📎 یادداشت

هشدار در مورد پیامدهای روانی اجتماعی حوادث دی‌ماه

دکتر سید وحید شریعت
رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران

حوادث خشونت‌آمیز اخیر در کشور، را نباید صرفاً رویدادی سیاسی یا اجتماعی به شمار آورد. وضعیت‌هایی همانند این حادثه و یا رویدادهایی حتی با شدت و وسعت کمتر، پیامدهای عمیق و ماندگاری بر سلامت روان جامعه بر جای می‌گذارند.

در چنین شرایطی، نخستین گام، محکوم کردن خشونت در هر شکل و از سوی هر فرد یا گروه است. پس از آن، توجه ویژه به گروه‌های آسیب‌پذیر، به‌ویژه کودکان و نوجوانان، ضرورت دارد تا از مواجهه مستقیم آنان با تصاویر خشن جلوگیری شود. برای عموم مردم نیز باید بر مدیریت مصرف اخبار تأکید کرد؛ اطلاع کلی از رویدادها کافی است و غرق شدن مداوم در جزئیات و تصاویر خشونت‌بار، تنها بار روانی را افزایش می‌دهد.

از سویی با توجه به فضای سرخوردگی و ناامیدی موجود، احتمال افزایش شیوع اختلالات روانی، به‌ویژه افسردگی و اضطراب، در ماه‌های آینده وجود دارد. این وضعیت می‌تواند با افزایش رفتارهای خودکشی نیز همراه شود. این پدیده‌ها باید به‌عنوان پیامد شرایط اجتماعی و اقتصادی در نظر گرفته شوند، نه علت آن. سلامت روان جامعه تابع کیفیت زندگی، احساس عدالت، امنیت و افق آینده است. بهبود آن، مستلزم اصلاح شرایط عینی زندگی مردم و کاهش فشارهای ساختاری است، نه تقلیل مسائل اجتماعی به کمبود خدمات روان‌شناختی.

در این میان اظهارات اخیر رئیس‌جمهور مبنی‌بر نقش کمبود خدمات روان‌شناختی در وقوع ناآرامی‌ها هم قابل بررسی است. این تحلیل یک آدرس اشتباه و از نظر علمی کاملاً غلط و بدون پایه است. مطالعات متعدد نشان می‌دهند عوامل ایجادکننده ناآرامی‌های اجتماعی، مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و نابرابری‌ها هستند. وضعیت سلامت روان جامعه بیشتر یک «تابع» و متأثر از این شرایط است، نه یک «علت» برای ایجاد آنها. بهبود شاخص‌های سلامت روان در گرو بهبود شرایط عینی زندگی مردم و کاهش بی‌عدالتی‌ها است.
در مورد نحوه‌ی ارائه‌ی خدمات اولیه‌ی روان‌شناختی به افراد در معرض آسیب باید گفت وقتی جمعیتی تحت‌تأثیر یک حادثه قرار می‌گیرد، همه آنها به یک اندازه دچار اختلال نمی‌شوند. ممکن است از هر صد نفر، ۱۰ یا ۱۵ نفر واکنش شدیدتر و آسیب عمیق‌تری را تجربه کنند. این افراد نیازمند شناسایی هوشمندانه و ارائه خدمات تخصصی‌اند. خدمات اولیه روانی، یک ارزیابی کلی از وضعیت سلامت روانی، جسمی و اجتماعی فرد است و شامل توجه به نیازهای اولیه مانند خواب، تغذیه و احساس امنیت نیز می‌شود. ارائه‌دهنده این خدمات حتماً نیازی نیست روان‌پزشک یا روان‌شناس بالینی باشد، بلکه می‌توان به نیروهای داوطلب یا همکاران سایر حرفه‌ها آموزش‌های لازم را داد تا در بستر بحران، افراد پرخطر را شناسایی کنند و به سطوح تخصصی‌تر ارجاع دهند.

از سوی دیگر مواجهه‌ی گسترده‌ی مردم با تصاویر دلخراش و اخبار ناگوار، سطح اضطراب و افسردگی را به‌طور محسوسی افزایش می‌دهد و در بسیاری موارد، خود این تصاویر به‌منزله یک تروما عمل می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که به شکل خاطرات مزاحم و تکرارشونده در ذهن افراد باقی می‌مانند و عملکرد شغلی، تحصیلی و روابط اجتماعی آنان را مختل می‌کنند. در افراد مستعد، این مواجهه‌ها می‌تواند به بروز اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) بینجامد، هرچند در سطح عمومی جامعه، افزایش اضطراب و افسردگی پیامد شایع‌تر است. این فشارهای روانی همچنین ممکن است به شکل علائم جسمانی بروز کند و در افرادی که بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، فشار خون یا بیماری‌های قلبی دارند، موجب تشدید یا دشوار شدن کنترل بیماری شود.

نکته‌ی مهم دیگر آن است که برخی گروه‌های شغلی بیش از دیگران در معرض آسیب روانی‌اند؛ از جمله پزشکان، پرستاران، امدادگران و خبرنگاران که به‌طور مستقیم با صحنه‌های آسیب‌زا روبه‌رو می‌شوند. این افراد خطر بالاتری برای ابتلا به PTSD دارند و لازم است خدمات «کمک‌های اولیه روان‌شناختی» به‌سرعت و به‌طور سازمان‌یافته در دسترس آنان قرار گیرد. شناسایی افراد پرخطر در میان جمعیت آسیب‌دیده و ارجاع به خدمات تخصصی، بخشی جدایی‌ناپذیر از مدیریت بحران است.

#هیات_مدیره
#یادداشت

این مقاله کوتاه در مجله لنست منتشر شده (لینک) و با توجه به اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴ در ایران و با اشاره به وقایع مربوط به بیمارستان‌های ایلام و سینا در تهران در این اعتراضات و … تاکید می‌کند که بیمارستان‌ها نباید عرصه‌ی خشونت و دستگیری و … باشند و حمله به آنها نقض حقوق بشر و استانداردهای بین‌المللی است.

نویسندگان در انتهای مقاله این‌طور گفته‌اند:

به‌عنوان پزشکان و کارکنان حوزه‌ی سلامت، ما به‌طور قاطع خشونت نیروهای امنیتی ایران را محکوم می‌کنیم که امنیت، بی‌طرفی و استقلال مراکز درمانی را به خطر می‌اندازد.
ما خواستار برگزاری فوری یک بررسی مستقل و شفاف درباره‌ی حوادث بیمارستان‌های ایلام و سینا هستیم، (شامل بررسی خشونت علیه بیماران و کادر درمان، آسیب به زیرساخت‌های پزشکی و صدمات یا مرگ‌های ناشی از آن).
نتایج این بررسی باید به‌طور عمومی منتشر شود و اقدامات مشخصی برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی اجرا گردد.
ما از جامعه‌ی پزشکی و سلامت عمومی بین‌المللی می‌خواهیم که این اقدامات را محکوم کرده و از اصول بی‌طرفی پزشکی حمایت کنند.

@Scientometric

تصویر پست مربوط به ییانیه شورای عالی نظام پزشکی کشور در مطالبه تأمین امنیت کادر سلامت است که خواستار "حمایت و احترام حداکثری" برای کادر درمان شده است.

این شورا در بیانیه، «نسبت به امنیت جانی، روانی و شغلی کادر خدوم سلامت» ابراز نگرانی کرده اما موردی از ناامنی را ذکر نکرده، هیچ اقدامی را محکوم نکرده و خواستار بررسی یا شفافیت درباره‌ی حادثه‌ای هم نشده است.

https://irimc.org/news/id/52124

@Scientometric

📢 بیانیه هیأت‌مدیره انجمن علمی طب اورژانس ایران


ریاست محترم جمهوری
جناب آقای دکتر مسعود پزشکیان،

ریاست محترم سازمان نظام پزشکی کشور
جناب آقای دکتر محمد رئیس زاده،


با سلام و احترام

بدین‌وسیله هیأت مدیره انجمن علمی طب اورژانس ایران بر خود لازم می‌داند نگرانی عمیق خود را نسبت به بازداشت پزشکان و سایر کادر درمان، از جمله دو تن از همکاران متخصص طب اورژانس اقای دکتر بابک پورامین و خانم دکتر گلنار نراقی را به استحضار حضرتعالی برساند.

کمک به مجروحین، پیش از آنکه یک وظیفه حرفه‌ای باشد، یک وظیفه انسانی است. در اخلاق پزشکی، اصلی بنیادین و جهان‌شمول وجود دارد که بیان می‌دارد:
Doctor treats the patient, not the crime
پزشک، بیمار را درمان می‌کند، نه جرم را. پزشک قاضی، ضابط یا سیاست‌مدار نیست؛ وظیفه او صرفاً حفظ جان انسان‌ها بدون هرگونه تبعیض بر اساس عقیده، گرایش، هویت، یا نقش فرد در حادثه است.

بر اساس ماده ۲ قانون مجازات مربوط به خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی، عدم ارائه خدمت درمانی خود جرم محسوب می‌شود. بدین معنا که کادر درمان در وضعیتی متناقض قرار گرفته‌اند: اگر درمان نکنند، مجرم‌اند؛ و اگر درمان کنند، با خطر بازداشت و تنبیه مواجه می‌شوند. در این شرایط سخت و دشوار، متخصصین طب اورژانس در خطوط مقدم خدمت‌رسانی هستند.


بر این اساس، هیأت مدیره انجمن علمی طب اورژانس ایران، خواستار آزادی فوری این دو همکار گرامی و کلیه پزشکان و کادردرمان است که در راستای عمل به وظیفه حرفه‌ای خود بازداشت شده‌اند. صیانت از شأن و امنیت شغلی کادر درمان، وظیفه‌ای ملی و فراتر از مسئولیت یک نهاد یا صنف خاص است.
با امید به اینکه در دولت جناب‌عالی، عدالت، عقلانیت و حرمت حرفه پزشکی بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
با احترام،

هیأت مدیره انجمن علمی طب اورژانس ایران


(انجمن علمی طب اورژانس ایران)
@ISEMCHANNEL