بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

💫به کانال آموزش Evidence‑Based Medicine مرکز تحقیقات EBM دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان خوش آمدید.

📖در این کانال، قدم‌به‌قدم با هم یاد می‌گیریم چگونه مقالات علمی را دقیق بخوانیم، داده‌ها را درست تحلیل کنیم و تصمیم‌های بالینی را بر اساس شواهد معتبر اتخاذ کنیم.

📚هدف ما ارتقای مهارت‌های مقاله‌خوانی، نقد منبع، درک آمار پزشکی و استفاده عملی از EBM در آموزش و درمان است.

در این مسیر با هم یاد می‌گیریم:

✅چطور یک مقاله سیستماتیک مروری را از صفر تا صد بنویسیم

✅چطور آمار و نتایج را تفسیر کنیم

✅چطور بفهمیم یک پژوهش قابل اعتماد است یا نه

✅و مهم‌تر از همه: چطور به تصمیم‌گیری بالینی بهتر برسیم

#معرفی_مرکز
------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗@ebm_hums

🌤گاهی در پزشکی، تصمیم‌گیری شبیه ایستادن در مه است.
📕داده‌های زیاد، نتایج متفاوت و توصیه‌هایی که همیشه با هم هماهنگ نیستند.
✅درست همین‌جاست که پزشکی مبتنی بر شواهد (EBM) وارد می‌شود. رویکردی که کمک می‌کند میان این همه اطلاعات، راه درست را پیدا کنیم.

👈درواقع EBM یعنی پزشک بداند پشت هر تصمیم بالینی چه شواهدی وجود دارد، این شواهد چقدر قابل‌اعتمادند، و در نهایت تصمیمی بگیرد که دقیقاً با شرایط و ارزش‌های همان بیمار هماهنگ باشد.

❕چون شواهد به‌تنهایی کافی نیستند.❕
👌این ترکیبِ شواهد + قضاوت بالینی + ترجیحات بیمار است که تصمیم درست را می‌سازد.

تاریخ پزشکی پر از مثال‌هایی است که نشان می‌دهد وقتی به «بهترین خلاصهٔ شواهد» نگاه نکنیم، گاهی سال‌ها درمان‌های بی‌فایده یا حتی مضر را ادامه می‌دهیم. برای همین است که امروز متاآنالیزها و مرورهای نظام‌مند، چراغ راه تصمیم‌گیری بالینی شده‌اند.

😎در این کانال، قدم‌به‌قدم یاد می‌گیریم چطور شواهد را بخوانیم، ارزیابی کنیم و هوشمندانه به کار ببریم؛ طوری که تصمیم‌هایمان نه فقط علمی، بلکه انسانی‌تر و دقیق‌تر شوند.


#معرفی_مرکز
#کاربرد_EBM_در_بالین
------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗@ebm_hums

🔼#هرم_شواهد در پزشکی مبتنی بر شواهد (EBM)

✔️در پزشکی مبتنی بر شواهد، تصمیم‌گیری بالینی بر پایهٔ معتبرترین و قوی‌ترین اطلاعات علمی صورت می‌گیرد. «هرم شواهد» ابزاری است برای نشان دادن اینکه کدام نوع مطالعه از نظر علمی قابل‌اعتمادتر است.

✔️در این ساختار، مطالعات در سطح پایین‌تر شواهد مقدماتی‌تری تولید می‌کنند و مطالعات سطوح بالاتر شواهد دقیق‌تر، پایاتر و قابل‌استفاده‌تری برای تصمیم‌گیری ارائه می‌دهند.

#کاربرد_EBM_در_بالین
------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗@ebm_hums

🔽 #پایین_هرم: مطالعات اولیه و شواهد مقدماتی

1⃣مطالعات آزمایشگاهی (In vitro studies)

🔍مطالعاتی که روی سلول، بافت یا محیط آزمایشگاهی انجام می‌شود و هنوز وارد مرحلهٔ انسانی نشده است.
✏️مثال: بررسی اثر یک داروی ضدسرطان روی سلول‌های بدخیم در محیط کشت.

📌این شواهد بسیار مقدماتی‌اند و تنها مبنای اولیه برای تحقیقات بعدی محسوب می‌شوند.



2⃣ گزارش مورد (Case Report)

🔍گزارش دقیق یک بیمار با یافته بالینی خاص یا نادر.
✏️مثال: گزارش اولین مورد عارضهٔ نادر پس از مصرف یک دارو.

📌این گزارش‌ها ارزش توصیفی دارند، اما از نظر استنباط علّی محدود هستند.


3⃣سری موارد (Case Series)

🔍مجموعه‌ای از چند بیمار با یک ویژگی یا بیماری مشترک.
✏️مثال: گزارش ۱۵ بیمار که پس از جراحی خاص دچار یک عارضه مشابه شده‌اند.

📌نسبت به Case Report اطلاعات بیشتری ارائه می‌دهد اما همچنان فاقد گروه مقایسه است.

------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗@ebm_hums

🔼 #سطوح_میانی_هرم: مطالعات مشاهده‌ای

4⃣مطالعات مقطعی (Cross-sectional studies)

🔍مطالعاتی که در یک مقطع زمانی، شیوع یک عامل یا بیماری را اندازه‌گیری می‌کنند.
این مطالعات «تصویری از وضعیت موجود» ارائه می‌دهند و برای برآورد شیوع (Prevalence) مناسب هستند.
✏️مثال: سنجش شیوع دیابت در جمعیت یک شهر در یک سال.


5⃣مطالعات مورد–شاهدی (Case–control studies)

🔍این مطالعات بیماران (Case) را با افراد سالم (Control) مقایسه می‌کنند و به گذشته برمی‌گردند تا عوامل خطر احتمالی را بیابند.
این مطالعات برای بیماری‌های نادر بسیار ارزشمندند.
✏️مثال: مقایسه ۲۰۰ بیمار مبتلا به سرطان ریه با ۲۰۰ فرد سالم جهت بررسی ارتباط سیگار با سرطان.



6⃣مطالعات همگروهی (Cohort studies)

🔍در این مطالعات، افراد سالم بر اساس میزان مواجهه دسته‌بندی شده و در طول زمان پیگیری می‌شوند تا بروز بیماری مقایسه شود.
این مطالعات قدرت خوبی در تعیین رابطهٔ علت و معلولی دارند.
✏️مثال: پیگیری ۱۰هزار نفر طی ۸ سال برای تعیین اینکه آیا مصرف نمک بالا خطر پرفشاری خون را افزایش می‌دهد.

------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗@ebm_hums

🔼 #سطوح_بالای_هرم: مطالعات مداخله‌ای

7⃣کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌شده (Randomized Controlled Trials – RCT)

🔍کارآزمایی های بالینی تصادفی شده، قوی‌ترین نوع مطالعه اولیه است. در این مطالعات:

📌شرکت‌کنندگان به صورت تصادفی تقسیم می‌شوند

📌یک گروه درمان و گروه دیگر دارونما یا درمان استاندارد دریافت می‌کند


✏️مثال: ارزیابی اثربخشی یک داروی جدید فشارخون نسبت به داروی استاندارد.

✅این مطالعات احتمال سوگیری را به حداقل می‌رسانند و شواهد با کیفیت بالا تولید می‌کنند.


🔝 بالاترین سطح هرم: مطالعات ثانویه

8⃣مرور نظام‌مند (Systematic Review)

🔍مطالعه‌ای که طرح، کیفیت و نتایج مجموعه‌ای از مطالعات مشابه را با روش استاندارد بررسی و جمع‌بندی می‌کند.
این نوع مطالعه به‌عنوان ابزار ارزشمند برای ترکیب شواهد باکیفیت توصیف می شود.


9⃣متاآنالیز (Meta-analysis)

🔍شکلی از مرور نظام‌مند که نتایج کمی مطالعات را ادغام کرده و یک «برآورد نهایی و دقیق» ارائه می‌دهد.
📌تجمیع داده‌ها باعث افزایش قدرت آماری و دقت نتایج می‌شود.
✏️مثال : ترکیب نتایج ۳۵ RCT برای تعیین اثربخشی یک داروی ضدافسردگی.


🔟منابع مبتنی بر شواهد (Evidence-based textbooks)

🔍مانند UpToDate یا Cochrane، که جدیدترین مطالعات معتبر را جمع‌آوری، تحلیل و یک نتیجهٔ بالینی قابل‌اجرا ارائه می‌کنند.

📌در رأس هرم قرار دارند زیرا خلاصهٔ به‌روزترین و معتبرترین شواهد موجود را ارائه می‌دهند.

------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗@ebm_hums

📚مفهوم و واژه EBM از کجا میاد ⁉️📚

📜در سال ۱۹۷۲، آرچی کاکرین، پزشک اسکاتلندی که اکنون به‌عنوان یکی از پیشگامان اپیدمیولوژی بالینی مدرن و پزشکی مبتنی بر شواهد شناخته می‌شود، در کتاب خود با عنوان اثربخشی و کارآمدی (Effectiveness and Efficiency) این انتقاد را مطرح کرد که بسیاری از روش‌های پزشکی که پیش‌تر مؤثر تلقی می‌شدند، فاقد شواهد حاصل از کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌شده بودند .
📎از آن زمان، اصطلاح «مبتنی بر شواهد» در مورد دستورالعمل‌های بالینی کاربرد پیدا کرد و چندین مقاله درباره‌ی دستورالعمل‌ها و سیاست‌های مبتنی بر شواهد بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۷ در ژورنال انجمن پزشکی آمریکا منتشر شد.

✅اصطلاح «پزشکی مبتنی بر شواهد» نخستین‌بار در سال ۱۹۹۱ توسط گوردون گایُت از دانشگاه مک‌مستر به کار رفت.

🔹در مقاله‌ای که ساکت و همکارانش در سال ۱۹۹۶ در بریتانیا مدیکال ژورنال منتشر کردند، پزشکی مبتنی بر شواهد به‌طور روشن این‌گونه تعریف شد:

«به‌کارگیری آگاهانه، صریح و سنجیده‌ی بهترین شواهد موجود در تصمیم‌گیری درباره‌ی مراقبت از بیماران. عملِ پزشکی مبتنی بر شواهد یعنی ادغام مهارت بالینی فردی با بهترین شواهد بیرونیِ در دسترس، که از پژوهش‌های نظام‌مند به‌دست آمده است.»

✔️از زمان انتشار این مقاله، پزشکی مبتنی بر شواهد به پایه‌ای برای تدوین دستورالعمل‌های بالینی تبدیل شد؛ دستورالعمل‌هایی که توصیه‌های لازم در مورد درمان‌های پزشکی بیماری‌های مختلف را در اختیار پزشکان قرار می‌دهد.

❇️مهم‌ترین نکته در تعریف EBM، «بهترین شواهد موجود» است.

📌به‌طور کلی، در اپیدمیولوژی برای بررسی رابطه‌ی علّی بین یک عامل خطر و یک بیماری خاص، و در پزشکی برای ارزیابی اثربخشی و ایمنی یک مداخله (مانند یک داروی دارویی یا یک روش درمانی مشخص)، انواع مختلفی از طرح‌های مطالعاتی به کار می‌روند. همچنین میان این طرح‌های مطالعاتی، سلسله‌مراتبی از نظر سطح شواهد وجود دارد. که در پست هرم شواهد بحث شده است

#معرفی_EBM

لینک مقاله
------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗@ebm_hums

در این مقاله به طور خلاصه مراحل مقاله نویسی به روش سیستماتیک توضیح داده شده است.

#آموزش_مقاله_نویسی
#معرفی_مقاله

------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗@ebm_hums

✔️از اونجایی که با سطح شواهد مقالات متاآنالیز و اهمیتش در بالین آشنا شدیم؛
در سری پست های بعدی این مقاله رو که در ژورنال JAMA چاپ شده بررسی میکنیم.

#آموزش_مقاله_خوانی
#معرفی_مقاله

------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗@ebm_hums

📑این مقاله اول یک سناریو بالینی بیان میکنه :

برای ارزیابی پری‌اپراتیو (preoperative management) یک بیمار مرد ۶۶ ساله که جهت جراحی تعویض مفصل هیپ بستری شده، با شما مشورت می‌شود. بیمار سیگاری است و سابقه دیابت نوع ۲ و هیپرتنشن دارد. با توجه به تعدد ریسک‌فاکتورهای قلبی عروقی در او، شما به تجویز بتابلاکرهای پری‌اپراتیو جهت کاهش خطر عوارض قلبی پس از عمل فکر می‌کنید.

🔍در جست‌وجوی شواهد، یک سیستماتیک‌ریویو و متاآنالیز جدید را می‌یابید که تأثیر بتابلاکرهای پری‌اپراتیو را بر مرگ‌ومیر، MI غیرکشنده و سکته مغزی ارزیابی کرده است.


❓اکنون سؤال این است که:
چگونه باید از نتایج این متاآنالیز در تصمیم‌گیری بالینی برای بیمار خود استفاده کنید؟

------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗@ebm_hums

بیاید ببینیم این مقاله چه مراحلی رو توضیح داده که باید به عنوان clinician انجام بدیم تا به جواب این سوال برسیم 🤔👇👇

📌در مرحله اول یک جدول ارائه میده که دو قدم کلیدی برای قضاوت درباره نتایج یک متاآنالیز رو توضیح داده که به تفکیک راجع به آنها صحبت میکنیم:

1⃣قضاوت اول: ارزیابی اعتبار (Credibility) روش‌های مرور سیستماتیک

✔️آیا مرور، یک سؤال بالینی منطقی و مشخص را مطرح کرده است؟

✔️آیا جستجوی مقالات مرتبط به‌صورت جامع و کامل انجام شده است؟

✔️آیا انتخاب و ارزیابی مطالعات قابل بازتولید (Reproducible) بوده است؟

✔️آیا نتایجی ارائه کرده که قابل استفاده در بالین باشند؟

✔️آیا نشان داده که تا چه حد می‌توان به نتایج درمان اتکا کرد؟

2⃣قضاوت دوم: ارزیابی میزان اعتماد (Confidence) به برآوردهای اثر

✔️میزان ریسک سوگیری (Risk of Bias) در کل شواهد چقدر جدی است؟

✔️آیا نتایج مطالعات با هم سازگار (Consistent) هستند؟

✔️دقت (Precision) نتایج چقدر است؟

✔️آیا نتایج برای بیمار من قابل تعمیم‌ هستند؟

✔️آیا نگرانی‌ای درباره Bias در گزارش‌دهی وجود دارد؟

✔️آیا دلایلی وجود دارد که سطح اعتماد را افزایش دهد؟


------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗 @ebm_hums

‼️وقتی یک سیستماتیک‌ریویو یا متاآنالیز را می‌خوانیم، اولین خطر جدی همین‌جاست:

‼️اگر جستجو ناقص باشد، کل نتیجه حتی با تحلیل آماری عالی، می‌تواند بایاس‌دار و گمراه‌کننده شود.

✅چند معیار ساده برای تشخیص جامع‌بودن جستجو:

1⃣ جستجو باید چندپایگاهه باشد ، فقط MEDLINE کافی نیست.

🔺حتی MEDLINE + EMBASE + CENTRAL هم «حداقلِ حداقل» است.

🔺طبق داده‌ها: MEDLINE فقط ۵۵٪، EMBASE فقط ۴۹٪ از RCTها را پوشش می‌دهند!

2⃣ استفاده از synonymها و MeSH یا EMTREE متعدد؛ یعنی برای هر concept چندین معادل به کار رفته باشد.

🔺جستجوی ساده با یک‌دوتا کلیدواژه = ریسک بالا برای از دست رفتن مطالعات.

3⃣جستجو باید فراتر از پایگاه‌ها باشد (Gray Literature)
در سیستماتیک ریویو های معتبر ، نویسنده‌ها حتماً سراغ اینها هم بروند:

• trial registries (مثل ClinicalTrials.gov)

• کتاب‌نامه مقالات واردشده

• conference abstracts

• تماس با محققان(درصورت نیاز یا نبود دیتا)

• داده‌های FDA و شرکت‌های دارویی

☑️این بخش خیلی مهم است چون معمولاً مطالعات منفی یا کوچک منتشر نمی‌شوند و حذف آنها یعنی estimate متاآنالیز خوش‌بینانه‌تر از واقعیت.

4⃣ از نشانه‌های یک جستجوی واقعاً قوی میتوان به این موارد اشاره کرد:

• محدود نکردن جستجو به یک زبان

• گزارش کامل استراتژی در Appendix

• همکاری با information specialist یا librarian (که سرچ مقالات را کاملا تخصصی انجام می‌دهند)

• تاریخ جستجوی به‌روز

• ذکر دقیق تمام پایگاه‌های جستجو شده

#آموزش_مقاله_خوانی
------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗 @ebm_hums

❓فارست‌پلات از چه قسمت‌هایی تشکیل شده؟

✅فارست‌پلات (forest plot) یک نمودار است که نتایج چند مطالعه را کنار هم نشان می‌دهد تا بفهمیم اثر کلی (pooled effect) یک مداخله یا ارتباط چقدر است. اجزای اصلی آن عبارت‌اند از:

#آموزش_مقاله_خوانی

Ref: BMJ
------------------------------
🏛مرکز پزشکی مبتنی بر شواهد دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
🔗@ebm_hums