگی دائمی روح که میکوشد آواهای زبان را به بیانی از اندیشه بدل کند».
اگر مترجم توانسته باشد پویایی و حرکت اندیشهٔ شاعرانه در گذر از تصویر و نیروی درونی و روح متن اصلی را منتقل کند، آنگاه میتوان گفت که ترجمۀ او ترجمۀ خوب و موفقی است. حفظ نحو متن اصلی و بهویژه نشانههای سجاوندی و دستور شعر، امری ناممکن است.
شعر، همانگونه که پل والری میگوید «نوسانی است میان آوا و معنا» یا به تعبیر جرارد هاپکینز، «گفتاری است که تماماً یا بخشی از آن بازتاب و تکرار تصویر صوتی است». شعر، یعنی آوایش، یعنی جادو.🤩
— از سخنرانی یان پرابشتِین، شاعر و مترجم آمریکایی-روس با عنوان «وسوسههای ترجمه»
مترجم: محمدمهدی یزدانی
⭐️ @Az_rusi
اما تصویر بیش از یک صنعت بدیعی است و نمیتوان آن را صرفاً به استعاره، مجاز و مانند آن فروکاست. تصویر یک تابلو است، و شعر، حرکت اندیشهٔ شاعرانه در گذر از تصویر است. ترجمه را نمیتوان به زبانشناسی یا تفسیر معنا و لایههای زیرمتنی، یعنی هرمنوتیک، تقلیل داد. هر دوی اینها به یک اندازه وسوسههایی خطرناک در ترجمهاند. نمیتوان ادعا کرد که اگر عناصری چون «شاید» و «چندان» و مانند آن در ترجمه بازتاب نیافتهاند، پس ترجمه ناموفق است و بالعکس.
در ترجمهٔ شعر، بازسازی و بازآفرینی بازیهای زبانی، ضمن توجه به هدف غایی ترجمه، یعنی انتقال حرکت اندیشهٔ شاعرانه در گذر از تصویر و انرژی و روح متن اصلی است که ضرورت دارد. این نکته، تأکیدی چندباره است بر این که کلمه به ما هو کلمه در متن ادبی، مخصوصاً شعر، ترجمهپذیر نیست و هیچ ابزار انتقالی وجود ندارد که با آن بتوان کلمات را از زبانی به زبان دیگر ترجمه کرد.
آنچه قابل ترجمه است صرفاً چیزیست که در روزگار باستان آن را enargaia، یعنی پویایی اندیشهٔ شاعرانه و روایت در گذر از تصویر مینامیدند و نیز آنچه در قرون وسطا و سپس نزد هومبولت energeia خوانده شد و آن فشردگی و تمرکز اندیشهٔ شاعرانه است و روحی که در زبان تجسم یافته. زبان، به تعبیر هومبولت، «فرآورده و اثر تمامشده» (ergon) نیست، بلکه «کنش» (energeia) است؛ یعنی «پویایی و تازهشوندگی دائمی روح که میکوشد آواهای زبان را به بیانی از اندیشه بدل کند».
اگر مترجم توانسته باشد پویایی و حرکت اندیشهٔ شاعرانه در گذر از تصویر و نیروی درونی و روح متن اصلی را منتقل کند، آنگاه میتوان گفت که ترجمۀ او ترجمۀ خوب و موفقی است. حفظ نحو متن اصلی و بهویژه نشانههای سجاوندی و دستور شعر، امری ناممکن است.
شعر، همانگونه که پل والری میگوید «نوسانی است میان آوا و معنا» یا به تعبیر جرارد هاپکینز، «گفتاری است که تماماً یا بخشی از آن بازتاب و تکرار تصویر صوتی است». شعر، یعنی آوایش، یعنی جادو.
— از سخنرانی یان پرابشتِین، شاعر و مترجم آمریکایی-روس با عنوان «وسوسههای ترجمه»
مترجم: محمدمهدی یزدانی
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
www.academia.edu
Соблазны перевода
Лекция, прочитанная 8 октября 2014 г, в Университете Болоньи (Форли).
Дорогие друзья, с наступающим Новым годом! 🎉
Пусть новый год будет полон мира, света и любви. Желаю всем здоровья, благополучия и счастья!
⭐️ @Az_rusi
Пусть новый год будет полон мира, света и любви. Желаю всем здоровья, благополучия и счастья!
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Отец
Слово «отец» возникло из уменьшительной формы «отькъ» от ласкательного «отъ» (ср. греч. «атта»), постепенно вытеснив древнее обозначение «родитель». При этом родственное латинскому pater, персидскому pedar, английскому father, слово исчезло из русского, а новое название утратило ласкательный оттенок и закрепилось как нейтральное.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
من هیچ ندانم که مرا آن که سرشت
از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
جامی و بتی و بربطی بر لب کشت
این هرسه مرا نقد و تو را نسیه بهشت
خیّام
По воле сотворившего, не знаю,
Я предназначен аду или раю.
Вино, подруга, лютня — часть моя,
Тебе блаженства рая уступаю.
Омар Хайям
Перевод: С. Ботвинник
⭐️ @Az_rusi
از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
جامی و بتی و بربطی بر لب کشت
این هرسه مرا نقد و تو را نسیه بهشت
خیّام
По воле сотворившего, не знаю,
Я предназначен аду или раю.
Вино, подруга, лютня — часть моя,
Тебе блаженства рая уступаю.
Омар Хайям
Перевод: С. Ботвинник
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
سرواژهها در شوروی
ناتوانی زبان در عصر سوسیالیسم بالغ | ماکسیم کرانگااوز
مترجم: محمدمهدی یزدانی
⭐️ @Az_rusi
در حوزۀ واژگان و ساختواژه، جالبترین موارد شایستۀ پژوهش را بیتردید باید در واژهسازیهای شورویایی جستوجو کرد. ساخت انبوهی از سرواژههای نامفهوم، همگی در خدمت اهداف اجتماعی کاملاً مشخصی بود. حکومت صاحب زبان بود و تنها همان بود که میتوانست نامگذاری کند، نامی را حذف کند یا که تغییری در نامها به وجود آورد و نهایتاً افراد را بهسبب ناآشنایی با نامها سرزنش کند.
ژِ-اِ-کِ (ЖЭК: ادارۀ بهرهبرداری از مسکن)، دِ-اِ-زِ (ДЭЗ: ادارۀ مدیریت ساختمان یا ادارۀ خدمات مشترک) ، رِ-اِ-او (РЭУ: ادارۀ مدیریت تعمیر و نگهداری)؛ چه کسی میتوانست از پس این آشوب نامها دریابد این نهاد اسرارآمیز چگونه کار میکند یا که اصلاً چه کار میکند؟ چه کسی میتوانست بینیاز از مراجعه به نمایندۀ قدرت و گویشور زبان شورویایی، یعنی کارمند دولت، مطالبه و درخواستش را بهدرستی بنویسد؟ (همچنین بنگرید به سرواژههایی چون چِکا (ЧК: کمیتۀ اضطراری سراسری مبارزه با ضدانقلاب و خرابکاری)، گِپِاو (ГПУ: ادارهٔ سیاسی دولت)، اِنکاوِدِ (НКВД: کمیساریای خلق در امور داخلی)، کاگِبِ (КГБ: کمیتۀ امنیت دولتی).
در این راستا، تغییر نام، توهم دگرگونی به وجود میآورد؛ به این معنا که چیزهای نامطلوب «بهظاهر» حذف میشدند، و چیزهای «بهظاهر نو» با ویژگیهای مثبت پدید میآمدند و همۀ این فرآیند قرار بود در مجموع امید بیافریند.
ناتوانی زبان در عصر سوسیالیسم بالغ | ماکسیم کرانگااوز
مترجم: محمدمهدی یزدانی
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
ذهن
«ذهن» فارسی برابرهای واژگانی گوناگونی در روسی دارد؛ از جمله:
➊ Голова
◉ Вылетело из головы. ‣ از ذهنم پرید.
◉ Почему мне это не пришло в голову? ‣ چرا به ذهنم نرسید/خطور نکرد؟
◉ У меня голова занята. ‣ ذهنم درگیره/مشغوله.
◉ Голова не работает. ‣ ذهنم کار نمیکند.
◉ У нас не укладывалось в голове… ‣ در ذهنمان نمیگنجید که...
◉ Сам не знаю, что происходит в моей голове. ‣ خودمم نمیدونم چی تو ذهنم میگذره.
◉ Прогулка по природе прочистило мне голову. ‣ گردش توی طبیعت ذهنمو باز کرد/آزاد کرد.
➋ Ум
◉ Что у тебя на уме? ‣ چی توی ذهنته؟
◉ Ничего на уме нет. ‣ چیزی در ذهن ندارم.
◉ Пришло на ум. ‣ به ذهنم خطور کرد.
◉ Единственное, что приходит на ум… ‣ تنها چیزی که به ذهنم میرسه…
◉ Он отравил твой ум (мысли). ‣ او ذهنت را مسموم کردهاست.
◉ Эта тема давно занимает мой ум (мысли). ‣ این موضوع مدتهاست ذهنم را درگیر کردهاست
➌ Мысль(мысли)
◉ Он прочитал мои мысли. ‣ ذهنمو خوند.
◉ Ты отвёл мои мысли от этой темы‣ ذهنم را از موضوع منحرف کردی.
◉ Это сбило мои мысли. ‣ ذهنم را به بیراهه برد.
◉ Ее слова постоянно в моих мыслях. ‣ حرفهاش همهش تو ذهنمه
◉ Он спутал мои мысли ‣ ذهنمو به هم ریخت.
◉ Мысли запутались. ‣ ذهنم به هم ریخت.
➍ Память
◉ Остаётся в памяти. ‣ در ذهن میماند.
◉ Запомни (/заучивай). ‣ به ذهن بسپار.
◉ Его лицо никогда не сотрётся из памяти. ‣ چهرهاش هیچوقت از ذهنم پاک نمیشود.
➎ Сознание (термин психологии)
◉ Надо освободить своё сознание от предрассудков. ‣ باید ذهن خود را از پیشداوریها رهاند.
◉ Это влияет на сознание ребенка. ‣ این موضوع بر ذهن کودک تأثیر میگذارد
◉ Не укладывается в сознании, что... ‣ در ذهنمان نمیگنجد که...
➏ Воображение
◉ Строить что-то в воображении (мысленно). ‣ چیزی در ذهن ساختن.
◉ Рисовать в воображении что-то. در ذهن ترسیم کردن
◉ Первое, что возникает в воображении… ‣ اولین چیزی که در/به ذهن شکل میگیرد/متبادر میشود...
➐ Мышление
◉ У тебя бедное мышление. ‣ ذهن فقیری داری.
◉ У него мышление победителя. ‣ او ذهن (=ذهنیت) برنده دارد.
💬 به جز برابرهای واژگانی بالا، برابرهای صرفی-واژگانی دیگری میتوان برابر «ذهن» فارسی یافت.
☑️ Другие эквиваленты:
◉ Сейчас не помню ‣ الآن حضور ذهن ندارم.
◉ У него победный настрой. ‣ او ذهن (=ذهنیت) برنده دارد.
◉ Вполне вероятно/Не исключено. ‣ دور از ذهن نیست.
◉ Быть непонятным, необычным. ‣ دور از ذهن بودن
–محمدمهدی یزدانی
⭐️ @Az_rusi
«ذهن» فارسی برابرهای واژگانی گوناگونی در روسی دارد؛ از جمله:
➊ Голова
◉ Вылетело из головы. ‣ از ذهنم پرید.
◉ Почему мне это не пришло в голову? ‣ چرا به ذهنم نرسید/خطور نکرد؟
◉ У меня голова занята. ‣ ذهنم درگیره/مشغوله.
◉ Голова не работает. ‣ ذهنم کار نمیکند.
◉ У нас не укладывалось в голове… ‣ در ذهنمان نمیگنجید که...
◉ Сам не знаю, что происходит в моей голове. ‣ خودمم نمیدونم چی تو ذهنم میگذره.
◉ Прогулка по природе прочистило мне голову. ‣ گردش توی طبیعت ذهنمو باز کرد/آزاد کرد.
➋ Ум
◉ Что у тебя на уме? ‣ چی توی ذهنته؟
◉ Ничего на уме нет. ‣ چیزی در ذهن ندارم.
◉ Пришло на ум. ‣ به ذهنم خطور کرد.
◉ Единственное, что приходит на ум… ‣ تنها چیزی که به ذهنم میرسه…
◉ Он отравил твой ум (мысли). ‣ او ذهنت را مسموم کردهاست.
◉ Эта тема давно занимает мой ум (мысли). ‣ این موضوع مدتهاست ذهنم را درگیر کردهاست
➌ Мысль(мысли)
◉ Он прочитал мои мысли. ‣ ذهنمو خوند.
◉ Ты отвёл мои мысли от этой темы‣ ذهنم را از موضوع منحرف کردی.
◉ Это сбило мои мысли. ‣ ذهنم را به بیراهه برد.
◉ Ее слова постоянно в моих мыслях. ‣ حرفهاش همهش تو ذهنمه
◉ Он спутал мои мысли ‣ ذهنمو به هم ریخت.
◉ Мысли запутались. ‣ ذهنم به هم ریخت.
➍ Память
◉ Остаётся в памяти. ‣ در ذهن میماند.
◉ Запомни (/заучивай). ‣ به ذهن بسپار.
◉ Его лицо никогда не сотрётся из памяти. ‣ چهرهاش هیچوقت از ذهنم پاک نمیشود.
➎ Сознание (термин психологии)
◉ Надо освободить своё сознание от предрассудков. ‣ باید ذهن خود را از پیشداوریها رهاند.
◉ Это влияет на сознание ребенка. ‣ این موضوع بر ذهن کودک تأثیر میگذارد
◉ Не укладывается в сознании, что... ‣ در ذهنمان نمیگنجد که...
➏ Воображение
◉ Строить что-то в воображении (мысленно). ‣ چیزی در ذهن ساختن.
◉ Рисовать в воображении что-то. در ذهن ترسیم کردن
◉ Первое, что возникает в воображении… ‣ اولین چیزی که در/به ذهن شکل میگیرد/متبادر میشود...
➐ Мышление
◉ У тебя бедное мышление. ‣ ذهن فقیری داری.
◉ У него мышление победителя. ‣ او ذهن (=ذهنیت) برنده دارد.
◉ Сейчас не помню ‣ الآن حضور ذهن ندارم.
◉ У него победный настрой. ‣ او ذهن (=ذهنیت) برنده دارد.
◉ Вполне вероятно/Не исключено. ‣ دور از ذهن نیست.
◉ Быть непонятным, необычным. ‣ دور از ذهن بودن
–محمدمهدی یزدانی
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Посетитель музея (1989) | Константин Лопушанский
سیاحتگر موزه (۱۹۸۹)
«سیاحتگر موزه» فیلمی است ساختۀ کنستانتین لوپوشانسکی (شاگرد آندری تارکوفسکی) که یکی از مهمترین آثار پساآخرالزمانی سینمای شوروی به حساب میآید. فیلم جهانی ویرانشده پس از فاجعهای زیستمحیطی را به تصویر میکشد که در آن انسانها میان جنون و ایمانِ از دسترفتهشان سرگرداناند و فقط در میان «دیوانگان» و طردشدگان نشانههایی از معنویت باقی ماندهاست. «سیاحتگر موزه» یکی از تکاندهندهترین آثار سینمای شوروی دربارۀ بحران معنویت و محیط زیست است. این فیلم دومین فیلم از «سهگانۀ آخرالزمان» لوپوشانسکی است؛ بهترتیب نامههای یک مرده (۱۹۸۶)¹؛ سیاحتگر موزه (۱۹۸۹)؛ سمفونی روسی (۱۹۹۴)².
لینک یوتیوب (بدون زیرنویس):
https://www.youtube.com/watch?v=HeFSzQWvzwg
لینک ВК (با زیرنویس خودکار):
https://vk.com/video-165903_456250997
دانلود زیرنویس فارسی:
https://www.opensubnoscripts.com/en/subnoscripts/visitor-of-a-museum-1989
¹ Письма мертвого человека
² Русская симфония
© Song by Draconian — Heavy Lies the Crown
— محمدمهدی یزدانی
⭐️ @Az_rusi
سیاحتگر موزه (۱۹۸۹)
«سیاحتگر موزه» فیلمی است ساختۀ کنستانتین لوپوشانسکی (شاگرد آندری تارکوفسکی) که یکی از مهمترین آثار پساآخرالزمانی سینمای شوروی به حساب میآید. فیلم جهانی ویرانشده پس از فاجعهای زیستمحیطی را به تصویر میکشد که در آن انسانها میان جنون و ایمانِ از دسترفتهشان سرگرداناند و فقط در میان «دیوانگان» و طردشدگان نشانههایی از معنویت باقی ماندهاست. «سیاحتگر موزه» یکی از تکاندهندهترین آثار سینمای شوروی دربارۀ بحران معنویت و محیط زیست است. این فیلم دومین فیلم از «سهگانۀ آخرالزمان» لوپوشانسکی است؛ بهترتیب نامههای یک مرده (۱۹۸۶)¹؛ سیاحتگر موزه (۱۹۸۹)؛ سمفونی روسی (۱۹۹۴)².
لینک یوتیوب (بدون زیرنویس):
https://www.youtube.com/watch?v=HeFSzQWvzwg
لینک ВК (با زیرنویس خودکار):
https://vk.com/video-165903_456250997
دانلود زیرنویس فارسی:
https://www.opensubnoscripts.com/en/subnoscripts/visitor-of-a-museum-1989
¹ Письма мертвого человека
² Русская симфония
© Song by Draconian — Heavy Lies the Crown
— محمدمهدی یزدانی
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Николай I: — Я могу простить Вас, князь Сергей Григорьевич.
Волконский: — Ваше Величество, в том и несчастье, что Вы всё можете, что Вы выше закона. А я желал бы, чтобы Ваши подданные зависели от закона, а не от Вашей угодности, капризов или минутных настроений.
Николай I: — [с ледяным спокойствием] Заковать в железо. Содержать как злодея.
🎬 Звезда пленительного счастья
نیکولای یکم: من میتوانم شما را ببخشم، کنیاز سرگِی گریگوریِویچ.
والکونسکی: اعلیٰحضرت، مصیبت ما همین است که شما همه کار میتوانید بکنید و جنابتان فراتر از قانون است. خواستهٔ من این بود که رعایای شما به قانون وابسته باشند، نه به امیال و هوسها و دگرگونیهای لحظهای خلقوخویتان.
نیکولای یکم [با آرامشی سرد و مرگبار]: در زنجیرش کنید. همچون جنایتکاران در زندان نگهش دارید.
از فیلم «ستارهٔ سعادت دلفریب»
مترجم: محمدمهدی یزدانی
⭐️ @Az_rusi
Волконский: — Ваше Величество, в том и несчастье, что Вы всё можете, что Вы выше закона. А я желал бы, чтобы Ваши подданные зависели от закона, а не от Вашей угодности, капризов или минутных настроений.
Николай I: — [с ледяным спокойствием] Заковать в железо. Содержать как злодея.
نیکولای یکم: من میتوانم شما را ببخشم، کنیاز سرگِی گریگوریِویچ.
والکونسکی: اعلیٰحضرت، مصیبت ما همین است که شما همه کار میتوانید بکنید و جنابتان فراتر از قانون است. خواستهٔ من این بود که رعایای شما به قانون وابسته باشند، نه به امیال و هوسها و دگرگونیهای لحظهای خلقوخویتان.
نیکولای یکم [با آرامشی سرد و مرگبار]: در زنجیرش کنید. همچون جنایتکاران در زندان نگهش دارید.
از فیلم «ستارهٔ سعادت دلفریب»
مترجم: محمدمهدی یزدانی
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM