بازطراحی معماری امنیتی خاورمیانه: از منازعه تا صلح پایدار

یکشنبه 23 آذر ماه 1404

گروه روابط بین الملل انجمن علمی مطالعات صلح ایران

دکترغلامرضا کریمی

دانشیار روابط بین‌الملل دانشگاه خوارزمی و عضو هیات مدیره انجمن علوم سیاسی ایران

معمای امنیتی خاورمیانه را می‌توان در سه لایه به هم‌پیوسته تحلیل کرد. لایه‌ی بین‌المللی که بازیگران فرامنطقه‌ای در آن نقش‌آفرینی می‌کنند. لایه‌ی منطقه‌ای که تعاملات و رقابت‌های بازیگران اصلی در منطقه را دربرمی‌گیرد و لایه‌ی داخلی که به ظرفیت‌ها و چالش‌های درونی ایران به عنوان یک بازیگر کلیدی می‌پردازد.
در سطح بین‌المللی، نقش آمریکا همچنان تعیین‌کننده است. رویکرد واشنگتن را می‌توان در اسناد راهبردی مانند سند استراتژی امنیت ملی که اخیرا منتشر شده رصد کرد. در این سند، اگرچه خاورمیانه جایگاه پیشین خود را به عنوان اولویت اصلی از دست داده و اراده‌ی جدی برای کاهش مداخله مستقیم امریکا مشاهده می‌شود، اما دو محور اصلی مقابله با کنش‌ قدرت‌های رقیب و رقابت برای تأمین امنیت جریان انرژی در این منطقه کماکان پابرجاست. در این چارچوب، امنیت اسرائیل و توسعه پیمان ابراهیم در کانون توجه قرار دارد، حال آنکه از ایران به عنوان چالشی یاد شده که شدت تهدیدآمیزی آن پس از جنگ دوازده‌روزه کاهش یافته است. این روایت، تلاش دارد تا نگرانی متحدان سنتی آمریکا در منطقه را درباره ایران کاهش دهد. در کنار آمریکا، سایر قدرت‌های جهانی هر یک راهبرد خاص خود را پی می‌گیرند. چین با پرهیز از تقابل مستقیم، عمدتاً بر تأمین انرژی ارزان و انعقاد توافق‌های راهبردی با کشورهای منطقه متمرکز است. روسیه به دلیل درگیری در اوکراین، ظرفیت کنش گسترده در خاورمیانه را ندارد و اتحادیه اروپا نیز عموماً خط مشی خود را هماهنگ با سیاست‌های واشنگتن و بر اساس حمایت از اوکراین و مقابله با روسیه تنظیم می‌سازد.
در سطح منطقه‌ای، خاورمیانه عرصه رقابت چهار بازیگر اصلی ایران، عربستان سعودی، ترکیه و اسرائیل است. در این میان، نگرانی مشترکی میان برخی کشورهای منطقه درباره تلاش برای تحمیل هژمونی اسرائیل بویژه پس از اقدامات مخرب اسرائیل در سوریه پسابشار وجود دارد که واکنش‌های دیپلماتیکی را به همراه داشته است. اما رقابت و تضاد اصلی، میان ایران و اسرائیل جریان دارد. ایران با موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد، منابع انرژی غنی و ظرفیت‌های ساختاری، همواره تلاش کرده نقش مستقلی در معادلات منطقه ایفا کند. هرگاه این تلاش برای بازتعریف جایگاه صورت گرفته، قدرت‌های بزرگ با دخالتی کارساز، مانع از تحقق آن شده و تنهایی استراتژیک ایران را به رخ کشیده‌اند. جنگ دوازده‌روزه نمونه‌ای از این مداخله بود. تحولات پس از حادثه هفتم اکتبر نیز روندی را شتاب بخشید که در آن اجزای محور مقاومت تضعیف و فضایی برای حملات محدودتر علیه منافع ایران فراهم شد. حمله به سفارت ایران در سوریه و شهادت فرماندهان، که با عملیات وعده صادق یک پاسخ داده شد و نیز ترور هنیه در تهران و ترور حسن نصرالله، که با عملیات وعده صادق دو پاسخ داده شد گواه این تغییر فضاست. جنگ دوازده‌روزه اگرچه با غافلگیری آغاز شد و ضربات سنگینی وارد کرد، اما با واکنش سریع و سازماندهی مجدد ایران و انسجام داخلی ملت، اهداف تهاجم برای فروپاشی یا ایجاد جنگ داخلی را ناکام گذاشت. با این وجود، این جنگ درس‌های تلخ و عبرت‌آموزی داشت. مهم‌ترین آن، عریان کردن تنهایی استراتژیک ایران بود. در هنگامه حمله دو قدرت اتمی، هیچ متحد استراتژیکی به صورت عملی از ایران حمایت نکرد و این واقعیت، اتکای صرف به شرکای بین‌المللی را با پرسش‌های جدی مواجه ساخت. حتی تلاش بیست ساله ایران برای جلوگیری از کشاندن جنگ به داخل و ایجاد بازدارندگی از طریق محور مقاومت، ناکارآمدی خود را نشان داد.



متن کامل در:
https://B2n.ir/ef2379



https://news.1rj.ru/str/ipsan

بازطراحی معماری امنیتی خاورمیانه: از منازعه تا صلح پایدار

یکشنبه 23 آذر ماه 1404

گروه روابط بین الملل انجمن علمی مطالعات صلح ایران

دکترسید قائم موسوی
پژوهشگر مسائل ایران

بحث را با یک سؤال شروع می کنم که آیا صلح پایدار در خاورمیانه ممکن است؟ در خاورمیانه صلح پایدار به معنای حذف منازعه نیست؛به معنای مدیریت و مهار ساختاری منازعه است. به دیالایل ساختاری زیر صلح کامل ممکن نیست.
ترکیب ژئوپلیتیکی چندقطبی قدرت های منطقه شامل کشورهای ایران، عربستان،ترکیه و اسرائیل. در این پهنه ی جغرافیایی قدرت های بزرگ به شدت رقابت دارند.این منطقه دارای گره های هویتی و ایدئولوژیک می باشد. بازیگران دارای رقابت صرف نظامی نیستند، رقابت آنها شامل مسائل هویتی،تاریخی، مذهبی و ژئوپلیتیک است. همین تنوع هویت های امنیتی باعث شکنندگی صلح می شود. در این منطقه بازیگران غیردولتی مسلح وجود دارد که توسط قدرتهای منطقه ای یا کشورهای خارجی ایجاد و تامین می شوند.یک نظام حقوق منطقه ای وجود ندارد. بازیگران بیرونی در ایجاد یا گسست نظام های امنیتی نقش تعیین کننده دارند. البته این به این معنا نیست که صلح کاملا ناممکن است. در این منطقه مصر و اسرائیل، اردن و اسرائیل با یکدیگر صلح کردند.عربستان و جمهوری اسلامی ایران بعد از 7 سال با وساطت یکی از قدرتهای جهانی به سمت تنش زدایی رفتند. پایداری صلح نیاز به چارچوب، اراده و گاها میانجی خارجی دارد.
بازطراحی معماری همزمان مولفه های متعددی را در خودش دارد. یعنی نظم گذشته یا دچار فروپاشی شده یا در آستانه ی بازطراحی است. طراحی نیز اراده و طراح می خواهد. به زعم بسیاری 7 اکتبر آغازگر نوعی گذار نظم منطقه ای بوده است.آن رخداد شرایط تقریبا تثبیت شده پسابرجام و پساآبراهام را در هم شکست. بعد از این اتفاق بود که همه بازیگران اصلی ناچار شدند، موقعیت خودشان را بازتعریف کنند.
در خاورمیانه چند معماری امنیتی متضاد همزمان روی هم افتاده اند. به نظر می رسد خاورمیانه ذاتاً ضد صلح پایدار باشد.تعدد قطب های تهدید شامل ایران، عربستان، ترکیه و اسرائیل مانع از شکل گیری یک معماری امنیتی متوازن می شود. هیچ کدام از قدرت ها هژمون نیستند، به همین علت تعادل ناپایدار است.ترکیب مذهب، قومیت و ایدئولوژی، تهدید وجودی می سازد. وقتی تهدید وجودی باشد و بقاء طرفین را نشانه رود اساساً مصالحه عقلانی سخت می شود. بعلاوه در این منطقه امنیت چندجانبه و یک محصول بومی نیست؛ وارداتی است. همین خصوصیت وارداتی امنیت باعث می شود که در راستای منافع متعارض قدرتهای خارجی صلح موقتی و شکننده تحمیل و ممکن شود اما پایدار شدن آن خلاف منطق سیستم است.


متن کامل در:

https://B2n.ir/we4880



https://news.1rj.ru/str/ipsan

بازطراحی معماری امنیتی خاورمیانه: از منازعه تا صلح پایدار

یکشنبه 23 آذر ماه 1404

گروه روابط بین الملل انجمن علمی مطالعات صلح ایران

دکتر امیر هوشنگ میرکوشش
مدیر گروه روابط بین الملل انجمن علمی مطالعات صلح ایران

خاورمیانه در آستانه یکی از مهم‌ترین گذارهای امنیتی تاریخ معاصر خود قرار دارد؛ گذاری که نه حاصل یک رخداد منفرد، بلکه نتیجه تلاقی بحران‌های انباشته، رقابت‌های ژئوپلیتیکی دیرپا و تحولات ساختاری نظام بین‌الملل است. مجموعه‌ای از منازعات مزمن، از جنگ‌های نیابتی تا بحران‌های هویتی و رقابت‌های ایدئولوژیک، این منطقه را به یکی از ناپایدارترین مجموعه‌های امنیتی جهان بدل کرده است. در چنین بستری، طرح مسئله«بازطراحی معماری امنیتی خاورمیانه» نه یک انتخاب نظری، بلکه ضرورتی عملی برای حرکت از منطق منازعه به سوی افق‌های حداقلی اما ممکنِ صلح پایدار است.
نشست امروز که به همت گروه روابط بین‌الملل انجمن علمی مطالعات صلح ایران برگزار می‌شود، با هدف بررسی انتقادی همین ضرورت شکل گرفته است. پرسش محوری این نشست آن است که آیا معماری امنیتی موجود—که عمدتاً بر امنیت سخت، بازدارندگی نظامی و مداخلات فرامنطقه‌ای استوار بوده—هنوز توان پاسخ‌گویی به چالش‌های پیچیده خاورمیانه را دارد، یا منطقه ناگزیر از جست‌وجوی چارچوب‌های نوین امنیتی است که بتوانند ضمن مدیریت منازعه، امکان حرکت تدریجی به سمت صلح پایدار را فراهم آورند.
تحلیل تحولات اخیر نشان می‌دهد که معماری امنیتی خاورمیانه در دهه‌های گذشته، بیش از آنکه مبتنی بر همکاری منطقه‌ای باشد، بر نوعی حضور هژمونیک قدرت‌های فرامنطقه‌ای استوار بوده است. ایالات متحده آمریکا، به‌ویژه پس از پایان جنگ سرد، نقش تنظیم‌گر اصلی نظم امنیتی منطقه را بر عهده داشته و بسیاری از بازیگران منطقه‌ای امنیت خود را در چارچوب چتر حمایتی آمریکا تعریف کرده‌اند. با این حال، تجربه‌های پرهزینه نظامی در عراق و افغانستان و نیز تغییر اولویت‌های کلان راهبردی واشنگتن، به تضعیف این الگو انجامیده است.
چرخش راهبردی ایالات متحده به سوی مهار چین—که در اسناد رسمی امنیت ملی و دفاعی آمریکا به‌صراحت بیان شده—نقطه عطفی در این روند به شمار می‌آید. کاهش تمرکز آمریکا بر خاورمیانه، به معنای پایان کامل حضور یا نفوذ این کشور نیست، بلکه نشان‌دهنده کاهش تعهد مستقیم به مدیریت روزمره بحران‌های منطقه‌ای است. این تحول، بنیان‌های معماری امنیتی پیشین را متزلزل کرده و منطقه را وارد مرحله‌ای از خلأ امنیتی نسبی کرده است؛ مرحله‌ای که در آن نه نظم هژمونیک سابق تثبیت شده و نه جایگزین نهادی مؤثری برای آن شکل گرفته است.
در چنین شرایطی، مطابق با نظریه «مجموعه‌های امنیتی منطقه‌ای»، دینامیک‌های امنیتی خاورمیانه بیش از گذشته درون‌زا شده‌اند. تهدیدها عمدتاً از سوی بازیگران منطقه‌ تعریف می‌شوند و پاسخ‌ها نیز در سطح منطقه‌ای شکل می‌گیرند. این درون‌زا شدن، اگرچه می‌تواند زمینه‌ای برای مسئولیت‌پذیری بیشتر بازیگران منطقه‌ای ایجاد کند، اما در فقدان سازوکارهای نهادی و اعتمادسازی متقابل، اغلب به تشدید رقابت‌ها و بازتولید ناامنی منجر شده است.
نمونه روشن این وضعیت را می‌توان در بحران‌ها و درگیری‌های اخیر، از جمله جنگ دوازده‌روزه مشاهده کرد. این جنگ، صرف‌نظر از ابعاد نظامی آن، نشانه‌ای از شکنندگی شدید معماری امنیتی منطقه بود؛ معماری‌ای که فاقد مکانیسم‌های مؤثر برای پیشگیری از بحران، مهار تصاعد درگیری و مدیریت پیامدهای امنیتی است. واکنش محتاطانه و محدود قدرت‌های فرامنطقه‌ای در این بحران، بر ضرورت بازاندیشی در الگوهای امنیتی منطقه‌ای صحه می‌گذارد.
از منظر مکتب کپنهاگ، یکی از پیامدهای کلیدی این وضعیت، گسترش فرایندهای امنیت‌سازی در منطقه است. در فضایی آکنده از نااطمینانی و بی‌ثباتی، بازیگران منطقه‌ای تمایل دارند مسائل سیاسی، هویتی یا حتی اقتصادی را در قالب تهدیدهای وجودی بازنمایی کنند. این امر نه‌تنها به نظامی‌سازی فضا می‌انجامد، بلکه امکان شکل‌گیری گفت‌وگوهای عادی‌سازی و اعتمادسازی را نیز محدود می‌کند. به بیان دیگر، معماری امنیتی ناکارآمد، خود به عاملی برای تولید ناامنی تبدیل می‌شود.


متن کامل در:

https://B2n.ir/rk6841


https://news.1rj.ru/str/ipsan

معرفی کتاب دو جلدی فرهنگ صلح نیمه پنهان تاریخ
نویسنده الیزه بولدینگ
مترجم‌ها: دکتر پروانه شاهین‌نژاد و ساره قاسمی
از انتشارات منشور صلح

https://news.1rj.ru/str/ipsan

معرفی کتاب امنیت غیرکشتاری و دولت
ویراستار ایوانس ژوام پیم
مترجم‌ها: دکتر پروانه شاهین‌نژاد و ساره قاسمی
چاپ انتشارات منشور صلح

https://news.1rj.ru/str/ipsan

پنجم دی‌ماه سالروز تولد استاد بهرام بیضایی است.

به همین مناسبت گروه صلح و ادبیات انجمن علمی مطالعات صلح ایران کلیپی را تهیه کرده است.

تهیه کننده: صدیقه بابایی

https://news.1rj.ru/str/ipsan

کتاب روانشناسی پرخاشگری و تعارضات اجتماعی در دو جلد
نویسندگان: ژوزف دی فورگاس؛ آری دبلیو کروگلانسکی؛ کیپلینگ دی ویلیامز
مترجم محمود براتوند
از انتشارات منشور صلح

https://news.1rj.ru/str/ipsan

ادبيات صلح دوست🍃


به‌جای این‌که به هر جبهه‌ای شهید شوی
به پیشگاهِ خودت، کاش روسپید شوی!

شکوفه - تا که بریزد به خاک - می‌شِکُفد
تو نیز آمده‌ای تا که ناپدید شوی

بکوش هر نفسی حالِ مُستمرّ باشی
مخواه قبلِ اجل، ماضیِ بعید شوی!

در ازدحام ابوبکرهای بغدادی
تلاش کن که کمی مثل بایزید شوی

دمیده از دلِ خود باش مثل نیلوفر؛
مترس از این که به مردابِ تن، پلید شوی

شبی بلند و سیاه است این جهان، ای‌کاش
چراغِ کوچکِ زیبایی و امید شوی!

عبدالحميد ضیایی

https://news.1rj.ru/str/ipsan

یکصد و نهمین نشست گروه صلح و ادبیات انجمن علمی مطالعات صلح ایران

و دهمین نشست «پارسی وطن است» با همکاری خانه مولانا

بزرگداشت رودکی، پدر شعر فارسی

سخنرانان:
دکتر محمد دهقانی
نویسنده، مترجم
موضوع: از سرود رودکی تا سمفونی هایدن


مدیر نشست: صدیقه بابایی

پنج‌شنبه چهارم دی‌ ۱۴۰۴

https://news.1rj.ru/str/ipsan

یکصد و یازدهمین نشست گروه صلح و ادبیات انجمن علمی مطالعات صلح ایران

سخنران:
دکتر سید محمود نجاتی حسینی
مدیر بخش جامعه‌شناسی دین
مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران

موضوع:
دین پست‌مدرن و عرفان صلح‌گرای حافظ

مدیر نشست:
صدیقه بابایی

زمان:
سه‌شنبه ۲۳ دی‌ماه، ساعت ۱۹

در گوگل میت:
https://meet.google.com/gcw-cvcf-sdi

کانال تلگرام انجمن:
https://news.1rj.ru/str/ipsan

پنجمین نشست گروه صلح و علوم تجربی انجمن علمی مطالعات صلح ایران

بررسی تاثیر متقابل رهایی از درد و صلح برهم

سخنران: دکتر ناصح یوسفی
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی

مدیر نشست: صدیقه بابایی

پنجشنبه ۱۱ دی۱۴۰۴ ساعت۱۶

در گوگل میت:
meet.google.com/okv-ibyk-eef

https://news.1rj.ru/str/ipsan

گروه محیط زیست انجمن علمی مطالعات صلح ایران برگزار می کند:

"زندگی شهروندی، مسئولیت اجتماعی و محیط زیست"

سخنران: نیما زارع

مدیر نشست: سیلویا آنگلووا

دوشنبه 15 دی 1404 ساعت 18

نشست آنلاین در گوگل میت:
meet.google.com/gwv-xwyp-upj


https://news.1rj.ru/str/ipsan

انجمن علمی مطالعات صلح ایران درگذشت استاد بهرام بیضایی را به ملت ایران تسلیت عرض می کند. بی تردید تاثیر عمیق استاد بیضایی تحولی در فرهنگ و زبان ایران معاصر به ویژه در عرصه ی نمایش بود.
آثار درخشان بهرام بیضایی هر کدام راهی جدید در مسیر رفته ی نیاکان ما گشود.
انجمن علمی مطالعات صلح ایران روز چهارشنبه ۲۷ دی سال ۱۴۰۲ نشستی با عنوان جنگ و صلح در آثار بهرام بیضایی برگزار کرد.
روح استاد شاد!

https://news.1rj.ru/str/ipsan

فایل صوتی

سلسله نشست های علوم انسانی، مطالعات بین رشته ای و صلح

نشست سوم:
فلسفه علوم انسانی از نگاه میزس

سخنرانان:
ابراهیم صحافی
جواد رنجبر درخشیلر

شنبه ۶ دی ۱۴۰۴

https://news.1rj.ru/str/ipsan

زنان و ورزش؛ دیپلماسی نوین برای صلح پایدار

نخستین نشست تخصصی گروه صلح و ورزش انجمن علمی مطالعات صلح ایران با سخنرانی دکتر عالیه شکر‌بیگی (استاد دانشگاه و پژوهشگر جامعه‌شناسی و مطالعات زنان) برگزار شد.

در این نشست، نقش زنان در ورزش به‌عنوان ابزاری نوین برای دیپلماسی صلح و هم‌زیستی پایدار بررسی می‌شود.

دبیر نشست: دکتر پرنیا رضی‌پور

زمان ویدیو: حدود ۳۰ دقیقه

https://news.1rj.ru/str/ipsan

نقش رسانه‌ها در ترویج یا تضعیف صلح در جنگ شناختی: مطالعه تطبیقی ایران و موریتانی

یاشار عصری

چکیده
جنگ شناختی به‌عنوان ابزاری نوین در منازعات معاصر، با هدف تأثیرگذاری بر ادراک و باورهای جوامع، نقش رسانه‌ها را از ابزار اطلاع‌رسانی به سلاحی راهبردی تبدیل کرده است.

این پژوهش با رویکرد میان‌رشته‌ای و تطبیقی، نقش رسانه‌ها در ترویج یا تضعیف فرهنگ صلح را در دو جامعه اسلامی متفاوت، ایران و موریتانی، بررسی می‌کند.

چارچوب نظری پژوهش مبتنی بر نظریه جنگ نرم، ارتباطات انتقادی هابرماس و نظریه صلح مثبت گالتونگ است.

داده‌ها از تحلیل محتوای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی استخراج شده و روش تحقیق ترکیبی است.

یافته‌ها نشان می‌دهد که رسانه‌های بومی در هر دو کشور نقش مهمی در مقاومت در برابر جنگ شناختی و ترویج روایت‌های صلح‌محور ایفا می‌کنند،
اگرچه الگوها و ظرفیت‌ها به دلیل تفاوت ساختاری رسانه‌ها و بستر اجتماعی متفاوت است.

این مقاله بر اهمیت تقویت رسانه‌های ملی و بومی برای کاهش تنش‌های شناختی و ارتقای صلح در جهان اسلام تأکید دارد.

مقدمه
گسترش فناوری‌های ارتباطی و دیجیتال، ابعاد جدیدی به میدان منازعات جهانی افزوده است که تحت عنوان «جنگ شناختی» شناخته می‌شود.

متن کامل در:
https://B2n.ir/xt3378

https://news.1rj.ru/str/ipsan

هفتمین همایش بین‌المللی صلح و حل منازعه

۴ و ۵ خرداد ماه ۱۴۰۵

با محوریت خشونت‌های بی‌صدا

دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران

اطلاعات بیشتر:
 http://icpcr.ut.ac.ir

ایمیل همایش:
icpcr.conf@ut.ac.ir 

آخرین مهلت ارسال چکیده: ۱۰ بهمن ۱۴۰۴
به زبان‌های فارسی، انگلیسی و عربی امکان‌پذیر است. 

برای اطلاعات با شماره‌های زیر تماس بگیرید:
02188352601
09201636282

دبیرخانه همایش بین‌المللی صلح و حل منازعه

https://news.1rj.ru/str/ipsan

گروه صلح و کودک انجمن علمی مطالعات صلح ایران برگزار می‌کند:

گفتگو درباره‌ی کتاب قصه‌های کوچکترها برای بزرگترها

با حضور: نگین و معین نظری

نویسنده کتاب: دکتر علی‌‌اشرف نظری

مدیر نشست: دکتر مهتاب‌ حاجی محمدی

پنج‌شنبه ۲۵ دی‌ماه ۱۴۰۴ ساعت ۱۹

https://meet.google.com/rnz-cdih-vve

https://news.1rj.ru/str/ipsan