🖍 نطقیات برگزار می‌کند:

دورهٔ آموزشی فلسفهٔ اگزیستانسیالیسم

👤 استاد: دکتر سارا قزلباش (پژوهشگر فلسفه - مدرس فلسفه)

- دانش‌‌آموختهٔ دکتری فلسفه

🗓 دوشنبه‌ها از ساعت ۱۸ تا ۱۹:۳۰

🟢 آشنایی با دوره:

اگزیستانسیالیسم (Existentialism) نه یک سیستم فلسفی غیریکپارچه است که تمرکز آن بر تجربه‌ وجود انسانی در جهان است. با توجه به یکی از مهم‌ترین اصول این مکتب فکری، یعنی تقدم وجود بر ماهیت، انسان ابتدا به جهان پرتاب می‌شود، وجود می‌یابد و پس از آن از طریق انتخاب‌ها، اعمال و تعهدات خود، ماهیت و معنای خویش را بازیافته یا تعریف می‌کند. به تعبیر سارتر برخلاف اشیاء که ماهیتشان ازپیش‌تعیین‌شده است، انسان یک «نیست‌انگاری» است که آزادی مطلق دارد تا خود را بسازد.

با اینکه به طور کلی مبنای وجودی در اگزیستانسیالیسم متفاوت بوده و خداباورانی چون کیرکگور و مارسل به وجود مطلق الوهی قائل بوده و هستی در نظر آنها با فیلسوفانی همچون هایدگر و سارتر متفاوت است، اما می‌توان چندین مؤلفه را وجوه کلیدی اگزیستانسیالیسم دانست:

۱. وجود و آزادی مطلق: اگزیستانسیالیسم انسانیت را بر پایه‌ آزادی بی‌قید و شرط تعریف می‌کند. این آزادی منجر به بار سنگین مسئولیت می‌شود؛ زیرا فرد نه تنها در قبال اعمال خود، بلکه در قبال تمامی بشریت نیز مسئول است، زیرا هر انتخاب، تصویری از انسانیت مطلوب او یا انسانیت در معنای کلی را ترسیم می‌کند.

۲. اضطراب: اضطراب در این فلسفه یک حالت روانی صرف نیست، بلکه واکنشی هستی‌شناختی به درک عمق آزادی و مسئولیت است. فرد هنگامی که درمی‌یابد هیچ چارچوب اخلاقی ازپیش‌تعیین‌شده یا نیروی ماورایی برای هدایت او وجود ندارد، دچار این احساس تعلیق می‌شود. سورن کیرکگور این اضطراب را ناشی از مواجهه با «امکانِ امکان» دانسته است.

۳. پوچی (The Absurd): این مفهوم که به ویژه توسط آلبر کامو برجسته شد، بر تقابل ذاتی میان میل فطری انسان برای یافتن معنا، وضوح و نظم در جهان، و سکوت سرد و بی‌تفاوتی جهان نسبت به این جستجو اشاره می‌کند. جهان به خودی خود نه خوب است و نه بد، بلکه بی‌معنا است. اگزیستانسیالیسم با طرح چگونگی رویارویی با این پوچی، این پرسش را مطرح می‌کند که «آیا باید دست به شورش زد، تسلیم شد، یا معنایی شخصی خلق کرد؟».

۴. اصالت در برابر عدم اصالت: زیستن اصیل به معنای پذیرش کامل آزادی و مسئولیت خویش و ساختن ارزش‌ها از درون است. در مقابل، عدم اصالت یا ازخودبیگانگی زمانی رخ می‌دهد که فرد با فرار از آزادی، خود را در جمعیّت حل می‌کند، نقش‌های اجتماعی از پیش ساخته شده برای خود (مانند توصیف مارتین هایدگر از“Das Man) را می‌پذیرد و مسئولیت وجودی خود را به دیگران واگذار می‌کند.

۵. مواجهه با امرِ محتوم (Finitude): درک مرگ و نیستی، نه به عنوان یک پایان، بلکه به عنوان عاملی که به زندگی کنونی فوریت و ارزش می‌بخشد، عنصری حیاتی است. هایدگر تأکید می‌کند که هستی معطوف به مرگ به عنوان آخرین امکان اگزیستانسیال انسان است و آگاهی به این امر، لازمه‌ زیستن اصیل است.
بدیهی است این فلسفه بیش از آنکه به دنبال پاسخ‌های نهایی برای معنا و حل پرسش‌های وجودی باشد، بر وجوه اگزیستانسیال انسان در مواجهه و طرح این پرسش‌ها و انتخاب‌های آگاهانه ناشیاز آن تمرکز دارد.

🗂 محورهای بحث:

ـ اندیشه کیرکگور و طرح گزیستانسیالیسم
ـ داستایفسکی و تراژدی انسان بودن
ـ اندیشه‌های اگزیستانسیالیستی نیچه و بحران معنا
ـ وجوه اگزیستانسیالیسم در نگاه گابریل مارسل
ـ وجود فراگیر و زندگی اگزیستانسیالیستی در فلسفهٔ یاسپرس
ـ مسخ انسانی و وجود بیگانه خودآگاه در اندیشهٔ کافکا
ـ درک پوچی و بحران معنا از نگاه آلبرکامو
ـ دازاین به‌مثابهٔ پدیدار اگزیستانسیال وجود در اندیشهٔ هایدگر
ـ آزادی اگزیستانسیال و مسئولیت انسان‌سازی در دیدگاه سارتر
ـ نیهیلیسم، بیگانگی، فقدان و ساخت آینده‌ای ناموجود

📚 منابع:

• سارتر، ژان پل. (۱۳۸۸). هستی و نیستی. (ترجمه محمود زند مقدم). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

• کامو، آلبر. (۱۳۹۵). افسانه سیزیف. (ترجمه ابوالحسن نجفی). تهران: انتشارات نیلوفر.

• هایدگر، مارتین. هستی و زمان.

• Heidegger, Martin. Being and Time. Trans. John Macquarrie & Edward Robinson. Harper & Row.

• Kierkegaard, Søren. The Concept of Anxiety. Princeton University Press.

• Nietzsche, Friedrich. Thus Spoke Zarathustra. Penguin.

• Sartre, Jean Paul. Existentialism Is a Humanism. Yale University Press.

• Macquarrie, John. Existentialism. Penguin Books.

⭕ ارزیابی شرکت‌کنندگان دورهٔ قبلی دکتر سارا قزلباش

📞 برای ثبت‌نام و مشاوره در خصوص دوره لطفا با آیدی زیر تماس بگیرید:

t.me/nutqiyyat_admin

❇️

🔮 t.me/nutqiyyat

🔮 t.me/nutqiyyatlib

🔮 t.me/nutqiyyat_classes

🔮 instagram.com/nutqiyyat

🔮 https://youtube.com/@nutqiyyat