باشگاه کتاب: موتور ترویج مطالعه

گزارش اخیر مجله «پیپل» نشان داد باشگاه‌های کتاب در سال ۲۰۲۵ همچنان یکی از مهم‌ترین راه‌های انتخاب کتاب بوده‌اند و این روند در سال ۲۰۲۶ هم ادامه خواهد داشت.

این گزارش بر اساس دو نوع داده انجام شده است: اظهارات بیش از ۱۶۰۰ بزرگسال امریکایی که در سال‌های اخیر برای کتاب صوتی یا الکترونیکی هزینه کرده‌اند؛ و بررسی رفتار واقعی کاربران شبکه‌های اجتماعی کتاب‌محور طی سال ۲۰۲۵. نتایج نشان می‌دهد:

🔸 ۳۷ ٪ این کاربران در سال ۲۰۲۵ عضو باشگاه کتاب بوده‌اند.

🔹 کتابخوانی دارد از تجربه‌ای صرفاً فردی به تجربه‌ای جمعی‌تر تبدیل می‌شود.

🔸انتخاب کتاب بیش از گذشته به تعامل آدم‌ها و احساس تعلقشان گره می‌خورد.

🔹توصیهٔ انسانی و دهان‌به‌دهان آرام‌آرام از پیشنهادهای الگوریتمی جلو می‌زند.

📚 کاغذک

خستگی از فهرست‌ها و الگوریتم‌ها

در این گزارش آمده است که جذابیت فهرست‌های رسانه‌ای «بهترین کتاب‌ها» رو به کاهش است و هم‌زمان دلزدگی از توصیه‌های الگوریتمی بیشتر می‌شود؛ چون بسیاری از خوانندگان این پیشنهادها را شبیه تبلیغ می‌دانند.

در مقابل، مسیر توصیهٔ کتاب به سمت فضاهای کوچک‌تر و خصوصی‌تر در حال حرکت است؛ جاهایی که پیشنهادها نه بر اساس الگوی کلیک و فروش، بلکه از دل تجربهٔ واقعی آدم‌ها و گفت‌وگوهای جمعی شکل می‌گیرد.

یک نکتهٔ معنادار هم در داده‌ها دیده می‌شود: بخشی از افرادی که عضو باشگاه کتاب نیستند گفته‌اند اگر باشگاه‌ها امکان «پیشنهاد کتاب» داشته باشند، احتمال پیوستنشان بیشتر می‌شود. برای خیلی‌ها مسئله اصلی هنوز هم ساده است: پیدا کردن کتاب بعدی. باشگاه‌های کتاب دقیقاً روی همین نیاز دست گذاشته‌اند.

📚 کاغذک

باشگاه کتاب ساکت، بهشت درون‌گراها

در این گزارش به رشد «باشگاه‌های کتابخوانی ساکت» نیز اشاره شده است؛ دورهمی‌هایی که در آن افراد کنار هم و در سکوت کتاب می‌خوانند و فقط در صورت تمایل، پس از آن وارد گفت‌وگو می‌شوند.

این الگو برای کاستن از فشار باشگاه‌های کتاب کلاسیک شکل گرفته است؛ قالبی که معمولاً کتاب مشخص، پرسش‌های از پیش‌تعیین‌شده و بحث رسمی دارد.

طبق داده‌های گزارش، این شبکه امروز هزاران شعبه در بیش از ۵۵ کشور دارد و در سال ۲۰۲۵ دهمین سال فعالیت خود را پشت سر گذاشته است.

پیام این تجربه روشن است: برای تجربه مطالعه گروهی، همیشه لازم نیست بحث و بررسی کارشناسانه داشته باشیم. گاهی کافی است کنار هم باشیم، هم‌زمان بخوانیم و فضای مشترک آرامی تجربه کنیم.

📚 کاغذک

کنجکاوی مردم درباره قفسه کتاب سلبریتی‌ها

طبق این گزارش، یکی از مسیرهای اثرگذار در توصیه کتاب، توجه مخاطبان به کتاب‌هایی است که چهره‌های مشهور می‌خوانند و معرفی می‌کنند.

این چهره‌ها طیفی متنوع را دربر می‌گیرند؛ از اوپرا وینفری (مجری و چهره رسانه‌ای امریکایی که باشگاه کتابش را از دهه ۹۰ میلادی راه‌اندازی کرد) تا چهره‌های تازه‌تری مثل ریس ویترسپون (بازیگر و تهیه‌کننده امریکایی) و جنا بوش هیگر (مجری تلویزیونی و فعال حوزه کتاب).

نکته مهم در این نوع توصیه‌ها «روایت شخصی» است: اینکه چرا این کتاب انتخاب شده، چه چیزی در آن برجسته بوده و چه تجربه‌ای ساخته است. برای بسیاری از مخاطبان، همین روایت انسانی از فهرست‌های رسمی و رتبه‌بندی‌شده قانع‌کننده‌تر است و می‌تواند مسیر دیده شدن بعضی کتاب‌ها و نویسندگان را تغییر دهد.

📚 کاغذک

هوش مصنوعی داخل کتاب
امکان Ask this Book شرکت Amazon

وسط خواندن رمانی هستید، یک اسم یا اشاره مهم از چند فصل قبل یادتان نمی‌آید و می‌دانید جستجوی اینترنتی ممکن است کل داستان را لو بدهد. آمازون دقیقاً روی همین نقطه دست گذاشته است.

چند هفته است قابلیتی را در کیندل فعال کرده که اجازه می‌دهد خواننده سؤالش را بپرسد و پاسخ کوتاه بدون اسپویلی بگیرد. این امکان از ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵ راه افتاده، قرار است در ۲۰۲۶ گسترده‌تر شود. ناشر و نویسنده هم امکان غیرفعال‌کردن آن را ندارند.

جذابیتش روشن است: به جای عقب‌گردهای طولانی می‌پرسید «این شخصیت کی وارد شد؟» یا «این اشاره به چه بود؟» و پاسخ را همان‌جا می‌گیرید؛ پاسخ‌هایی که برای فهم متن طراحی شده‌اند و قابل کپی و اشتراک‌گذاری نیستند.

اما دعوا از همین‌جا شروع می‌شود. انجمن نویسندگان امریکا می‌گوید این کار کتاب را به یک «محصول تعاملی و تقویت‌شده» شبیه نسخه‌های حاشیه‌نویسی‌شده تبدیل می‌کند و بنابراین باید حقش جداگانه مذاکره و هزینه‌اش تعریف شود.

آمازون می‌گوید حق اضافه‌ای لازم نیست چون پاسخ‌ها فقط بر پایه متن همان کتابِ خریداری‌شده تولید می‌شوند و داده‌ها برای آموزش مدل ذخیره نمی‌شوند؛ به‌نوعی این تقویت امکان جستجو است.
چنین تغییرهایی در رابط خواندن، می‌تواند قواعد بازی در بازار کتاب را جابه‌جا کند.

📚 کاغذک

هوش مصنوعی داخل کتاب صوتی
امکان VoiceChat از شرکت ElevenLabs

همان کاری که آمازون با کتاب الکترونیک کرده، برای کتاب صوتی هم انجام شده است: اضافه‌شدن یک لایه هوشمند که وسط شنیدن، به سؤال مخاطب جواب می‌دهد.

دارید یک کتاب صوتی گوش می‌کنید؛ چند دقیقه حواستان پرت می‌شود و چیزی را متوجه نمی‌شوید. تا امروز یا باید عقب می‌زدید و دوباره گوش می‌دادید، یا بی‌خیال می‌شدید.
اپلیکیشن اِلِوِن‌ریدر از ۲ دسامبر ۲۰۲۵ قابلیتی فعال کرده که اجازه می‌دهد شنونده حین گوش‌دادن، با صدا سؤال بپرسد و پاسخ صوتی بگیرد.
مثلاً می‌پرسید «الان چرا بحثشان این‌قدر بالا گرفت؟» و یک توضیح کوتاه می‌شنوید.

نکته مهم، مسیر حقوقی متفاوت این امکان است. این قابلیت فعلاً فقط روی محتوایی فعال شده که نویسندگان مستقل مستقیم در همان فضا منتشر کرده‌اند یا کاربر خودش بارگذاری کرده است.
شرکت هم صریح گفته بدون رضایت ناشر، چنین تعاملی را روی محتوای او فعال نمی‌کند و به‌دنبال همکاری‌های مجوزدار است.

با هوش مصنوعی، کتاب صوتی آرام‌آرام از یک فایل پخش‌شونده به یک تجربه گفت‌وگومحور تبدیل می‌شود.

📚 کاغذک

کتاب‌فروشی سیلور مون

این کتاب روایت واقعی راه‌اندازی و اداره کتاب‌فروشی «سیلور مون» در لندن است که در سال ۲۰۲۴ منتشر شده است. داستان با یک تصمیم ناگهانی شروع می‌شود؛ دو نفر می‌خواهند کتاب‌فروشی بزنند و خود نویسنده همان اول اعتراف می‌کند: «نادانی آدم را شجاع می‌کند.»

نکته ارزشمند کتاب این است که این تجربه فروش کتاب را شعاری تعریف نمی‌کند؛ با جزئیات روزمره نشان می‌دهد چطور یک فضای فرهنگی ساخته می‌شود، چطور رشد می‌کند و کجاها ممکن است زمین بخورد؛ از انتخاب مکان و بستن قرارداد تا جور کردن پول‌پیش و اجاره، انتخاب نام و هویت فروشگاه، خرید کتاب و مدیریت گردش موجودی، و برگزاری نشست‌ها.

📚 کاغذک در چند پست بعدی، درس‌های آموخته از این تجربه را مرور می‌کند.

نبض کتاب‌فروشی در چهار عدد

طبق تجربه سیلور مون، هر روز که کتاب‌فروشی باز می‌شود، پیش از تصمیم‌هایی مثل تخفیف دادن، سفارش کتاب تازه، تبلیغات یا توسعه کسب‌وکار، این ۴ عدد را در نظر داشته باشید:

🔸 فروش امروز (تا همین لحظه)
🔹 تعداد فاکتور (چند خرید انجام شده)
🔸 میانگین خرید هر مشتری (فروش امروز ÷ تعداد فاکتور)
🔹 هزینه ثابت روزانه (اجاره و قبض‌ها و حقوق ماهانه ÷ ۳۰)

این چهار عدد، ساده‌ترین «داشبورد بقا» است.
اگر فروش بالا باشد اما تعداد فاکتور کم باشد، خریدها عمده است.
اگر تعداد فاکتور بالا باشد اما میانگین خرید پایین بماند، فروشگاه شلوغ است اما خریدها کوچک است.
و اگر فروش از هزینه ثابت روزانه عقب باشد، یعنی به نقطه سربه‌سر نرسیده‌ایم و در واقع هزینه‌ها دارد از جیب پرداخت می‌شود.

📚 کاغذک

سیاست تخفیف کتاب

همه از کتاب‌فروشی انتظار تخفیف دارند. تخفیف دادن ساده و لذت‌بخش است، اما اگر قاعده نداشته باشد آرام آرام سود را کم می‌کند و در نهایت از بین می‌برد.
تجربه سیلور مون نشان می‌دهد تخفیف‌های بی‌حساب ممکن است کتاب‌فروشی را شلوغ کند و فروش را بالا ببرد، اما آخر کار سودی باقی نمی‌ماند.

لازم است کتاب‌فروشی برای تخفیف یک سیاست کوتاه و ثابت داشته باشد:

🔹 فقط ۳ سطح تخفیف تعریف کنید (مثلا کم ۵ ٪، متوسط ۱۰ ٪، زیاد ۱۵ ٪)
🔸 هر سطح را فقط به یک موقعیت مشخص وصل کنید (مثل مشتریان ثابت، خرید عمده، کتاب‌های راکد)
🔹 تخفیف خارج از این چارچوب را استثنا کنید، نه روال

📚 کاغذک

برگزاری نشست در کتاب‌فروشی

برگزاری رویدادهای کتاب‌محور مثل معرفی و امضای کتاب، گفت‌وگو با نویسنده یا مترجم، رونمایی، یا دورهمی کتاب‌خوانی از مهم‌ترین ابزارهای هماهنگ شدن با جامعه محلی است.

تجربه عملی نشان می‌دهد نشست وقتی اثر دارد که هدفمند باشد و نتیجه‌اش قابل اندازه‌گیری باشد، نه این که فقط برای شلوغی و عکس برگزار شود.

برای هر نشست، از قبل این سه عدد را مشخص کنید و بعد ثبت کنید. اگر هر بار بهتر شوند، نشست به سرمایه تبدیل می‌شود نه هزینه:

🔹 چند نفر می‌آیند؟
🔸 چند خرید همان روز انجام می‌شود؟
🔹 چند مخاطب جدید برای کتاب‌فروشی می‌ماند؟

در کنار نشست، روش‌های تعاملی دیگری هم می‌تواند موثر باشد. مثلا ارسال خبرنامه فصلی برای مخاطبان، از تجربه‌های مفید سیلور مون بود که با نهایت سادگی اجرا شد و بازخورد خوبی گرفت.

📚 کاغذک

خطر توسعه کتاب‌فروشی

گاهی اوضاع کتاب‌فروشی برقرار و رو به بهبود است. آن وقت، فکر بزرگ‌تر شدن جدی می‌شود؛ فضای بیشتر، موجودی بیشتر، نیروی بیشتر.
اما رشد اگر بدون حساب‌وکتاب و فراتر از ظرفیت واقعی باشد، بعدتر می‌تواند کتاب‌فروشی را زیر فشار هزینه‌های ثابت قرار دهد. رشد سالم یعنی مرحله‌ای، قابل‌سنجش و قابل‌کنترل، نه جهش هیجانی.

پیش از توسعه، به این سه پرسش بیندیشید:
🔹 هزینه ثابت بعد از رشد چقدر بالا می‌رود؟
🔸 فروش فعلی چند درصد از هزینه ثابت جدید را پوشش می‌دهد؟
🔹 اگر به هر دلیلی دو ماه فروش افت کرد، آیا نقدینگی و حاشیه امن کافی دارید؟

کار فروش کتاب فقط با عشق پیش نمی‌رود. نگاه کمی و ثبت دقیق، بخش مهمی از مدیریت کتاب‌فروشی است. دنبال کردن فروش، هزینه‌ها و روندها کمک می‌کند تصمیم‌ها بر اساس داده باشد، نه حدس و هیجان.

این نگاه باعث می‌شود وضعیت واقعی کتاب‌فروشی روشن بماند و حل مسائل به تاخیر نیفتد. سیلور مون درس‌های جالبی برای کتاب‌فروشان دارد.

📚 کاغذک

🇰🇿 نمایشگاه کتاب اوراسیا ـ آستانه ۲۰۲۶

نهمین دورۀ نمایشگاه بین‌المللی کتاب اوراسیا در آستانه (پایتخت قزاقستان)، از ۲۲ تا ۲۶ آوریل ۲۰۲۶ (۲ تا ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵) برگزار خواهد شد.

مزیت اصلی این رویداد، اوراسیایی بودن آن است: یک سکوی مشترک برای ارتباط حرفه‌ای میان بازیگران نشر در اروپا و آسیا؛ از ناشران و کتاب‌فروشان تا نهادهای آموزشی، علمی و شرکت‌های چاپ.

برگزارکننده نمایشگاه «انتشارات فولیانت» است؛ یکی از ناشران شناخته‌شده آستانه که علاوه بر فعالیت نشر، برگزاری همین نمایشگاه را هم بر عهده دارد و در سال‌های اخیر روی توسعه زیرساخت‌های مرتبط با بازار کتاب هم کار کرده است.

هدف نمایشگاه معرفی دستاوردهای نشر منطقه، تقویت همکاری‌های فرهنگی و تجاری، ترویج کتاب‌خوانی، رصد روندهای بازار کتاب و معرفی نوآوری‌های نشر و چاپ است.

اطلاعات بیشتر: https://eurasbook.com/eng

📚 کاغذک

فرصت‌های نمایشگاه کتاب آستانه
برای ناشران ایرانی

زمان برگزاری نمایشگاه کتاب آستانه قزاقستان خیلی نزدیک به ایام نمایشگاه کتاب تهران است، و همین باعث شده مورد توجه ناشران ایرانی قرار نگیرد.
اما اگر از همین حالا برای آن برنامه‌ریزی شود، می‌تواند مسیر مکملی برای عرضه کتاب، توسعه صادرات محتوا و همکاری‌های منطقه‌ای باشد.

این نمایشگاه برای ناشران ایرانی، فرصتی واقع‌بینانه برای ورود به بازارهای اوراسیاست؛ به‌خصوص آسیای میانه و فضای روس‌زبان که در آن مذاکره و یافتن شریک منطقه‌ای معمولاً دست‌یافتنی‌تر از بازارهای بسیار رقابتی اروپاست.

این فرصت برای گروه‌های زیر ارزشمندتر است:
🔸 ناشران کودک و نوجوان و آموزشی یا دانشگاهی با عناوین قابل ارائه به بازارهای منطقه
🔹 ناشرانی که چند عنوان مشخص برای ترجمه یا واگذاری حق نشر آماده دارند (حداقل یک فهرست کوتاه و دقیق)
🔸 ناشرانی که به همکاری نزدیک‌منطقه‌ای فکر می‌کنند: شریک انتشار، چاپ مشترک، یا مسیر توزیع در آسیای میانه و حوزه روس‌زبان
🔹 ناشرانی که می‌خواهند شبکه ارتباطی حرفه‌ای با بازیگران منطقه بسازند (نه صرفاً حضور نمایشگاهی)

برای اقدام اجرایی، فرم‌ها در این صفحه ارائه شده است:
▫️ فرم ۱: حضور حضوری با غرفه
▫️ فرم ۲: مشارکت غیرحضوری
▫️ فرم ۳: درج اطلاعات ناشر در کاتالوگ رسمی
▫️ فرم ۴: چیدمان پاویون و نقشه سالن (اطلاعات فنی)
▫️ فرم ۵: درخواست حضور در برنامه رویدادها و جلسه‌های حرفه‌ای

داوطلبان فرم‌ها را پس از تکمیل، ارسال می‌کنند.
برای نمونه، اگر قصد شرکت در جلسه‌های تخصصی با ناشران دیگر را دارید، فرم ۵ را دانلود و تکمیل کنید و به ایمیل اعلام‌شده در همان صفحه ارسال کنید.

📚 کاغذک

غرفه رایگان در نمایشگاه کتاب دمشق

هفته گذشته نمایشگاه بین‌المللی کتاب دمشق به کار خود پایان داد. این رویداد نشانه‌ای از بازگشت فعالیت‌های فرهنگی در سوریه جدید است.

به گزارش أخبار معارض الكتب، وزیر فرهنگ سوریه همۀ ناشران حاضر در این دوره را از پرداخت هزینه غرفه معاف کرد.
او نمایشگاه کتاب را نخستین گردهمایی خوشایند پس از تغییرات سیاسی اخیر سوریه خواند و تأکید کرد که بُعد فرهنگی این رویداد بر جنبه تجاری آن اولویت دارد.
این تسهیلات بازخوردهای مثبتی داشته است.

در کنار عرضه کتاب، نشست‌ها و گفت‌وگوهای فکری و ادبی، سخنرانی‌ها، شب‌های فرهنگی، امضا و رونمایی کتاب، کارگاه‌های تخصصی و نیز فضاهای ویژه کودک (برنامه‌های تعاملی، کارگاه‌های خواندن و تئاتر کودک) برگزار شد.
این دوره با حضور ۵۰۰ ناشر از ۳۵ کشور برگزار شد و عربستان سعودی و قطر مهمانان ویژه آن بودند.

📚 کاغذک

نمایشگاه کتاب دمشق (سوریه) ۱۶ تا ۲۷ بهمن ۱۴۰۴

📚 کاغذک

رکورد انتشار تعداد عناوین کتاب جدید
در پاییز ۱۴۰۴

📚 کاغذک

کتاب نیم‌ساعتی

طبق آمارهای خانه کتاب، انتشارات چشم‌انداز قطب تربت حیدریه در آبان ماه امسال بیش از ۵۰۰ عنوان کتاب چاپ اول منتشر کرده است؛ یعنی در ساعات کاری موفق شده تقریباً هر نیم ساعت یک عنوان جدید تولید کند.

انتشارات دانشگاه آکسفورد (با چند هزار نیروی انسانی متخصص و شبکۀ بین‌المللی) در مدت مشابه، یک‌سوم این تعداد، کتاب جدید تولید کرده است.

📚 کاغذک

انگیزۀ مطالعه از نگاه علمی
فردا یک وبینار برگزار می‌شود با عنوان «علم انگیزش خواندن».

⏰ این وبینار زنده ۲۵ فوریه ۲۰۲۶، ساعت ۱۹ به وقت نیویورک برگزار می‌شود.
به وقت تهران، می‌شود ساعت ۳:۳۰ بامداد پنج‌شنبه ۷ اسفند ۱۴۰۴ (دقیقاً فردا همین موقع).
مدت جلسه (با پرسش و پاسخ) یک ساعت است. قبل از سحری می‌توانید شرکت کنید!

🎓 سخنران این وبینار آقای زیک وندرهُک، بنیان‌گذار «پرینسیپال پاورد ریدینگ» و مشاور مدیران و رهبران حوزه سوادخواندن است.

👥 این وبینار برای مدیران مراکز آموزشی، فعالان سوادآموزی، مروجان خواندن، کتابداران، ناشران و هرکسی طراحی شده که روی «فرهنگ خواندن» اثر می‌گذارد.

💡 موضوع جلسه بر پژوهش‌های کمتر مطرح‌شده درباره انگیزش خواندن تمرکز دارد و نشان می‌دهد چرا بدون توجه به انگیزه، آموزش خواندن به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.

🖱 ثبت‌نام رایگان بسیار ساده است: در این صفحه روی دکمۀ ثبت‌نام کلیک کنید و یک فرم کوتاه را پر کنید.
لینک زوم برایتان ایمیل می‌شود و با همان می‌توانید وارد جلسه شوید.

📚 کاغذک