Галимнәр "супер акыл" ясауны туктатып торырга чакырды

800дән артык күренекле шәхес, шул исәптән ясалма интеллект (ЯИ) белгечләре "супер акыллы ЯИ" (superintelligent AI) ясау эшен вакытлыча туктатып торырга чакырды. Бу хакта алар ачык хат чыгарды.

✳️ Кемнәр имзалаган

Хатны имзалаучылар арасында "ЯИ аталары" саналган Джеффри Хинтон (Geoffrey Hinton), Йошуа Бенжио (Yoshua Bengio), шулай ук Apple ширкәтенә нигез салган Стив Возняк (Steve Wozniak) кебек танылган шәхесләр, галимнәр, сәясәтчеләр бар.

Хат авторлары язуынча, ясалма интеллект сәламәтлек саклау һәм муллыкка ирешүдә моңарчы күрелмәгән мөмкинлекләр ача. Шул ук вакытта, адәми затны барлык когнитив өлкәләрдә узып китәрдәй супер акыл булдыру омтылышы җитди борчылу тудыра, ди алар.

✳️ Нәрсә борчый

Хат авторлары фикеренчә, мондый системаларны ясар алдыннан, башта алар имин һәм аларны контрольдә тотып була дигән фәнни консенсус булырга тиеш. Икенчедән, аларны киң җәмәгатьчелек хупларга тиеш. Шушы ике шарт үтәлми торып, супер акыл ясауны әлегә тыярга кирәк, ди алар.

Бу супер акыл нинди куркыныч тудыра дисәгез, алар шулкадәр күп эш урыннарын алып бетерәчәк ки, нәтиҗәдә кешеләргә ихтыяҗ калмаячак диелә. Бу исә ирек, гражданлык хокуклары, абруй һәм контроль дигән әйберләрнең юкка чыгуына китерә ала. Авторлар хәтта кешелекнең ихтимал үлеме турында кисәтә.

✳️ Кемнәр шөгыльләнә

Супер акыл ясау хыялы белән мавыккан ширкәтләрнең берсе - OpenAI. 2022 елда ул ChatGPT ясап чыгарды. Ширкәт башлыгы Сэм Альтман (Sam Altman) супер акыл 2030 елга барлыкка киләчәк дип фаразлый. Ул вакытка икътисадта эшләрнең 40%ты ЯИ ярдәмендә башкарылачак, ди ул.

Супер акыл ясау белән Meta ширкәте дә шөгыльләнә. Ширкәт башлыгы Марк Цукерберг (Mark Zuckerberg) белдергәнчә, бу эш инде ахырына якынлаша, әзер булгач, ул кешеләрнең "мөмкинлекләрен киңәйтәчәк".

✳️ Халык ни уйлый

Ачык хатны инде 52 меңнән артык кеше имзалаган, бу сан арта бара. Хатта күптән түгел АКШта үткәрелгән сораштыру нәтиҗәләре дә китерелә. Җавап бирүчеләрнең 5% ясалма интеллектны тиз һәм контрольсез үстерү яклы. 64% чамасы супер акылның имин һәм контрольдә булуы расланмый торып, аны ясауны тыярга кирәк дип саный. 73%тан артыгы бу өлкәне катгый контрольгә алырга чакыра.

❓Ә сез ничек уйлыйсыз? Супер акыллы ясалма интеллект кешелеккә куркыныч тудырамы? Аны тыярга кирәкме?
Фикерегезне безнең сораштыруда һәм комментта әйтегез!

TechSpot сурәте (сулдан 1нче: Стив Возняк, 2нче: Джеффри Хинтон)

#ясалма_интеллект #супер_акыл

TatSoft | @ipsanrt

Гаҗәеп татар теле. Күп мәгънәле сүзләр

Гаҗәеп татар теле шәлкемендә бүген күп мәгънәле сүзләрне барлап карыйк. 😜 Омоним бәйгесендә берничә укучыбыз "төш" сүзен китергән иде. Бу сүз шактый күп мәгънәле булып чыкты. Без аның кимендә җиде төрле мәгънәсен таптык:

1️⃣төш – йоклаганда күз алдына килә торган күренешләр
2️⃣төш – көн уртасы, өйлә вакыты
3️⃣төш – җимеш эчендәге орлык
4️⃣төш – атом төше (русча ядро)
5️⃣төш – бавырсак (синоним)
6️⃣төш – урын, очрашу ноктасы
7️⃣төш – фигыль, мәсәлән: аска төш

❓ Ә сез "төш" сүзенең тагын нинди мәгънәләрен беләсез?

❓ Күп мәгънәле тагын нинди сүзләр беләсез?

Фикерләрегезне шушы постка коммент итеп языгыз.

#гаҗәеп_татар_теле #күп_мәгънәле_сүз #омоним

TatSoft | @ipsanrt

Яңа шәлкем. Татар уеннары📱

Соңгы вакытта интернетта татар теленә, мәдәниятенә, гореф-гадәтләренә багышланган әсбаплар, уеннар күбәя. Бу күркәм күренеш. Санлы мохиттә уен технологияләре телне, мәдәниятне үстерүдә мөһим урын алып тора. Бигрәк тә яшьләр арасында.

✳️ Гамәли семиотика институты бу эшкә үз өлешен кертергә тырыша. Ел саен үткәрелеп килгән Tatar. Бу Хакатон ярышы татар телен һәм мәдәниятен үстерү юнәлешендә инновацион IT-проектлар булдыруны максат итеп куя. Анда тәкъдим ителгән эшләр соңрак кызыклы уеннар, файдалы әсбаплар булып өлгерә.

❇️ Бүген без яңа шәлкем ачып җибәрергә булдык. Ул Татар уеннары дип атала. Анда сезне татар теле, мәдәнияте, гореф-гадәтләренә багышланган яңа уеннар белән таныштырып барырга ниятлибез.

✳️ Беренче итеп әле генә табадан төшкән өр-яңа уен тәкъдим итәбез. Аның тамырлары да «Tatar.Бу Хакатон» ярышына барып тоташа.

🏇Сабан туе уеннары — балалар һәм яшүсмерләр өчен 2D уен. Анда милли бәйрәмебезнең ат чабышы, көрәш, аркан тартышу, уктан ату кебек күренешләре чагылдырыла.

✅ интерфейс милли орнамент белән бизәлгән
✅ бер, ике, өч яисә дүрт кеше уйный ала
✅ турнир оештыру мөмкинлеге бар
✅ уен барышында уйнаучылар татар сүзләрен дә өйрәнә

«Tatar.Бу Хакатон» катнашучылары һәм оештыручылары «Сабан туе уеннары» проектын сынау эшен башлап җибәрде.

Бу эштә сез дә катнаша аласыз! Уенны Яндекс Игры, Google Play кибетләрендә бушка алып була.

Проект Татар телен һәм Татарстанда яшәүче халыкларның туган телләрен саклау, үстерү мәсьәләләре комиссиясе һәм Сәләт оешмасы ярдәме белән башкарылган.

❓ Ә сез нинди кызыклы татар уеннарын беләсез. Фикерегезне комментта языгыз!

#татар_уенннары

TatSoft | @ipsanrt

⚛️ 2026 елда фәндә ниләр көтелә? Nature фаразлары

Фән дөньясында иң абруйлы басмаларның берсе саналган Nature журналы 2026 елда фән үсешен билгеләячәк төп юнәлешләр һәм проектларга күзәтү ясады. Игътибар үзәгендә – ясалма интеллект, тел модельләре, медицина ачышлары һәм галәмне өйрәнү. Күзәтү белән сезне дә таныштырабыз.

🧠 Ясалма интеллект

Ясалма интеллект (AI) ярдәмендә фәнни тикшеренүләр башкару быел нык алга китте. Киләсе елда бу тренд дәвам итәчәк. Берничә зур тел моделен (LLM) берләштергән, катлаулы процесслар башкара алучы AI-агентлар киңрәк кулланылачак, кайберләре кешесез дә эшли алачак.

Алай гына түгел, киләсе елда AI тарафыннан беренче фәнни ачышлар ясалырга мөмкин. Әмма AI-агентларны киңрәк куллану җитди хаталарга да китерә ала — мәсәлән, алар мәгълүматны юкка чыгарырга мөмкин.

Шул ук вакытта галимнәр компакт модельләр белән ешрак эш итә башлаячак, чөнки LLM-нарны өйрәтү артык кыйммәткә төшә. Андый модельләр таррак мәсьәләләрне чишә, алар текст тудырмый, ә мәгълүматның математик күренешен эшкәртә. Быел шундый кечкенә модель мантыйк ярышында зур LLM-нарны узып китә алды.

🧬 Ген терапиясе

Киләсе елда сирәк очрый торган генетик авырулы балаларны дәвалау өчен ген терапиясен куллана башламакчылар. Кей Джей Малдун (KJ Muldoon) исемле сабыйны дәвалаган табиблар төркеме организмда матдәләр алмашы бозылган балаларда клиник сынаулар үткәрергә җыена.

🔬 Яман шешне ачыклау

Киләсе елда Британиядә бер кан тестының клиник сынау нәтиҗәләре игълан ителер дип көтелә. Бу яңа тест ярдәмендә 50 төрле яман шешне симптомнары күренгәнче үк алдан ачыклап булачак. Сынауда 140 меңнән артык кеше катнашкан, нәтиҗәләр уңай булса, Британия сәламәтлек оешмасы бу технологияне барлык хастаханәләргә таратырга җыена.

🌖 Айга менү

Киләсе ел Айны өйрәнүдә алгарыш елы булачак. Nature язуынча, NASAның Artemis II миссиясе дүрт астронавтны Orion корабында Ай тирәли очарга җибәрәчәк. Ун көнлек бу очыш 70нче еллардан бирле беренче шундый сәфәр булачак һәм соңрак Айга төшүгә әзерлек этабы булып торачак.

Август аенда Кытай да үзенең Chang’e-7 миссиясен җибәрергә җыена. Амортизация системалары белән җиһазландырылган аппарат Айның көньяк котыбына барып җитәргә тиеш. Төшеп утыра алса, ул анда су бозын эзләячәк һәм Ай тетрәүләрен өйрәнәчәк.

🌍 Океан төбен бораулау

Киләсе елда Кытайның Meng Xiang корабы беренче фәнни сәфәренә чыгачак. Ул 11 чакрым тирәнлектә океан төбен бораулап Җир мантиясеннән үрнәкләр җыячак. Бу эш океан төбе формалашу процесслары һәм тектоник хәрәкәтләр турында яңа мәгълүмат бирәчәк.

❓ Сезнеңчә, бу фаразларның кайсылары тормышка ашачак? Үзегездә нинди фаразлар бар?

#фән2026 #ясалма_интеллект

TatSoft | @ipsanrt