"بیا ز سنگ بپرسیم
همیشه از همه نزدیک‌تر به ما سنگ است"
(فریدون مشیری)

سنگ‌ها از گذشته‌های دور و از ابتدای زندگی انسانهای خردمند، همراه انسان بوده‌اند. این همزیستی در شکل‌های مختلف بوده است، چه در شکار و استفاده‌ی مستقیم از سنگ و چه در استخراج مواد دیگری از سنگ، مثل آهن و مس و طلا و نقره و .... یا استفاده در ساخت آلیاژهایی مثل مفرغ یا همان برنز.
@garbaar
تاریخ بشر نه فقط در دوره‌های سنگی یا عصر حجر که در دوره‌های بعدی هم با سنگ عجین بوده است: در ساخت زیور آلات و بناها و ابزار زندگی و حرفه‌های مختلف و ....
حتا سنگ‌ها اسباب بازی کودکان بوده‌اند: در یه قل و دو قل و هفت سنگ و ....
شاعران ما از واژه‌ی سنگ در شعر خود بسیار استفاده کرده‌اند و در بسیاری از مثل‌های‌مان سنگ جا خوش کرده است.
@garbaar
اما در علم و فناوری جدید، سنگ شکل دیگری و معنای دیگری هم پیدا کرده است. مثلا می‌دانیم که سنگهای لایه‌های مختلف زمین در چه زمانی و در چه فرایندی به‌وجود آمده‌اند. معدنهای آنها را کشف کرده‌ایم و می‌توانیم از دل آنها و طی فرایندهای مختلفی، عناصر مختلف را استخراج کنیم.

یا اینکه مثلا می‌دانیم همه‌ی آنچه در زمین و عالم اطراف ما است از ۱۱۸ عنصر ساخته شده است. این عناصر به شکل ترکیبهای مختلفی دیده می‌شوند. این ترکیبات در بدن ما هستند، در خاک هستند، در هوا هستند، در کوه و دشت و دریا و معادن و .... هستند. زمین ما مثل سه سیاره‌ی تیر و زهره و مریخ سیاره‌ای سنگی است. بنابراین ترکیبهای زیادی از عناصر ِ زمین در سنگها هستند. پس عجیب نیست که ببینیم مثلا ترکیبی از عناصر که در بدن ما هست در سنگی در کوههای ایران هم هست.
@garbaar

فراوانی عناصر در زمین متفاوتند و این فراوانی را می‌شود در ترکیبهای سنگهای مختلف زمین دید. بعضی از عناصر مثل اکسیژن در سنگهای بیشتری وجود دارند و بعضی کمیابند. گاز اکسیژن با فلز آهن ترکیب شده و سنگی ساخته که خواص جدیدی دارد و ....
@garbaar
علم جدید به ما نشان داده است که ترکیبات سنگها و منشا پیدایش آنها با ترکیبهای موادی که ما را ساخته‌اند اشتراکهای زیادی دارند.
شاید اگر شاعری جدید بخواهد شعری از سنگ بسراید با دانستن علم جدید، دیگر فقط از صبر سنگ نگوید و از شبیه بودن به ما بگوید.
@garbaar
فناوری‌ها هم به شناخت سنگها کمک‌ می‌کند. می‌توانیم مشتی شن با خود بیاوریم و زیر میکروسکوپی به آن نگاه کنیم و ببینیم چه زیبا، انواع و اقسام سنگها با ترکیبهای مختلف در همان مشت شن وجود دارند.
@garbaar
شاید اما از همه‌ی اینها زیباتر و تاثیرگذارتر، دیدن و دست زدن و لمس انواع سنگهایی است که از معدنهای مختلف ایران به دست آمده‌اند، دیدن تنوعشان، ترکیبشان، رنگشان و محل استخراجشان و شنیدن درباره‌ی ماهیت‌شان.
@garbaar

پی‌نوشت: نویسنده‌ی گربار این متن را پس از بازدید از رویدادی نوشته است که موزه‌ی علوم برگزارش می‌کند، همه‌ی این موارد با بازی‌هایی آنجا دور هم آمده‌اند.

تصویر پوستر رویداد "بیا ز سنگ بپرسیم" است.
@garbaar
#گربار #سنگ #زمین #بدن_انسان #ایران #عناصر

https://imgshare.io/images/2019/07/24/IMG_20190724_171139_572.jpg

گربار سکوت طولانی‌ای داشته است در جستجوی اینکه مخاطب گربار واقعا چه می‌خواهد، چه در محتوا و چه در شکل ارائه. در این مدت دوستانی موضوع‌هایی را برای مطالب گربار پیشنهاد کردند و بعضی این راه ارتباطی متنی را دیگر مناسب ندانستند.
تا یافتن راه ارتباطی جدید، راه قدیم را ادامه می‌دهیم و همچنان مطالب کوتاهی در گربار نوشته خواهد شد. موضوع مطالب گربار موضوع‌هایی خواهد بود که دوستان گربار مطرح کرده‌اند.
@garbaar

عمر خورشید یعنی چه؟ اینکه می‌گویند عمر خورشید روزی تمام می‌شود به چه معنی است؟


خورشید ما ستاره‌ است. ستاره‌ای بین میلیاردها ستاره‌‌ای که در کهکشان ما وجود دارند و ما در شب‌های پر ستاره‌ی کویری حدود سه‌ هزار تا از آنها را می‌توانیم ببینیم. ستاره‌ها از توده‌های گازی داخل کهکشان به‌وجود می‌آیند، توده‌هایی که عمدتا از گاز هیدروژن تشکیل شده‌اند. گاز و غبار داخل این توده به خاطر جاذبه‌ای (گرانشی) که دارد فشرده می‌شود. در اثر این فشردگی آنقدر گرم می‌شوند که شبیه نیروگاه هسته‌ای عمل می‌کنند. اینقدر درون ستاره گرم می‌شود که واکنش‌های هسته‌ای در مرکز ستاره‌ رخ می‌دهد.
@garbaar
واکنش‌های هسته‌ای به این شکل هستند که هیدروژن‌ها به هم جوش می‌خورند و اصطلاحا همجوشی هسته ای رخ می‌دهد و اتم‌های هلیوم به وجود می‌آیند. در اثر این واکنش، انرژی بسیار زیادی آزاد می‌شود که منجر به تابش نور از ستاره می شود. بخشی از انرژی‌ خارج شده از ستاره‌ها به ما می‌رسد و ما آنها را به صورت نقاطی روشن در آسمان می‌بینیم.
@garbaar
فرایند انرژی‌زایی در ستاره‌ها تا جایی طول می‌‌کشد که سوخت ستاره تمام بشود و دیگر انرژی تولید نکند. در این مرحله اصطلاحا می‌کویند ستاره به پایان عمر خود رسیده است یا مرده است. طول عمر یک ستاره از عمر ما انسان‌ها خیلی خیلی طولانی‌تر است. عمر انسانی اگر خیلی طولانی باشد به حدود صد سال می‌رسد در حالی که عمر ستاره ها در حدود ۱۰ میلیارد سال است. یعنی صد میلیون برابر عمر ما. خورشید ما ستاره‌ای است در اواسط عمر خود و حدودا چهار میلیارد و ششصد میلیون سال سن دارد:
۴۶۰۰۰۰۰۰۰۰ سال!!!!!
@garbaar

#garbaar
#خورشید #عمر_خورشید #واکنش_هسته‌ای #مرگ_ستاره

تصویر زیر متعلق به nasa است. این تصویر را تلسکوپ فضایی هابل از توده‌ای گازی (سحابی) در ابر ماژلانی بزرگ گرفته است که در آن ستاره در حال تولد است. ابر ماژلانی بزرگ، کهکشان‌ همسایه‌ی کهکشان ماست.
https://bit.ly/2MzIKkw

بُعد اضافه یعنی چه؟ اصلا بُعد یعنی چی؟ در بعضی فیلم‌های مستند، فیلمهای تخیلی و بازی‌های کامپیوتری درباره‌ی بُعد زمان و بُعد اضافه می‌شنویم، این بُعد یعنی چه؟

در سه یادداشت پیاپی به بُعد، بُعد زمان و بُعد اضافه می‌پردازیم.

بُعد
بگذارید برای این که ببینیم بُعد چیست با چند مثال شروع کنیم. فکر کنید مورچه‌ای دارد روی طنابی راه می‌رود. می‌خواهید به کسی بگویید مورچه کجای طناب است‌. چه می‌گویید؟ مثلاً می‌گویید چند وجب از از آن سر طناب جلوتر. یعنی با یک عدد مشخص می‌کنید مورچه کجاست. چند وجب از یک مبدأ.

@garbaar

حالا اگر بخواهید جای توپی را در زمین فوتبال برای کسی مشخص کنید چطوری می‌گویید؟ با چند تا عدد می‌گویید؟ مثلاً می‌گویید از سمت راست اینقدر متر یا اینقدر قدم برو جلو و بعد از جنوب ِ زمین اینقدر متر برو جلو. یعنی با دو عدد محل توپ را مشخص می‌کنید. یا مثلاً برای تعیین محل مهره‌ای در شطرنج چه می‌کنیم؟ مثلاً می‌گوییم مهره در خانه‌ی F3 است یعنی محل مهره را با دو نشانی مشخص می‌کنیم F و ۳. F یعنی چند تا خانه به راست برو و ۳ یعنی چند تا برو بالا.
فکر کنید توپ فوتبال پرتاب شده باشه بالا و وقتی توپ در هواست می‌خواهید بگویید کجاست. حالا چکار می‌کنید؟ آن دو تا عدد که برای آدرس دادن کف زمین داشتید کافی نیست. عدد دیگری هم می‌خواهید که بگویید توپ چقدر آمده بالا، یعنی سه تا عدد می‌خواهید.
حالا اگر بخواهیم به زبان ریاضی‌دان‌ها و فیزیکدان‌ها حرف بزنیم‌ می‌گوییم طناب یک بُعد دارد، زمین فوتبال و صفحه‌ی شطرنج دو بُعد دارند و کل استادیوم سه بُعد.
@garbaar
#garbaar
#بُعد #بعد

دو یادداشت بعدی: بُعد زمان و بُعد اضافه

بُعد زمان چیست؟

تصور کنید زلزله‌ای رخ داده است و می‌خواهیم آن را گزارش کنیم. چطور توصیفش می‌کنیم؟ مثلاً می‌گوییم زلزله‌ای در شهر بوئین‌زهرا با عرض جغرافیایی حدودی سی و پنج و نیم درجه‌ی شمالی و طول جغرافیایی حدودی پنجاه درجه‌ی شرقی و در عمق ده کیلومتری زمین رخ داد. یعنی با سه عدد یا سه بُعد فضایی، محل رخ دادن زلزله را مشخص می‌کنیم. ولی آیا این کافی است؟ حتماً اعداد دیگری را هم گزارش می‌کنیم. از جمله اینکه می‌گوییم زلزله در ساعت یازده شب روز دهم شهریور سال ۱۳۴۱ رخ داد، یعنی زمان رخ دادن زلزله را هم گزارش می‌کنیم و در توصیف مکان و زمان رویداد زلزله، چهار عدد را می‌گوییم.‌ البته شاید مهم‌ترین عدد در توصیف زلزله شدت آن باشد که در این یادداشت مورد بحث نیست.
فیزیکدان‌ها اصطلاحاً می‌گویند زمان، بُعد چهارم‌ است، یعنی برای مشخص کردن هر رویداد، باید سه بُعد فضایی مربوط به محل رخ دان آن را بدانیم (معمولاً به این اعداد طول و عرض و ارتفاع می‌گوییم) و هم باید بگوییم آن رویداد در چه زمانی رخ داده است.
@garbaar
البته اصطلاح دیگری هم هست که در بسیاری از فیلم‌های آموزشی و مستند مربوط به سیاه‌چاله‌ها و عالم و کهکشان‌ها و .... شنیده می‌شود: فضازمان. موضوع این است که در بعضی محاسبه‌ها و نظریه‌های فیزیک نمی‌شود فضا و زمان را مستقل و جدا از هم در نظر گرفت، اینجاست که سر و کله‌ی مفهومی به نام فضازمان پیدا می‌شود. این نظریه‌ها در توصیف و محاسبه‌ی پدیده‌های مختلفی کاربرد دارند: از محاسبه‌ی دقیق تغییرات مسیر سیاره‌ی عطارد به دور خورشید گرفته تا در مطالعه‌ی سیاه‌چاله‌ها و خوشه‌های کهکشانی و ....
@garbaar

یادداشت بعدی: بُعد اضافه چیست؟ بُعد پنجم و ششم هم داریم؟

garbaar# #بُعدـزمان #بُعد #بعد #فضا‌زمان #سیاه‌چاله #بُعدـچهارم

تصویر : تصویر خوشه‌ی کهکشانی‌ای به نام آبل_2537 که تلسکوپ فضایی هابل آن را گرفته است. تصویر تزیینی است و ارتباط مستقیمی با مطلب بالا ندارد.
https://go.nasa.gov/2Ncg15N

"بُعد ِ اضافه" چیست؟
این روزها واژه‌‌ی بُعد برای جذاب کردن مکان‌های تفریحی و بازی‌ها در نام‌گذاری آنها به‌کار می‌رود، مثل سینماهای چهاربعدی و پنج بعدی و .... که در شهربازی‌ها وجود دارند. در این سینماها شما روی صندلی‌ای می‌نشینید، عینکی می‌زنید که به‌طور سه بُعدی ببینید در جایی هستید و همینطور که زمان می‌گذرد آنجا اتفاقهای مختلفی برایتان رخ می‌دهد (تا اینجا شد چهار بُعد: سه بُعد مکان و یک بعد زمان)‌. در بعضی از این سینماها اتفاقهای دیگری هم می‌افتند: چیزی دست شما را لمس می‌کند تا فکر کنید حشره‌ای روی دستتان است یا به شما آب می‌پاشند و خلاصه اتفاقهای مختلفی می‌افتد که اصطلاحاً و در شوخی می‌گویند این سینماها ابعاد مختلفی دارند، مثلا پنج بُعدی یا شش بُعدی‌اند. البته این ابعاد با بُعد فضا و زمان که صحبتش شد متفاوت‌اند و فقط تشابه اسمی دارند تا برای مخاطب جذاب شوند و ربطی به آن بُعدها ندارند. اما بُعد ِ اضافه و بُعد پنجم و .... در فیزیک چیز دیگری است.
@garbaar
"بُعد ِ اضافه" چیست که در فیلمهای علمی-تخیلی یا بازی‌های کامپیوتری مطرح می‌شود؟

پاسخ به این سوال ساده نیست. با مثالی شروع کنیم: همان مورچه‌ای را تصور کنید که روی طنابی حرکت می‌کرد. از دور می‌بینیم که مورچه روی خطی حرکت می‌کند که یک بُعد دارد، ولی اگر از نزدیک‌تر نگاه کنیم می‌بینیم طناب هم ضخامتی دارد و یک خط نیست. در واقع بیش از یک بُعد دارد و از دور، یک بُعدی دیده می‌شود.
@garbaar
فیزیکدان‌ها و اصولا آنهایی که کارشان با علم است، برای یافتن پاسخ بسیاری از پرسش‌ها تخیل می‌کنند، ابزار و مدلهای جدیدی می‌سازند و به آنچه می‌بینند بسنده نمی‌کنند. البته همیشه باید با محاسبه و آزمایش این ایده‌ها را بررسی می‌کنند. کلی از علم با همین پرواز خیال و مدل‌سازی‌ها جلو رفته است و البته بعدش با کلی کار و زحمت و محاسبه و آزمایش.
مثلا بعضی از فیزیکدان‌ها مدلها و نظریه‌هایی ساخته‌اند که در آن، حرف عحیبی می‌زنند: آنها می‌گویند جهان ما چهار بُعدی یعنی طول و عرض و ارتفاع و زمان، نیست و چندین بُعد دیگر هم دارد!
آنها پیشنهاد کرده‌اند که به جز آن چهار بُعد که برای ما آشنا هستند، بُعدهای دیگری هم هستند ولی جوری‌اند که ما نمی‌بینیمشان، مثل ضخامت طناب در مثال بالا، و در آزمایشهایی باید به دنبال شواهدی از وجودشان بگردیم.

البته تا حالا نتوانسته‌اند با هیچ آزمایشی نشانه‌هایی از وجود آنها را ببینند و ما در علم چیزی را که هنوز آزموده نشده، قبول نمی‌کنیم. برای همین فیزیکدان‌ها کوتاه نیامده‌اند و دارند حسابی تلاش می‌کنند تا راهی برای کشف ابعاد اضافه پیدا کنند، آنها بیش از پنجاه سال است که دارند تلاش می‌کنند و هنوز موفق نشده‌اند.
@garbaar

اما قصه‌نویس‌ها و فیلم‌سازها خیلی از این تخیل خوششان آمده است و کلی فیلم و بازی کامپیوتری و ... ساخته‌اند و درش ابعاد اضافه را به بازی گرفته‌اند تا تخیل تماشاگران و استفاده‌کنندگان بازی‌ها را درگیر مفاهیمی جدید کنند، مفاهیمی که هنوز در هیچ آزمایشگاهی آزموده نشده‌اند و فعلا در حد نظریه‌هایی-ناآزموده باقی مانده‌اند.

@garbaar
#garbaar
#بُعدـاضافه #بُعدـزمان #بُعد #بعد

سه یادداشت اخیر، در واقع یک یادداشت بودند در پاسخ به این سوال که بُعد اضافه چیست و برای طولانی نشدن به سه بخش تقسیم شد.
در یادداشت‌های بعدی دوباره روال قبلی را پی می‌گیریم و به موضوع‌های مختلف می‌پردازیم.
@garbaar

تسلیت به همه‌ی مردم ایران.
تسلیت برای همه‌ی مصیبتهای اخیر و برای اینهمه فاصله با علم و آگاهی و خِرَد.
@garbaar

این روزها متنها یا فایلهای صوتی‌ای گهگاه در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شوند که از آسمان می‌گویند و اینکه کائنات در حالت مرگ قرار گرفته و دستگاه‌ها و نرم‌افزارها نشان می‌دهند که انرژی‌های منفی دارند از آسمان می‌آیند. گوینده‌ی این متنها می‌‌گوید که استادها و دانشمندان در جاهای مختلف دنیا هم این موضوع رو تایید کرده‌اند‌. بعد توصیه می‌کند اخبار بد رو دست به دست نکنید و سعی کنید به این اخبار فکر نکنید تا آسمان آرام شود و مرگ کم شود. می‌گوید ما در حالت تغییر عصر آسمانی هستیم.
@garbaar

رسالت گربار نیست که به نیت این افراد بپردازد و اینکه چرا چنین متنهایی را می‌نویسند و دست به دست می‌کنند و اینکه به دنبال چه هستند. آنچه به گربار مربوط است این است که
ما انسان‌های امروزی با مشاهدات و علم و فناوری‌ای که ساخته‌ایم، از این باورها خیلی فاصله داریم.
@garbaar
در باورهای اساطیری بشر، آسمان و خدایان آسمانی و دیوها جهان را کنترل می‌کنند. خشم خدایان منجر به بلایا می‌شود. گاه خدایان خشمگین‌ می‌شوند و می‌آیند و جان می‌گیرند، قربانی می‌خواهند و ...
‏
ولی واقعا امروزه این باورها منسوخ‌اند. منسوخ یعنی چه؟ یعنی منشا اتفاقهای روزمره را در آسمان و نیروهای ناشناخته نمی‌جوییم.
مثلا بیش از هزار سال پیش زکریای رازی درباره‌ی علت بیماری‌هایی مثل سرخک و آبله تحقیق می‌کرد و به دنبال درمانشان بود. علت را در نیروهای شر نمی‌جست و در عوامل طبیعی می‌جست یا همین‌طور ابن‌سینا و کارهایی که برای درمان بیماری‌ها می‌کرد.

@garbaar
افرادی که این‌ متنها را تولید می‌کنند برای باورپذیر کردنشان می‌گویند نرم‌افزارها نشان می‌دهند، دستگاهها نشان می‌دهند یا دانشمندان‌ می‌گویند، از اصطلاحات به ظاهر علمی استفاده می‌کنند تا منظور و قصد خیالی خود را باورپذیر کنند.

اگر صحبت از علم است:
- مبنای علم‌ مشاهده است و آزمایش. در دو ماه اخیر دانشمندان و اخترشناسان هیچ پرتو جدید و علامت و انرژی‌ای از آسمان دریافت نکرده‌اند که غیر طبیعی و ناشناخته باشد.
- ‏ اگر پرتویی مرگبار باشد فقط برای انسان مرگبار نیست. اگر بنا باشد انسان در اثر دریافت پرتوهایی بمیرد، انسان با سایر موجودات زنده تفاوتی ندارد. اگر آسمان چنین شده بود به جز انسانها سایر موجودات زنده هم‌ می‌مردند. مثل فاجعه‌ی هسته‌ای چرنوبیل که بعد از انفجار و تابش پرتوهای مرگبار همه‌ی موجودات زنده‌ی آن منطقه تحت تاثیر قرار گرفتند.
- ‏زمین در گردش به دور خود است و همه‌ی زمین از همه‌ی آسمان کم و بیش پرتوهای مشابه دریافت می‌کنند، اگر مرگ و میر به دلیل پرتوهای آسمانی بود، در کشورهای دیگر هم یهو یک عده می‌مردند.
- ‏ از همه مهمتر اینکه دانشمندان کشفیات خود را از طریق فایلهای صوتی واتساپی و تلگرامی منتشر نمی‌کنند. آنها مقالاتی می‌نویسند و در رسانه‌های معتبر علمی‌ منتشر می‌کنند و این دو ماه هیچ کشف جدید اینچنینی منتشر نشده است.

@garbaar
شاید این روزها لغت انرژی در متنهای غیرعلمی و روانشناسی هم کاربرد پیدا کرده است و به معنی روحیه و روان هم به کار می‌رود. ولی اگر از انرژی‌ای می‌گوییم که دستگاهها آنها را اندازه می‌گیرند داریم از معنی انرژی در فیزیک صحبت می‌کنیم.‌ این انرژی به‌خوبی اندازه‌گیری می‌شود و به راحتی در حال گسیل از آدمی به آدم دیگر نیست و هیچ دستگاهی هم آن را اندازه نگرفته است.
‏
- ‏اینکه عده‌ای از زبان رایج مردم و از زبان رایج دانشمندان استفاده می‌کنند و آنها را پیوند می‌زنند با استفاده از عبارتهایی مثل "دانشمندان می‌گویند" یا "دستگاهها نشان‌ می‌دهند" یا "انرژی‌های دریافتی از آسمان" و ..... و آن را برای تبلیغ باورهای خود به کار می‌برند، بدتر موجب شکاف بیشتر بین علم و زندگی می‌شوند و اتفاقا باعث می‌شوند دنبال علت بیماری‌ها و ... نرویم و بیشتر دچار سختی شویم از بیماری‌ها و ...

@garbaar

این روزها خبرهای بیماری جدیدی همه جا هست، خبر بیماری‌ای که ناشی از ویروسی از دسته‌ی ویروسهای کرونا است. مطالب و فیلمهای بسیاری در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شوند که همگی درباره‌ی بیماری و راههای پیشگیری از آن اطلاع‌رسانی می‌کنند. تشخیص مطلب درست از نادرست کمی دشوار است.

اما این میان امروز هلال احمر با همکاری نظام‌پزشکی (دو سازمان معتبر) ابتکاری به خرج دادند. نشانی وبگاهی را به بسیاری از شهروندان در کشور پیامک کردند.
در این وبگاه بسته‌ای از مطالب اطلاع‌رسان به شکل فیلم و تصویر و نمودار آمده است که درباره‌ی ویروس و راه‌های ابتلا به آن و راههای پیشگیری از ابتلا توضیح می‌دهد. از این می‌گوید که چقدر دست شستن ساده می‌تواند از انتقال بیماری جلوگیری کند، اینکه اگر کسی از خانواده‌تان مبتلا شد چطور به او رسیدگی کنید و چطور از خودتان هم‌ مراقبت کنید. اینکه تعداد فوتی‌ها در این بیماری در مقایسه با بیماری سارس چقدر کمتر بوده است. ده درصد مبتلایان سارس فوت کرده‌اند در حالی که در این بیماری جدید این عدد دو درصد است که آنها هم بیشتر کسانی بوده‌اند که زمینه‌ی بیماری ریوی و قلبی و سیستم ایمنی داشته‌اند. از این می‌گوید که چطور ماسک بزنید و اصلا کی و چرا بزنید.
خلاصه که مطالب این وبگاه ساده، گویا و غیرتنش‌زا هستند و روایت شنیدنی‌ای هم دارند.
@garbaar
دیدن و شنیدن مطالب این وبگاه را از دست ندهید و با دیگران به اشتراک بگذارید.

آموزش همگانی ویروس کرونا:

http://corona.irimc.org
هلال احمر- نظام پزشکی

تا کمتر از صد سال پیش بیماری‌هایی مثل سرخک و وبا و آبله و .... انسان‌های زیادی را از بین می‌بردند ولی امروزه به کمک علم پزشکی با دارو و آنتی‌بیوتیک و واکسناسیون و ... کنترل شده‌اند. امروزه جذام هم آنتی‌بیوتیک دارد، سل و آبله و سرخک با واکسن قابل پیشگیری هستند، اینها همه محصول علم جدید‌اند. پزشکی تا وقتی منشأ بیماری‌های میکروبی و ویروسی را نشناخته بود قادر به درمان آنها نبود. برای همین امروزه هم راه‌هایی مثل اسفند دود کردن برای پیشگیری از ابتلا به بیماری‌هایی مثل بیماری اخیر (کوید ۱۹ یا همان به اصطلاح کرونا) کاری نمی‌کند. همان راه ساده بهداشت سر و صورت و دست‌ها و شستن با آب و صابون بهترین راه برای جلوگیری از انتقال است. این فقط یک حکم از جانب حکیمان نیست، این از علم جدید و شناخت ویروس می‌آید و اینکه شوینده‌ها می‌توانند چربی را از بین ببرند و بدنه‌ی ویروسها از جنس چربی هستند.
@garbaar

مروری بر تاریخ خواندنی است: بر طبق آمار شهرداری وقت در تهران در سال ۱۳۱۱ شمسی، تعداد متولدین پنج هزار و هشتاد و نه نفر و تعداد فوت شدگان هفت هزار و بیست نفر بوده است و سی و هفت درصد فوت‌شدگان، کودک بوده‌اند (تاریخ کودکی در ایران –زهرا حاتمی ، ۱۳۹۷، ص ۳۱)، یعنی بیش از آنکه متولد شوند فوت می‌کرده‌اند. علت مرگ و میر، وجود بیماری‌ها و نبود بهداشت و ایمنی بوده است.
@garbaar

نویسنده‌ی گربار پزشک نیست و تخصصی در این علم ندارد و فقط مروج علم است. سعی می‌شود منابع مطالب ذکر شود که زیاده‌گویی نشود. در مطالب گربار بیشتر تاکید بر پرداختن به کارکرد علم است نه بحثهای تخصصی.

آشپزخانه و سرگرمی

حالا که از در و دیوار اطلاعات علمی و غیرعلمی درباره کرونا می‌آید شاید بهتر باشد فعلا در گربار از بخشهای جذابتر و سرگرم‌کننده‌تر علم بگوییم.
فیلم‌هایی که در ادامه خواهد آمد از آزمایشهای ساده‌ای گرفته شده که همین امروز درهمین شرایط خانه‌نشینی و با وسایلی انجام شده که در هر خانه‌ای پیدا می‌شود. می‌شود با «بچه‌های دبستانی» که در خانه هستند و حوصله‌شان سر رفته است وسایل لازم را جمع کنید و در خانه آزمایش را تکرار کنید. آزمایش‌ها ساده هستند و کلی موضوع و بحث در خانه راه خواهند انداخت (آزمایشها در مطالب بعدی👇🏼 ).
@garbaar
پدیده‌ی مربوط به این دو آزمایش امروز، پدیده‌ای است که همگی با آنها در زندگی روزمره‌ آشنا هستیم. این پدیده را تجربه کرده‌ایم که در روزهای سرد زمستان داخل خانه وقتی روی زمین می‌نشینیم سرما را حس می‌کنیم ولی وقتی می‌ایستیم حس می‌کنیم هوا گرم است.
دیده‌ایم در خانه‌ها شوفاژها و بخاری‌ها را روی زمین می‌گذارند و کولرها و وسایل سرمایشی را نزدیک به سقف. بخاری‌ که نزدیک زمین است هوای پایین اتاق که سرد است را گرم می‌کند و این هوای گرم به بالا می‌رود و همه‌ی خانه را گرم می‌کند. از طرفی کولرها که نزدیک به سقف هستند هوای بالای اتاق را سرد می‌کنند و هوای سرد به پایین می‌آید و در روزهای گرم هوای اتاق را خنک می‌کند. اگر جای این وسایل را برعکس می‌گذاشتند، مثلا بخاری روی دیوار و در ارتفاع بالا می‌بود همیشه زمین خانه سرد می‌بود.
@garbaar
#گربار #آزمایش‌ـ‌ساده #همرفت

ما نمی‌توانیم هوای گرم و سرد را با چشم ببینیم. برای این کار آزمایشی را آب گرم و سرد رنگی انجام دادیم. وسایل آزمایش ساده‌اند و در تصویر آمده‌اند. @garbaar

در آزمایش اول آب سرد رنگی را وارد آب جوش بی‌رنگ کردیم. آب سرد رنگی را به پایین لیوان آب جوش می‌بریم، ببینیم چه می‌شود؟
@garbaar

در آزمایش دوم آب جوش رنگی را وارد آب سرد بی رنگ کرده‌ایم. آب جوش رنگی را به پایین آب سرد می‌بریم، ببینیم این بار چه می‌شود؟
@garbaar

تنگ ماهی

وسایل مورد نیاز: کاغذ و خودکار و یک لیوان آب.
در این ‌آزمایش چه اتفاقی می‌افتد؟ چی باعث می‌شود تصویر برعکس شود؟ آیا فقط با آب اینطور می‌شود؟ با سرکه هم امتحان کنید. با روغن چطور؟ تا حالا این پدیده را کجا دیده‌اید؟ امسال نوروز سعی کنید پشت تنگ ماهی‌ را تماشا کنید. چیزی را پشت تنگ بگذارید و نگاهش کنید. البته اول پشت تنگ خالی تجربه کنید!
@garbaar
#گربار #آزمایش‌ـ‌ساده #شکست‌ـ‌نور

حشره روی آب
تا حالا دیده‌اید یک حشره چطور روی آب می‌نشیند و در آب فرو نمی‌رود؟ (تصویر زیر)
چرا حشره در آب فرو نمی‌رود؟ انگار سطح آب لایه‌ای دارد که به این راحتی‌ها پاره نمی‌شود. همین خاصیت آب باعث می‌شود قطره‌ی آب به وجود بیاید. در آزمایش امروز فلفل سیاه را روی سطح آب می‌پاشیم. فلفل‌ها مثل حشره روی آب می‌مانند. اما به روشی سعی می‌کنیم این سطح را تغییری بدهیم. تماشا کنید چه می‌شود. خودتان به سادگی در خانه تکرارش کنید.
@garbaar
#گربار #آزمایش‌ـ‌ساده #کشش‌ـ‌سطحی

حشره‌ روی آب ایستاده است.
منبع تصویر: wikipedia

چه کسی دارد بطری را له می‌کند؟
اطراف ما پر از هواست و در آن نفس می‌کشیم اما هوا را نمی‌بینیم. می‌گویند هوا فشار دارد. مثلا می‌گویند بالای کوه فشار هوا کم است یا درون زودپز فشار هوا زیاد است. در آزمایش امروز می‌خواهیم به روشی غیرمستقیم فشار هوا را مشاهده کنیم. برای این کار از شعله و شمع کمک می‌گیریم و البته یک بطری خالی آب.
شمعی را روشن می‌کنیم و درون بطری‌ای می‌گذاریم. وقتی شمع خاموش می‌شود فشار هوای داخل بطری کم می‌شود. فیلم را تماشا کنید. چرا آخر فیلم این اتفاق می‌افتد؟ اگر آزمایش را تکرار کردید، آخر آزمایش در بطری را باز کنید و ببینید چه می‌شود؟
@garbaar
#گربار #آزمایش‌ـ‌ساده #فشارـ‌هوا

تماشای آسمان شب
‏
‏ این روزها با بادهای زیبای اسفندی آسمان تهران و بسیاری از شهرهای ایران، خیلی تمیز شده است. معمولاً در تهران و شهرهای بزر‌گ، نور شهر مزاحم است و نمی‌شود ستاره‌های زیادی دید، اما در شبهای این‌چنینی که هوا تمیز است می‌شود پرنورهای آسمان را به‌سادگی دید. البته این شبها ماه هم‌ مهمان ماست و آسمان را روشن می‌کند.

امشب و شبهای بعد، پس از غروب خورشید برای تماشای سیاره‌ی زهره "آسمان غرب" را نگاه کنید. زهره نزدیک‌ترین سیاره به زمین است. کافی است به پشت بام بروید یا اگر از خانه به غرب دید دارید، از پنجره و بالکن نگاه کنید. بعد از غروب خورشید، پرنورترین نقطه‌ی روشن که در آسمان می‌بینید زهره است (بالاتر از غرب).
البته در همه‌ی سال اینطور نیست. به نظرتان چرا؟ قبلاً در گربار یادداشتهایی با موضوع زهره داشتیم که فردا بازنشرش می‌کنیم.

این شبها که دائم در خانه هستید می‌توانید به اتفاق خانواده آسمان را تماشا کنید و زهره را ببینید.
@garbaar

زهره از پرنورترین ستاره‌ی آسمان هم پرنورتر است. اتفاقاً در این شبهای زمستان پرنورترین ستاره هم در آسمان دیده می‌شود، این ستاره شباهنگ نام دارد.
پیدا کردن شباهنگ کمی سخت‌تر از زهره است. در شبهای بعد از شباهنگ هم خواهیم گفت.

@garbaar
#گربار #فعالیت‌_ساده #سیاره‌ی‌_زهره