📚 قدرت، استبداد و قانون؛ بازخوانی اندیشه‌های میرزای نائینی

منابع جلسه چهارم و پنجم از #بخش_دوم، #فصل_سوم «#مواجهه»

در این جلسه، کوشیدیم از روایت‌های ساده‌سازی‌شده و تقلیل‌یافته از مشروطه عبور کنیم و به لایه‌ای بنیادین‌تر وارد شویم؛
لایه‌ای که در آن، نزاع اصلی نه صرفاً بر سر شکل حکومت، بلکه بر سر نسبت قدرت با شریعت، حدود استبداد، امکان قانون‌گذاری و نقش مردم در نظم سیاسی شکل می‌گرفت.

میرزای نائینی در دل این بحران تاریخی، از درون فقه شیعه به بازتعریف مفاهیمی پرداخت که مواجهه ایران با «امر نو» را ممکن می‌کرد؛ بی‌آن‌که به گسست از سنت تن دهد.

📘 ۱. تنبیه‌المله و تنزیه‌الامه
این کتاب مهم‌ترین متن سیاسی نائینی در دفاع از مشروطه و نقد استبداد است.
نائینی در این اثر، استبداد را نه صرفاً یک انحراف سیاسی، بلکه «منکر شرعی» معرفی می‌کند و نشان می‌دهد که سلطنت مطلقه، به دلیل سلب مسئولیت‌پذیری، تعطیل عقل جمعی و نفی نظارت، با مبانی شریعت ناسازگار است.

در مقابل، مشروطیت به‌مثابه نظام تحدید قدرت و مقیدسازی سلطنت به قانون، نه تنها مجاز، بلکه در عصر غیبت، واجب شمرده می‌شود.
مفاهیمی چون آزادی، مساوات، قانون و نظارت در این متن، نه با معنای لیبرالی مدرن، بلکه در چارچوب فقه سیاسی شیعه و با ارجاع به قاعده نفی استبداد بازخوانی می‌شوند.

📗 ۲. منیه‌الطالب؛ باب ولایت فقها و عدول مؤمنین
این متن فقهی، پشتوانه نظری بحث نائینی درباره نظم سیاسی در عصر غیبت است.
نائینی در اینجا، با تفکیک میان ولایت مشروع و سلطه غاصبانه، نشان می‌دهد که در فقدان دسترسی به ولایت معصوم، اداره امور جامعه باید بر پایه قانون، نظارت عمومی و مشارکت عدول مؤمنین سامان یابد.

بر خلاف برخی قرائت‌های متأخر، نائینی نه از دموکراسی به معنای مدرن سخن می‌گوید و نه از تفویض مطلق قدرت به مردم؛ بلکه از سازوکاری فقهی برای مهار قدرت، جلوگیری از استبداد و حفظ مصالح عمومی دفاع می‌کند.

جمع‌بندی جلسه نشان داد که اندیشه نائینی را باید در تلاقی سه محور فهم کرد:
نقد استبداد، دفاع از قانون و تلاش برای عقلانی‌سازی قدرت در چارچوب شریعت؛ تلاشی که او را به یکی از نقطه‌های عطف الهیات سیاسی شیعه در دوران مدرن بدل می‌کند.

در جلسه آینده که جلسه پایانی فصل سوم نیز محسوب می‌شود، ضمن پرداختن به آرا و اندیشه‌های شیخ اسماعیل محلاتی، جمع‌بندی نیز از دوازده جلسه فصل سوم خواهیم داشت.

- مواجهه -⚡️
#فصل_سوم
#بخش_دوم

📝 [ منبع جلسه چهارم و پنجم ]
📚کتاب تنبیه‌الامة و تنزیه‌الملة

❔برای دریافت اطلاعات بیشتر کانال را دنبال کنید:
🌐🔗 @moovajeheh

- مواجهه -⚡️
#فصل_سوم
#بخش_دوم

📝 [ منبع جلسه چهارم و پنجم ]
📚کتاب منیة‌الطالب؛ «باب ولایت فقها و عدول مومنین»

❔برای دریافت اطلاعات بیشتر کانال را دنبال کنید:
🌐🔗 @moovajeheh