ساختار و اجزای اصلی دستگاه:
دستگاه اکسفورد نانوپور مینایون یک دستگاه کوچک و قابل حمل است که از طریق پورت USB به یک لپ‌تاپ متصل می‌شود. اجزای اصلی دستگاه عبارتند از:

* چیپ: محل اصلی انجام فرآیند توالی‌یابی است. این چیپ حاوی تعداد زیادی حفره نانومتری است که توالی‌یابی در داخل آنها صورت می‌گیرد.
* نانوپور: یک پروتئین خاص است که در داخل حفره‌های چیپ قرار دارد. این پروتئین نقش کلیدی در عبور DNA از غشاء و شناسایی بازهای نوکلئوتیدی دارد.
* غشاء پلیمری: غشایی از جنس پلیمر که نانوپور به آن متصل است. این غشاء خاصیت الکترومغناطیسی دارد و به انتقال مواد به داخل نانوپور کمک می‌کند.
* سیستم کامپیوتری (لپ‌تاپ): دستگاه از طریق USB به یک لپ‌تاپ متصل می‌شود و نرم‌افزار مربوطه بر روی آن نصب شده است. تمام اطلاعات مربوط به توالی‌یابی در لحظه به این سیستم منتقل می‌شود و امکان تجزیه و تحلیل داده‌ها را فراهم می‌کند.

نحوه عملکرد دستگاه:
فرآیند توالی‌یابی با دستگاه اکسفورد نانوپور مینایون به شرح زیر است:

1. آماده‌سازی نمونه: ابتدا DNA یا RNA مورد نظر برای توالی‌یابی آماده می‌شود. در مورد DNA، معمولاً یک پروتئین با خاصیت آنزیمی (هلیکاز) به DNA دو رشته‌ای متصل می‌شود. این پروتئین DNA را از حالت دو رشته‌ای به تک رشته‌ای تبدیل می‌کند.
2. وارد کردن نمونه به دستگاه: نمونه آماده شده از طریق یک پورت خاص وارد چیپ دستگاه می‌شود و به داخل حفره‌های نانومتری منتقل می‌شود.
3. عبور DNA از نانوپور: DNA تک رشته‌ای از طریق نانوپور عبور می‌کند. غشاء پلیمری با خاصیت الکترومغناطیسی خود، DNA را به داخل نانوپور می‌کشد.
4. شناسایی بازهای نوکلئوتیدی: با عبور هر باز نوکلئوتیدی (A، T، C، G) از نانوپور، یک جریان الکتریکی خاص ایجاد می‌شود. این جریان توسط دستگاه شناسایی می‌شود و نوع باز تعیین می‌گردد.
5. انتقال و تحلیل داده‌ها: اطلاعات مربوط به توالی بازها در لحظه به سیستم کامپیوتری منتقل می‌شود و نرم‌افزار مربوطه توالی DNA را تعیین می‌کند.

مزایای دستگاه اکسفورد نانوپور مینایون:
* سرعت بالا: این دستگاه قادر است کل ژنوم انسان را در کمتر از دو ساعت توالی‌یابی کند.
* طول خوانش بالا: دستگاه قادر است قطعات DNA با طول بیش از 100,000 نوکلئوتید را به صورت یکجا توالی‌یابی کند. این مزیت باعث کاهش خطاهای توالی‌یابی و افزایش دقت نتایج می‌شود.
* قابلیت توالی‌یابی مستقیم DNA و RNA: دستگاه قادر است DNA و RNA را به صورت مستقیم توالی‌یابی کند. برای توالی‌یابی RNA، ابتدا باید آن را به cDNA تبدیل کرد.
* اندازه کوچک و قابل حمل: دستگاه کوچک و قابل حمل است و به راحتی می‌توان آن را به مکان‌های مختلف منتقل کرد.
* تجزیه و تحلیل داده‌ها در لحظه: اطلاعات مربوط به توالی‌یابی در لحظه به سیستم کامپیوتری منتقل می‌شود و امکان تجزیه و تحلیل داده‌ها را فراهم می‌کند.

مقایسه با روش‌های سنتی توالی‌یابی:
در مقایسه با روش‌های سنتی توالی‌یابی مانند Sanger و Illumina، دستگاه اکسفورد نانوپور مینایون دارای مزایای متعددی است. روش‌های Sanger و Illumina قادر به توالی‌یابی قطعات کوتاه DNA هستند و برای توالی‌یابی کل ژنوم، باید DNA را به قطعات کوچک تقسیم کرد و سپس این قطعات را به صورت جداگانه توالی‌یابی کرد. این فرآیند زمان‌بر و پرهزینه است و احتمال بروز خطا در توالی‌یابی را افزایش می‌دهد. در مقابل، دستگاه اکسفورد نانوپور مینایون قادر است قطعات بلند DNA را به صورت یکجا توالی‌یابی کند و نیاز به تقسیم DNA به قطعات کوچک را از بین می‌برد.

نتیجه‌گیری:
دستگاه اکسفورد نانوپور مینایون یک فناوری نوین و قدرتمند در عرصه ژنتیک و زیست‌شناسی مولکولی است. این دستگاه با قابلیت توالی‌یابی سریع، دقیق و مقرون به صرفه، امکان انجام تحقیقات گسترده در زمینه ژنومیکس، ترانسکریپتومیکس و سایر حوزه‌های مرتبط را فراهم می‌کند. این فناوری می‌تواند نقش مهمی در توسعه پزشکی شخصی، تشخیص بیماری‌های ژنتیکی و کشف داروهای جدید ایفا کند.

جناب آقای دکتر فراز سوری – متخصص فیزیولوژی پزشکی

دکتر معصومه ویسکرمی
دکترای تخصصی ارتز و پروتز
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی لرستان

دکتر ثریا نورایی مطلق –دکتری اقتصاد سلامت
استادیار دانشگاه علوم پزشکی لرستان

کارگاه بصورت مجازی وحضوری برگزار می‌شود.