نواصول‌گرایان و پروژه پایان مرجعیت
نامه آیت الله یزدی برخلاف شگفتی که در بین حوزویان و نخبگان برانگیخت، به گمان بنده هیچ جای تعجب نداشت، و تنها چیزی که تازه بود، «سرگشاده» بودن و «زبان تهدید» در آن نامه بود:

1️⃣ پیشتر در دو یادداشت «اصول‌گرائی و روحانیت سنتی انقلابی» و «نو‌اصول‌گرائی؛ بازخوانی هویت و اهداف» به مبانی و افق‌های فراروی سیاست‌ورزیِ نواصول‌گرایان اشاره کردم و نشان دادم که این جریان با بازتولید منابعِ جدیدِ قدرت، ثروت و معرفت، راه خویش را از مرجعیت و سنت علمی و اجتماعی حوزه‌های علمیه جدا ساخته و خاستگاه خویش را از متن حوزه به حاشیه‌ها برده‌اند.
نامه آیت الله بیش از هر چیز اعلام رسمی جدائی نواصول‌گرایان از جامعه سنتی و مرجعیتی حوزه و اردوکشی رسمی به پایگاه جدید موسوم به «حوزه انقلابی» است.

2️⃣ علی رغم کوشش سالهای نخستین انقلاب برای نزدیک سازی حوزه سنتی با مشی و مقصود نظام، از حدود یک دهه پیش، نشانه های واگرائی میان این دو‌ پیکره، بیش از پیش خودنمائی کرده و با شتاب تحولات سیاسی و فرهنگی در کشور، انتظار می رود که این شکاف روز به روز آشکارتر شود.
برآمدن این گسل، زمانی اهمیت خویش را عریان ساخت و نگرانی نواصول‌گرایان را دامن زد که برخلاف انتظار آنان، این شکاف به نسل جوان حوزه نیز منتقل گشت و نه تنها مرجعیت کهن‌سال حوزه به حاشیه نرفت، بلکه بسیاری از فقیهان جوان‌ به همان سنت‌های حوزوی تمایل نشان دادند. با این وصف، با تقویت «نظام مرجعیتی» از سوی گروه‌ها و گرایش‌های گوناگونِ درون حوزوی و به ویژه با فراگیر شدن شعار «استقلال حوزه»، بخشی از پروژه نواصول‌گرایان در باب ادغام حوزه در «نظام حکومتی» با تردید و مقاومت جدی روبرو گردید.

3️⃣ پررنگ‌کردن دوگانه‌های «حکومت/حوزه»، «ولایت/ مرجعیت»، «علوم اسلامی/علوم انسانی» و به دنبال آن، فاصله‌گذاری عمیق سیاسی و ایدئولوژیک بین گروه‌های مختلف شیعی در درون ‌و‌ بیرون حوزه، بخش بزرگی از تلاش گفتمانی نواصولگرایان برای دستیابی به آرمان‌ها و یا ارضای حس آرمانخواهی خود در طول دو دهه گذشته بوده است. سیره عملی نواصول‌گرایان در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که آنها حیات و بقای آینده خود را در دامن‌زدن به این تضادها و بیرون راندن طرف دوم از این دوگانه‌‌های فرضی می بینند.
این تضاد‌اندیشی و حذف‌گرائی نه تنها منطق گفت‌و‌گو و همدلی را در نواصول‌گرایان به محاق برده، بلکه سبب شده است که هر گونه ندای نزدیکی و تعامل را نشانه‌ای برای نابودی اصول و آرمان‌های خود بدانند. فشار شدید این گروه برای یکدست‌سازی حوزه و به حاشیه راندن رقیبان فکری و سیاسی، پیامدهای وارونه‌ای را به دنبال داشته و اقتدار پنهان نظام مرجعیتی را فزونتر و مقاومت آنان در برابر دخالت‌های برون‌حوزوی را بیشتر کرده است.

4️⃣ پس از شکل‌گیری نهادهای حوزوی جدیدی همچون «نشست اساتید» و نیز با گسترش نهادهای غیرحکومتی در بدنه حوزه که خود را بیشتر وابسته به نظام مرجعیتی می دانند، نگرانی نواصول‌گرایان فزونی یافته و علی رغم تلاش برای کم‌رنگ‌کردن حضور رقیب، امید به توفیق این پروژه چندان نمایان نیست.
نواصول‌گرایان در سال‌های اخیر، بیشتر بر بدست‌گیری سکان نهادهای رسمی حوزوی و تاسیس موسسات خصولتی و مدارس علمیه با پشتوانه مالی نهادهای حکومتی، متمرکز بوده‌اند و این حرکت در افکار عمومی حوزویان به عنوان پروژه صف‌آرائی در برابر نظام مرجعیت سنتی و بیرون راندن اساتید مستقل از بدنه حوزه تلقی شده است.

5️⃣ ماجرای زیرزمین فیضیه و نامه آیت‌الله یزدی نشان می دهد که صبحگاه خوش‌زبانیِ نواصول‌گرایان با نظام سنتی حوزه، اینک به عصرگاه جدائی و خداحافظی نزدیک می‌شود. آنچه در این چند ماه به صورت عریان در صحنه عمومی حوزه به نمایش درآمد، نمایشی بود که ‌پرده‌های پیشین آن، سالها در محافل خاص در حال اجراست.
این که زمان این واکنش‌های علنی، از روی یک محاسبه دقیق انتخاب شده و یا درهم‌ریختگی روانی رهبران نواصول‌گرائی، قدرت سنجش را از آنان بازگرفته است، چندان مهم نیست؛ مهم این است که آنان پروژه پایان مرجعیت در حوزه‌های علمیه را کلید زده اند.
پیامدهای این اقدامات و افق‌های گشوده بر این تفکر و فرهنگ را در نوشتار دیگری تقدیم خواهم کرد.

📱کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی: t.me/mtsobhani/163

💎 بخش نخست مقاله «درآمدی بر جریان‌شناسی اندیشه اجتماعی دینی در ایران معاصر» که جا دارد با توجه به وقایع اخیر حوزه بازنشر شود.

🖋دکتر محمد تقی سبحانی

📝مجله نقد و نظر- سال یازدهم- شماره ۴۳ و ۴۴- پائیز ۱۳۸۵

🌐لینک بخش دوم مقاله:
https://news.1rj.ru/str/mtsobhani/247

📱کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی: @mtsobhani

💎 بخش دوم مقاله «درآمدی بر جریان‌شناسی اندیشه اجتماعی دینی در ایران معاصر» که جا دارد با توجه به وقایع اخیر حوزه بازنشر شود.

🖋دکتر محمد تقی سبحانی

📝مجله نقد و نظر- سال دوازدهم- شماره ۴۵ و ۴۶- بهار ۱۳۸۶

📱کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی: @mtsobhani

✨آموزه توحید در معارف اهل بیت (ع)

🎙دکترمحمدتقی سبحانی

📀جلسه سوم: معرفت عقلی و معرفت فطری خداوند (۱)

💎مخاطب: سطح سه حوزه/ کارشناسی ارشد

⏱تاریخ: ۴مهر ۹۷

📱کانال اطلاع رسانی دکترمحمدتقی سبحانی
@mtsobhani

✨آموزه توحید در معارف اهل بیت (ع)

🎙دکترمحمدتقی سبحانی

📀جلسه چهارم: معرفت عقلی و معرفت فطری خداوند (۲)

💎مخاطب: سطح سه حوزه/ کارشناسی ارشد

⏱تاریخ: ۱۱مهر ۹۷

📱کانال اطلاع رسانی دکترمحمدتقی سبحانی
@mtsobhani

✨کتاب «مروری بر سنت و سکولاریسم؛ مصطفی ملکیان، مجتهد شبستری، عبدالکریم سروش»

🖋دکتر محمد تقی سبحانی

📚نشر پژوهش معناگرا، ۱۳۸۵

📱کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی: t.me/mtsobhani

✨کتاب «مروری بر سنت و سکولاریسم؛ مصطفی ملکیان، مجتهد شبستری، عبدالکریم سروش»

🖋دکتر محمد تقی سبحانی

📝 📝 این نوشتار به تلخیص و نقد کتاب "سنت و سکولاریسم" نوشته عبدالکریم سروش، مصطفی ملکیان و مجتهد شبستری، اختصاص دارد. در فصل نخست، مفاهیم مورد بحث به اجمال معرفی شده و در فصل دوم، پرسشهای مهم و چالشهای این حوزه مطرح گردیده است. چهار فصل اصلی کتاب به بررسی و تحلیل "سنت و سکولاریسم" اختصاص یافته است. نگارنده در جمعبندی نهایی میگوید: "این مجموعه گفتارها به سازه های ناساز تدین با تجدد غربی التفات جدیتری نشان داده است و حل تعارض را به تحلیلهای عمیقتر ارجاع میدهد. اما در عین حال، بیش و کم، هنوز هم شتابزدگی در نظریه ها و پروژه های ارائه شده رخ مینماید. به اجمال نشان داده شده که نه ایده هایی چون "دینداری معرفت اندیش" یا "دینداری تجربت اندیش" میتواند جایگاهی برای دینداری در متن مدرنیته دست و پا کند و نه اصول "معنویت" چاره ساز چالشهای عمیق اجتماعی و روانی انسان مدرن است و نه پروژه ی "حکومت سکولار دینی" به ناهمسویی مدیریت دینی و دموکراسی سکولار خاتمه خواهد داد. با این همه، نباید فراموش کرد که تنها با ارائه ی ایده ها و فعال شدن جریان گفت و گو و نقد اندیشه هاست که آرای جدیدتر مطرح میشود و سطح مباحث نظری در حوزه ی فرهنگ دینی ارتقا می‌یابد.

📚نشر پژوهش معناگرا، ۱۳۸۵

📱کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی: https://news.1rj.ru/str/mtsobhani/251

💎 مقاله «بازخوانی نسبت سکولاریسم و حکومت دینی»
در نقد نظریه استاد مصطفی ملکیان

🖋دکتر محمد تقی سبحانی

📝مجله نقد و نظر- سال نهم- شماره ۳۵ و ۳۶- پائیز ۱۳۸۳

📱کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی: @mtsobhani

✨آموزه توحید در معارف اهل بیت (ع)

🎙دکتر محمد تقی سبحانی

📀جلسه پنجم: اسماء وصفات(مباحث مقدماتی)

💎مخاطب: سطح سه حوزه/ کارشناسی ارشد

⏱تاریخ: ۱۸مهر۹۷

📱کانال اطلاع رسانی دکترمحمدتقی سبحانی
@mtsobhani

✨آموزه توحید در معارف اهل بیت (ع)

🎙دکتر محمد تقی سبحانی

📀جلسه ششم: وجود شناسی صفات الهی

💎مخاطب: سطح سه حوزه/ کارشناسی ارشد

⏱تاریخ: ۲۵مهر ۹۷

📱کانال اطلاع رسانی دکترمحمدتقی سبحانی
@mtsobhani

✨نشست علمی: بررسی نسبت عقل و وحی از منظر فلسفه و مکتب تفکیک

🎤اساتید:سیدجعفرسیدان،حمید پارسانیا،غلامرضا فیاضی، محمدتقی سبحانی

📝جلسه۱: t.me/mtsobhani/263
📝جلسه۲: t.me/mtsobhani/264

🏢دفتر تبلیغات اسلامی،۱۳۸۳

📝متن نشست علمی: بررسی نسبت عقل و وحی از منظر فلسفه و مکتب تفکیک- جلسه اول

🎤اساتید: سید جعفر سیدان، حمید پارسانیا، غلامرضا فیاضی، محمد تقی سبحانی

🏢دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۸۳

📱@mtsobhani

📝متن نشست علمی: بررسی نسبت عقل و وحی از منظر فلسفه و مکتب تفکیک- جلسه دوم

🎤اساتید: سید جعفر سیدان، حمید پارسانیا، غلامرضا فیاضی، محمد تقی سبحانی

🏢دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۸۳

📱@mtsobhani

✨حجة الإسلام والمسلمین، دکتر محمد تقی سبحانی: میرزا مهدی اصفهانی مبتکر «روش اجتهادی» در حوزه عقاید دینی بود.

🎤مصاحبه استاد سبحانی مدیر مؤسسه معارف اهل بیت (ع) با نشریه «حریم امام؛ ویژه نامه مؤسس مکتب معارفی خراسان»

📗متن کامل نشریه:
t.me/mtsobhani/267

✨نشریه «حریم امام»؛ ویژه نامه مؤسس مکتب معارفی خراسان

🎤گفتگوهایی با اساتید: احمد مهدوی دامغانی، اسماعیل غروی، علی فلسفی، محمد تقی سبحانی، حسین طالبیان شریف، روح الله عربشاهی

📗متن کامل نشریه: t.me/mtsobhani/267

✨نشریه «حریم امام»؛ ویژه نامه مؤسس مکتب معارفی خراسان

🎤گفتگوهایی با اساتید: احمد مهدوی دامغانی، اسماعیل غروی، علی فلسفی، محمد تقی سبحانی، حسین طالبیان شریف، روح الله عربشاهی

📱کانال اطلاع رسانی دکتر سبحانی: t.me/mtsobhani

✨آموزه توحید در معارف اهل بیت (ع)

🎙دکتر محمد تقی سبحانی

📀جلسه هفتم: معناشناسی صفات الهی

💎مخاطب: سطح سه حوزه/ کارشناسی ارشد

⏱تاریخ: ۲ آبان ۹۷

‼️برای روشن‌تر شدن بحث، مدخل «اسماء و صفات خداوند» از دانشنامه امام علی (ع) را مطالعه بفرمایید:
https://news.1rj.ru/str/mtsobhani/102

📱کانال اطلاع رسانی دکترمحمدتقی سبحانی
@mtsobhani

✨دوره‌های آموزشی
استاد محمد تقی سبحانی
از ابتدای ماه ربیع الأول

‼️به تغییر زمان کلاس معارف و عقاید توجه فرمایید.

1️⃣تاریخ علم کلام (مدرسه مدینه):
سه شنبه‌ها ساعت ۷:۳۰
(جلسه ۳۹، ۲۲ آبان)

2️⃣آموزه توحید در معارف اهل بیت (ع):
چهارشنبه‌ها ساعت ۱۵:۱۵
(جلسه هشتم، ۲۳ آبان)

3️⃣معارف و عقاید (ویژه جوانان و دانشجویان):
چهارشنبه‌ها ساعت ۱۸:۰۰
(جلسه نهم، ۲۳ آبان)

کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی: https://news.1rj.ru/str/mtsobhani

اجتهادات و نوآوری‌های میرزای اصفهانی(ره)

به دنبال گفت و گوی بنده با نشریه «حریم امام» در مورد روش اجتهادی و اندیشه‌های میرزا مهدی اصفهانی(قدس)، برخی خواسته‌اند که به پاره‌ای از اجتهادات اعتقادی ایشان اشاره کنم.
برای نمونه می توان یاد کرد که میرزا در عناوین زیر به پژوهشهای اجتهادی و اثباتی پرداخته و معارف بدیعی را استنباط و عرضه کرده است:

1️⃣معرفت عقلی خداوند بین حد تعطیل و حد تشبیه

2️⃣معرفت فطری خداوند و تبیین مقولاتی چون معاینه و رویت و لقاء در معرفت الله

3️⃣نظریه نفی صفات

4️⃣مراتب فعل الهی(مشیت، اراده ، قدر و قضا) و جایگاه آنها در نظام هستی و خلقت

5️⃣تبیین «امر بین امرین» و اثبات جبر فلسفی و عرفانی و تفویض معتزلی

6️⃣تبیین «بداء» و مبانی آن در مشیت و تقدیر الهی از یک سو، و حقیقت اراده و رأی از سوی دیگر.

7️⃣عوالم پیشین و نقش آنها در حیات دنیا و آخرت

8️⃣مقام نورانیت و ولایت رسول اکرم (ص) و اهل بیت(ع)

9️⃣تبیین حقیقت نفس و کیفیت مرگ

🔟ماهیت برزخ و معاد و کیفیت اعاده بدن و روح و نیز مساله معاد جهان

در موارد بالا، هر چند دانشمندان بزرگ شیعه به نوبه خود، بحث‌ها و اجتهادات فراوانی را سامان داده اند، اما میرزای اصفهانی با تلاش درخور و توسل به ذیل عنایات ربوبی، باب‌های جدیدی گشود و گام‌های بلندی در تبیین این موضوعات کلیدی برداشت، به گونه‌ای که یافته‌ها و آرای ایشان را در این حوزه‌ها غالبا می توان یک نقطه عطف مهم به حساب آورد.

💎البته این عناوین غیر از محورهائی است که ایشان در مباحث روش‌شناختی و معرفت شناختی مطرح کرده و سرشار از معارف جدی و جدیدی است.

💎مباحث نوین زبان‌شناختی هم در بین آرای ایشان کم نیست و از این جهت نیز نوآوری‌های وی را باید جدی گرفت.

💎باز باید در نظر داشت که او سهم جدی در نقد اصول و قواعد فلسفی و عرفانی داشت و با گشودن این باب، مطالعات انتقادی فلسفی و عرفانی را وارد مرحله جدیدی کرد.

بدیهی است که این سخن به معنای تایید همه دستاوردهای میرزا نیست بلکه غرض الگو گیری و الهام پذیری از تلاش میرزا برای بازگشت به روش اجتهادی و استخراج و استحصال معارف حقه از دو منبع عقل و وحی الهی است.

📱کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی: t.me/mtsobhani

✨همایش ملی «جایگاه عقل در کلام و فلسفه»

🎤سخنرانان: استاد محمد تقی سبحانی و دیگر اساتید حوزه و دانشگاه

💎موضوع سخنرانی استاد سبحانی: نقد عقل نظری در فلسفه اسلامی؛ علم حصولی، علم حضوری، یقین فلسفی
(چهارشنبه ۳۰ آبان ساعت ۱۲ تا ۱۴)

🏢برگزار کننده: دانشگاه فردوسی و رضوی

⏱زمان: ۲۶ آبان تا ۱ آذر ۱۳۹۷

📱کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی: t.me/mtsobhani

✨ادامه دوره آموزشی تاریخ علم کلام (مدرسه مدینه)
در سال تحصیلی ۹۷-۹۸

🎙دکترمحمدتقی سبحانی

⏱جلسه ۳۹- سه شنبه ۲۲آبان۹۷

📱کانال اطلاع رسانی دکترمحمدتقی سبحانی
@mtsobhani