Институт прикладной семиотики АН РТ – Telegram
Институт прикладной семиотики АН РТ
2.93K subscribers
231 photos
26 videos
3 files
141 links
Сайт: http://www.antat.ru/ru/ips/
Контакт: ipsanrt@gmail.com
Download Telegram
Бохараев исемендәге Tatar.Бу хакатоны — үз идеяләреңне тормышка ашыру, татар теле һәм мәдәнияте киләчәгенә өлеш кертү мөмкинлеге!

❇️ 12-14 сентябрьдә Казанда төрле төбәкләрдән мәктәп укучылары һәм студентлар җыела, өч көн буе алар технология һәм милли мираска караган IT-продуктлар эшләячәк.

Tatar.Бу хакатоны Татарстан Фәннәр Академиясе һәм «Сәләт» яшьләр оешмасы тарафыннан КФУның Филология һәм мәдәниятара коммуникация институты ярдәме белән Kazan Digital Legends 2025 хакатоннар сериясе кысаларында уздырыла.

Катнашучылар бай эчтәлекле программада катнашып, остазлар ярдәмендә такымнарда эшләп, тәҗрибә туплый алачак.

✳️ Бүләкләү фонды — 600 000 ₽. Җиңүчеләр Kazan Digital Week форумында Стартаплар аллеясы кысаларында үз проектларын тәкъдим итә алачак, шулай ук ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институтында стажировка уза алачак.

🔰 Кемнәр катнаша ала:
- 7-11 сыйныф укучылары
- көллият студентлары
- югары уку йортлары студентлары (1-5 курс)

🔰 Төп даталар:
- 3 сентябрьгә кадәр — гаризалар кабул ителә
- 4-6 сентябрь — катнашучылар сайлап алына
- 12-14 сентябрь — хакатон уза
- 17-19 сентябрь — җиңүчеләр Kazan Digital Week форумында катнаша

Бәйгенең финалы КФУның Филология һәм мәдәниятара коммуникация институтында (Казан шәһәре, Татарстан ур., 2) узачак. Катнашу бушлай. Эш телләре — рус һәм татар телләре.

👉 Тулырак мәгълүмат һәм теркәлү — бу сылтамада: https://kazandigitallegends.com/tatar_bu_2025

#хакатон #татар_бу_хакатон

TatSoft | @ipsanrt
9👍2🔥2🤩1
Фәнни календарь. 8 август — Халыкара чиксезлек көне

Белешмә. Халыкара чиксезлек көне (International Infinity Day) 1987 елда американ фәлсәфәчесе Жан-Пьер Ади Феньо (Jean-Pierre Ady Fenyo) тарафыннан кертелгән. 8нче айның 8нче көнендә билгеләнә. Чөнки чиксезлек билгесе (♾️) 8лене хәтерләтә.


Нәрсә соң ул — чиксезлек? Бу сорау адәми затны гасырлар буе борчый. Математикада — чиксез саннар, физикада — иксез-чиксез галәм киңлеге... Ә семиотикада? Тел белемендә?

Чиксезлеккә ирешү юллары телебездә дә бихисап: агглютинация, полисемия, рекурсия күренешләре, сүзләр ясалу потенциалы, җөмләләр тезмәсе, аларга салынган мәгънәләр, тасвирлау һәм интерпретация төрлелеге...

Болар хакында без Гаҗәеп татар теле шәлкемендә сөйләп киләбез.

Ә сез чиксезлекне ничек аңлыйсыз? Нинди мисаллар китерә аласыз?

🎉 Фән белән кызыксынган, һәрнәрсәнең асылына төшенергә яраткан, фикер йөртүче укучыларыбызны Чиксезлек көне уңаеннан тәбрик итәбез! Чиксез илһам телибез!

#гаҗәеп_татар_теле #фәнни_календарь

TatSoft | @ipsanrt
14❤‍🔥3
Фәнни календарь. 12 август — Персональ санак (ПС) көне

Белешмә. 1981 елның 12 августында IBM ширкәте PC 5150 исемле беренче персональ санак (компьютер) ясап чыгара. Бу вакыйга заманча мәгълүмати җәмгыять булдыруга китергән үзгәрешләрне башлап җибәрә. Шул уңайдан 12 август — ПС көне (IBM PC Day) буларак билгеләнә.


Әйтергә кирәк, исәпләү техникасы тарихында татар эзе дә бар. Берничә факт.

▪️Бәшир Рәмиев (1918-1994) — атаклы инженер һәм уйлап табучы, беренче совет ЭВМнарын ясаучы. Аның идеяләре СССРда исәпләү машиналарын ясый башлауга нигез сала.

▪️Бәшир Рәмиевнең бабасы — Закир Рәмиев (1859-1921) — җәмәгать эшлеклесе, иганәче, алтын приисклары хуҗасы, татар шагыйре (Дәрдмәнд). Әтисе — Искәндәр Рәмиев (1886-1943), тау инженеры, 1938 елда "халык дошманы" ярлыгы тагылып 5 елга хөкем ителә, ГУЛАГта вафат була.

▪️Заманында Бәшир Рәмиев белән галим Рәис Бохараев (1929-2009) та хезмәттәшлек иткән. Ул — техник һәм физика-математика фәннәре докторы, Казан университеты профессоры, Ясалма интеллект лабораториясенең фәнни җитәкчесе дә була.

▪️ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты нәкъ шул лабораториядән үсеп чыкты.

📷 Сул фотода — IBM PC 5150, уңда — Бәшир Рәмиев

Ә сез ПСда беренче тапкыр кайчан эшләп карадыгыз?

#фәнни_календарь

TatSoft | @ipsanrt
14👏3❤‍🔥2
АКШ галимнәре тикшеренүе LLMның логик фикер йөртүгә сәләтсез булуын күрсәтә

Аризона штаты университеты (ASU) галимнәре Зур тел модельләре (LLM — Large Language Model) мантыйклы фикерләүгә сәләтле дигән шактый киң таралган фикерне шик астына куючы хезмәт бастырган.

Соңгы айларда AI (ясалма интеллект) ширкәтләре катлаулы биремне берничә адымда чишү өчен "фикер чылбырын" (chain of thought) кулланган модельләрне үстерә. Әмма соңгы тикшеренүләр бу модельләрдә "фикерләү процессы" барлыгын шик астына куя.

Стандарт сораулардан аз гына читкә тайпылган очракта бу модельләр еш кына логик яктан дөрес булмаган җаваплар бирә. ASU галимнәре фикеренчә, зур тел модельләре фикер йөртә алмый, ә имитация генә ясый.

Тикшеренү нәтиҗәләре күрсәткәнчә, бу модельләрнең акыллы булып күренүе чынлыкта “рәшә” генә булып тора. Авторлар раславынча, бу модельләр текстның асылын аңламый, ә элегрәк өйрәнгән шаблоннарны гына кабатлый.

Әлеге тикшеренү LLMның логик фикерләү сәләте көтелгәннән шактый түбән булуын күрсәткән. Авторлар логик процессларны имитацияләү генә түгел, ә аларның асылына төшенә алырдай модельләрне төзү эшенең мөһимлегенә басым ясый.

Бу эшнең мөһимлеге белән ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты хезмәткәрләре дә килешә һәм шул юнәлештә эшләрен дәвам итә.

#фән_яңалыклары #ясалма_интеллект

TatSoft | @ipsanrt
8👍4🔥4
30 август Татарстанда Республика көне билгеләнә

Белешмә. 35 ел элек, 1990 елның 30 августында ТАССР Югары Советы Татарстан республикасының дәүләт суверенитеты турында Декларация кабул итә. Бу көнне Татарстан халкы Республика көне буларак бәйрәм итә.


Бәйрәм уңаеннан укучыларыбызга бәйге тәкъдим итәбез.

Татарстандагыларыбызныкыдай — бу сүзгә кергән хәрефләрдән нинди тамыр сүзләр төзеп була?

Җавапларны шушы постка комментар итеп языгыз.

Иң күп сүз төзүчеләр җиңүче дип табылачак.

Бәйге бер тәүлек дәвам итә. Киттек! 😉

#гаҗәеп_татар_теле

TatSoft | @ipsanrt
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
14🔥7❤‍🔥1
Институт прикладной семиотики АН РТ
30 август Татарстанда Республика көне билгеләнә Белешмә. 35 ел элек, 1990 елның 30 августында ТАССР Югары Советы Татарстан республикасының дәүләт суверенитеты турында Декларация кабул итә. Бу көнне Татарстан халкы Республика көне буларак бәйрәм итә. Бәйрәм…
Республика көне бәйгесе нәтиҗәләре

Республика көне уңаеннан үткәрелгән Сүз төзү бәйгесе шуның белән тәмам, хөрмәтле укучылар. Ул аеруча гүзәл затларыбыз күңеленә хуш килгән булып чыкты. Ә нәтиҗәләр түбәндәгечә:

🥇Иң оста сүз төзүче дип Алина табылды. Татарстандагыларыбызныкыдай сүзенә кергән 27 хәрефтән ул 137 сүз төзи алган! 😮 Искиткеч нәтиҗә! Тәбриклибез! 🌹

🥈Икенче урында Syumbell — 58 сүз! Бу да бик күркәм нәтиҗә! Исегезгә төшерәбез, алдарак үткәрелгән Табышмак бәйгесендә ул Иң оста табышмакчы дип табылган иде. Тәбриклибез! 🌷

🥉Өченче урында берьюлы ике укучыбыз — Лейсан Гарфеева (30 сүз) һәм Рабига (27 сүз). Тәбрик итәбез! 🌹🌹

🏅Бәйгедә катнашкан тагын ике укучыбыз — Розалия Мустафина (8 сүз) һәм Rayshania Gazi (5 сүз) — сезгә дә безнең тәбрикләр! 💐💐

Бәйгедә катнашучыларга рәхмәтебезне белдерәбез!👏

Барлык укучыларыбызны бәйрәм уңаеннан тәбрик итәбез!🎉

Республика көне котлы булсын! Яшә, Татарстан! 🎆 🎆 🎆

#гаҗәеп_татар_теле

TatSoft | Каналга язылу
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🔥10❤‍🔥21👍1
📢 Игътибар! Tatar.Бу хакатонына теркәлү вакыты чыга — 3 сентябрьгә кадәр теркәлеп өлгер!

Теркәлү ике адымнан тора:

1️⃣ Һәр катнашучы бу биткә кереп гариза җибәрә

2️⃣ Һәр такым (команда) бу платформада теркәлә

➡️ Такымны теркәгәндә нәрсәләр искә алына:
— Трек проблематикасын аңлау дәрәҗәсе
— Такым әгъзаларының тәҗрибәсе

👨‍🏫 Үзеңә такым эзләсәң, аны безнең чатка кереп таба аласың.

🔄 Дедлайн: 03.09 23:59

4-6 сентябрь — сайлап алу
12-14 сентябрь — хакатон уза
17-19 сентябрь — җиңүчеләр KDW форумында катнаша

Әлеге чараның төп максатларының берсе — күренекле галим Рәис Бохараевны искә алу.

Белешмә. Рәис Бохараев (1929-2009) — информатика һәм исәпләү техникасы, кибернетика, ясалма интеллект өлкәсен үстерүгә, татар теленә ярдәм технологияләрен эшләүгә һәм яшьләр арасында бу фәнни өлкәләр турында белем таратуга зур өлеш керткән галим. Техник һәм физика-математика фәннәре докторы, Казан университеты профессоры, Ясалма интеллект лабораториясенең фәнни җитәкчесе. ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты шул лабораториядән үсеп чыкты.


#хакатон #татар_бу_хакатон

TatSoft | @ipsanrt
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🔥72
Гаҗәеп татар теле. Омоним бәйгесе

Көзгә кердек. Гаҗәеп татар теле шәлкемендә бүген омонимия күренешенә тукталып, чираттагы бәйге тәкъдим итәбез, хөрмәтле укучылар!

Белешмә. Омонимия — бер үк язылышлы, әмма мәгънәләре төрле булган сүзләр күренеше.


Мисал өчен: көзге (осенний) һәм көзге (зеркало)

Сорау: Ә сез нинди омонимнар беләсез?

Җавапларны шушы постка коммент итеп языгыз.

Бәйге кагыйдәләре:

◾️Сүзләрнең мәгънәсен дә язуыгыз сорала
◾️Бер үк омоним кабатланса, алдарак җибәрелгәне исәпкә алына
◾️Бәйге бер тәүлек дәвам итә
◾️Иң күп омоним тапкан укучы Иң оста омонимчы дип табылачак

#гаҗәеп_татар_теле #омоним_бәйгесе

TatSoft | @ipsanrt
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🔥8👍31
Институт прикладной семиотики АН РТ
Гаҗәеп татар теле. Омоним бәйгесе Көзгә кердек. Гаҗәеп татар теле шәлкемендә бүген омонимия күренешенә тукталып, чираттагы бәйге тәкъдим итәбез, хөрмәтле укучылар! Белешмә. Омонимия — бер үк язылышлы, әмма мәгънәләре төрле булган сүзләр күренеше. Мисал…
Омоним бәйгесе нәтиҗәләре

Омоним бәйгесе тәмам, хөрмәтле укучылар. Нәтиҗәләр мондый:

🥇Иң оста омонимчы дип иң актив укучыларыбызның берсе — Rayshania Gazi табылды. Ул безгә 64 омоним табып җибәрде! 😮 Искиткеч нәтиҗә! Тәбриклибез! 🌹

🥈Икенче урында тагын бер актив укучыбыз — Алина (28 омоним). Бу да күркәм нәтиҗә! Исегезгә төшерәбез, Республика көнендә үткәрелгән бәйгедә ул Иң оста сүз төзүче дип табылган иде. Тәбриклибез! 🌷

🥉Өченче урында берьюлы ике укучыбыз — Руфина Галиева (19 омоним) һәм Andrey Yakovlev (11 омоним). Афәрин! Тәбрик итәбез! 💐💐

🏅Бәйгедә катнашкан тагын ике укучыбыз — Musa Vildanov (4 омоним) һәм Фания (2 омоним) — сезгә дә безнең кайнар тәбрикләр! 🌹🌹

Искәрмә. Омонимнар кабатланган очракта, алдарак җибәрелгәне исәпкә алынды.


Бәйгедә катнашкан барлык укучыларыбызга да рәхмәтебезне белдерәбез!👏

#гаҗәеп_татар_теле #омоним_бәйгесе

TatSoft | @ipsanrt
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
7🎉3❤‍🔥1
Исегезгә төшерәбез, бу атнада Tatar.Бу хакатоны уза

❇️ 12-14 сентябрь Казанда Tatar.Бу хакатоны уза. Төрле төбәкләрдән йөздән артык мәктәп укучысы һәм студентлар заманча технология һәм милли мираска караган IT-продуктлар эшләп ярышачак. Бер уңайдан алар остазлар ярдәмендә такымнарда эшләп, тәҗрибә дә туплый алачак.

Әлеге чара Kazan Digital Legends 2025 хакатоннар сериясе кысаларында уздырыла. Аның төп максатларының берсе — күренекле галим Рәис Бохараевны искә алу.

✳️ Бүләкләү фонды — 600 000 ₽. Җиңүчеләр Kazan Digital Week форумында үз проектларын тәкъдим итә алачак, шулай ук ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институтында стажировка уза алачак.

Белешмә. Рәис Бохараев (1929-2009) — информатика һәм исәпләү техникасы, кибернетика, ясалма интеллект өлкәсен үстерүгә, татар теленә ярдәм технологияләрен эшләүгә һәм яшьләр арасында бу фәнни өлкәләр турында белем таратуга зур өлеш керткән галим. Техник һәм физика-математика фәннәре докторы, Казан университеты профессоры, Ясалма интеллект лабораториясенең фәнни җитәкчесе. ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты шул лабораториядән үсеп чыкты.


#хакатон #татар_бу_хакатон

TatSoft | @ipsanrt
8👍2😁1
Институт прикладной семиотики АН РТ pinned «Программные разработки Института прикладной семиотики: 1. Tatsoft боты 2. Русско-татарский машинный переводчик Татсофт Подробнее 3. Веб-сервис распознавания и синтеза татарской речи Татар Спич 4. Национальный корпус татарского языка Туган тел…»
Казанда Tatar.Бу Хакатоны башланды

Ярыш татар телен һәм мәдәниятен үстерү юнәлешендә инновацион IT-проектлар булдыруны максат итеп куя. Анда мәктәп укучылары (7–11 сыйныф), югары уку йортлары һәм көллият студентлары (1–5 курс) катнаша.

Чараны Татарстан рәисе ярдәмчесе, Алдынгылар хәрәкәтенең республика бүлеге җитәкчесе Тимур Сөләйманов, ТР дәүләт идарәсен цифрлаштыру, мәгълүмати технологияләр һәм элемтә министры Айрат Хәйруллин, ТР Фәннәр академиясе президенты Рифкат Миңнеханов ачып җибәрде.

Белешмә. Бохараев исемендәге Tatar.Бу Хакатоны инде алтынчы ел рәттән сәләтле балаларны һәм яшьләрне бергә туплап, аларга IT өлкәсендә үсү, татар теленә һәм мәдәниятенә багышланган проектларны тормышка ашыру өчен шартлар тудыра. Шушы вакыт эчендә 125 проект эшләнде, аларда 500дән артык мәктәп укучысы һәм студент катнашты.


Быелгы ярышта 27 такым катнаша — өлкән лигада 20, кече лигада 7 такым. Казан, Әлмәт, Чаллы, Иннополис, Уфа, Мәскәү һәм Петербурдан барлыгы 202 гариза килде, шулардан 104 катнашучы сайлап алынды.

Хакатон өч төп юнәлешкә багышланган проектлар эшләүне күздә тота:

Геймификация һәм иммерсив укыту
Заманча белем бирү платформалары
Ясалма интеллектка нигезләнгән контент тудыру әсбаплары

Чара Kazan Digital Week халыкара форумы алдыннан Kazan Digital Legends хакатоннар марафоны кысаларында уза.

Оештыручылар: ТР Фәннәр академиясе, «Сәләт» фонды һәм яшьләр үзәге, КФУның Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты, ТР хөкүмәте да ярдәм күрсәтә.

Ярыш 14 сентябрьгә кадәр дәвам итә, ул көнне проектларны яклау финалы һәм җиңүчеләрне бүләкләү булачак.

✳️ Бүләкләү фонды — 600 000 ₽. Җиңүчеләр ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институтында стажировка уза алачак.

Чараның төп максатларының берсе — күренекле галим Рәис Бохараевны искә алу.

Белешмә. Рәис Бохараев (1929-2009) — информатика һәм исәпләү техникасы, кибернетика, ясалма интеллект өлкәсен үстерүгә, татар теленә ярдәм технологияләрен эшләүгә һәм яшьләр арасында бу фәнни өлкәләр турында белем таратуга зур өлеш керткән галим. Техник һәм физика-математика фәннәре докторы, Казан университеты профессоры, Ясалма интеллект лабораториясенең фәнни җитәкчесе. ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институтында шул лабораториядән үсеп чыкты.


#хакатон #татар_бу_хакатон

TatSoft | @ipsanrt
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍54❤‍🔥2
Казанда Tatar.Бу Хакатоны тәмамланды. Нәтиҗәләр

Tatar.Бу Хакатоны татар телен һәм мәдәниятен үстерүдә инновацион IT-проектлар булдыруны максат итеп куя. Быел ул алтынчы тапкыр үткәрелде. Катнашучылар өч тректа ярышты:

Милли уеннар
Интерактив уку-укыту
Заманча контент

Быелгы ярышта 27 команда катнашты — кече лигада 7, өлкән лигада 20 такым, барлыгы 103 катнашучы. Нәтиҗәләр түбәндәгечә:

❇️ Кече лига
(7-11 сыйныф укучылары)

1 урын — SaKaK
КФУ каршындагы IT лицей (Казан)

Татар телен өйрәнү өчен мобиль кушымта: сүзләр өйрәнү, әйтелешне тикшерү, квизлар һәм нейрочелтәр ярдәмендә көн саен диктант функциясе.

2 урын — TELLEM
7нче лицей-интернат (Казан)

AI-first принцибына нигезләнгән интерактив кушымта: курслар, геймификация һәм ясалма интеллектка нигезләнгән чат-бот. Ул татар телен нәтиҗәле өйрәнү өчен реаль тел мохитен симуляцияли.

3 урын — Тики
98нче мәктәп (Казан)

Сабантуй бәйрәмендә маҗаралар турында 2D-новелла. Өч мини-уен, сюжет сайлау һәм төп максат — ябык манарага керү.

❇️ Өлкән лига (көллият һәм югары уку йорты студентлары)

1 урын — IT-AUL
Үзәк университет (Мәскәү), МИСИС (Мәскәү), КФУ (Казан)

VibeTel — Татар телен контекст нигезендә өйрәнү өчен мобиль кушымта. Кулланучы объектны фотога төшерә һәм шунда ук аның тасвирлау тәрҗемәсен ала, бу сүзне визуаль образ белән бәйли һәм истә калдыруны җиңеләйтә.

2 урын — Кайнар Сәлам Team
ИТИС КФУ (Казан)

Кушымта ярдәмендә бала рус телендә әкият укый, анда татар сүзләре кертелгән. Сүзләргә басып әйтелешен ишетеп, тәрҗемәсен карарга була, бу баланы телне куллануга күнектерә.

3 урын — Tomato Yulia
ИТИС КФУ (Казан)

Геймификация аша татар телен өйрәнү өчен сайт: шәхси кабинет, баллар системасы һәм ясалма интеллект ярдәмендә көн саен бирелгән биремнәр, бу тел өйрәнүне тагы да кызыклырак итә.

Җиңүчеләрне котлыйбыз! 👏

Tatar.Бу хакатоны Татарстан Фәннәр академиясе, Гамәли семиотика институты, «Сәләт» оешмасы тарафыннан ТР хөкүмәте, Дәүләт идарәсен дигитал үстерү, мәгълүмати технологияләр һәм элемтә министрлыгы, Яшьләр эшләре министрлыгы ярдәме белән Kazan Digital Week халыкара форумы кысаларында оештырыла.


Чараның төп максатларының берсе — күренекле галим Рәис Бохараевны искә алу.

Рәис Бохараев (1929-2009) — информатика һәм исәпләү техникасы, кибернетика, ясалма интеллект өлкәсен үстерүгә, татар теленә ярдәм технологияләрен эшләүгә һәм яшьләр арасында бу фәнни өлкәләр турында белем таратуга зур өлеш керткән галим. Техник һәм физика-математика фәннәре докторы, Казан университеты профессоры, Ясалма интеллект лабораториясенең фәнни җитәкчесе. ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты шул лабораториядән үсеп чыкты.


#хакатон #татар_бу_хакатон

TatSoft | @ipsanrt
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
9❤‍🔥2🔥2