جیمز وب بزرگترین و قدرتمند‌ترین تلسکوپی است که بشر تا کنون به فضا فرستاده است. در این مقاله ابزارهای علمی این تلسکوپ را با نگاهی بر نخستین تصاویر منتشر‌شده از آن مرور می‌کنیم.

https://staryab.com/2022/07/17/jwst/

یکی از مسئله‌های چالشی که از دیرباز در نجوم رصدی وجود داشته ولی کم‌تر در سال‌های اخیر به آن پرداخته شده، وجود خطوط قوی مونوکسید کربن (CO) در طیف فروسرخ نزدیک کهکشان‌های پرجرم است. در حالی‌که اکثر منجمان منشأ این خطوط قوی را جمعیت‌های ستاره‌ای با سن متوسط (بین ۰/۱ تا ۲ گیگاسال) می‌دانند، این تفسیر در تضاد با نتایجی است که از مطالعه‌‌ی کهکشان‌های پرجرم در طول موج مرئی به‌دست می‌آید. در مقاله‌ای که اخیرا منتشر شده، نویسندگان تفسیر رایج از رصد خطوط قوی CO در طیف کهکشان‌های پرجرم را زیر سؤال می‌برند. برای این کار آن‌ها از نوع خاصی از کهکشان‌ها به نام کهکشان‌های عتیقه استفاده می‌کنند. برای آشنایی با معمای خطوط CO و هم‌چنین
کهکشان‌های عتیقه مقاله‌ی اخیر اسطرلاب را بخوانید.

http://staryab.com/2022/08/02/co_earlytypegalaxies/

مطالعات طیف‌سنجی اخیر در حوزه‌ی جمعیت‌های ستاره‌ای کهکشان‌ها نشان داده‌اند که کم‌تر از ۱٪ از جرم ستاره‌ای کهکشان‌های نوع اولیه‌ی پرجرم را ستاره‌های جوان (جوان‌تر از ۱ گیگاسال) تشکیل می‌دهند. امااین ستاره‌های جوان چگونه در چنین کهکشان‌های پیری به‌وجود آمده‌اند؟ گاز مورد نیاز برای تشکیل آن‌ها از کجا تامین شده‌است؟ آیا فرآیندهایی درون کهکشان‌های پرجرم منشأ این گاز هستند و یا این‌که فرآیندهایی خارج از کهکشان‌ها باعث تامین این گاز شده‌اند؟ برای یافتن جواب این پرسش‌ها مقاله‌ی جدید اسطرلاب را از دست ندهید.

https://staryab.com/2022/08/30/relic_galaxies/

چه پارامترهایی در شکل‌گیری حیات بر روی یک سیاره دخیل هستند؟ نشانه‌های وجود حیات در یک سیاره چیست؟ برای جست‌و‌جوی نشانه‌های زیستی کدام سیارات فراخورشیدی را رصد کنیم؟ از چه ابزارهایی برای رصد آن‌ها استفاده کنیم؟ تلسکوپ فضایی جیمز وب چگونه به ما در این زمینه کمک می‌کند؟ برای یافتن پاسخ این سوالات به این مقاله وبسایت اسطرلاب مراجعه کنید:
https://staryab.com/2023/02/22/biosignature_jwst/

تاکنون حدود ۵۰۰۰ سیاره‌ی فراخورشیدی کشف شده و هزاران سیاره‌ی دیگر با ابزارهای جدید به زودی کشف خواهند شد. اما چقدر محتمل است رصدگران فرازمینی، کره‌ی زمین را کشف کنند؟ در مقاله‌ی اخیر اسطرلاب، دکتر سمیه خاکپاش توضیح می‌دهد که چگونه دانشمندانی که در حوزه‌ی هوش فرازمینی کار می‌کنند، می‌توانند احتمال رصد زمین توسط رصدگران فرازمینی را به کمک روش ریزهمگرایی گرانشی تخمین بزنند.
https://staryab.com/2023/04/30/microlensing_seti/

اگر علاقمند به نظریه‌ی میدان کوانتومی و همین‌طور مدل تورم هستید، مقاله‌ی اخیر اسطرلاب را از دست ندهید تا درباره‌ی مطالعات اخیر در رابطه با تصحیحات کوانتومی بر اختلالات تابش زمینه‌ی کیهانی بیش‌تر بدانید.

https://staryab.com/2023/07/03/cmb-2/

کاوش کیهان اولیه از اهداف اصلی تلسکوپ جیمز وب است. در این مقاله به بخشی از نخستین نتایج به دست‌آمده از رصدهای این تلسکوپ و چالشی که برای مدل استاندارد کیهان‌شناسی به وجود آورده است می‌پردازیم:

https://staryab.com/2023/07/25/webb_high-z_cosmology/

کشف سیارات فراخورشیدی یکی از موضوعات داغ دنیای نجوم است. یکی از روش‌های رایج کشف این منظومه‌ها، روش گذر است. در این مقاله این روش و جنبه‌های علمی آن را که منجر به اندازه‌گیری ویژگی‌های گوناگون منظومه‌های ستاره‌ای می‌شود، بررسی می‌کنیم:

https://staryab.com/2023/09/02/exoplanets-transit/

در این مقاله، با چالشی جدید در مقابل پارادایم ماده‌ی تاریک آشنا می‌شویم: دینامیک Milgromian یا همان MOND. این نظریه که در دهه ۱۹۸۰ توسط Mordehai Milgrom معرفی شد، با پیشنهادی جسورانه، ادعا می‌کند که در شتاب‌های بسیار کم، قوانین گرانشی متفاوت از آنچه تا به حال شناخته‌ایم عمل می‌کنند. به بیان دیگر، MOND توانسته بدون نیاز به فرض وجود ماده‌ی تاریک، توضیحی برای چرخش سریع ستاره‌ها در لبه‌ی کهکشان‌ها ارائه دهد. اما این تمام ماجرا نیست؛ در این مقاله با نگاهی دقیق‌تر به نتایج شبیه‌سازی‌ها و رصدهای اخیر، درخواهیم یافت که چگونه MOND می‌تواند پدیده‌های کیهان‌شناختی پیچیده‌تری را نیز توضیح دهد.

https://staryab.com/2024/07/18/mond/

یکی از سوالات چالش برانگیز در مطالعه‌ی ساختار و تحول کهکشان‌ها مربوط به فرآیندهای محتمل برای خاموشی ستاره‌زایی در کهکشان است. تلسکوپ جیمز وب که بزرگ‌ترین و قدرت‌مندترین تلسکوپ فضایی حال حاضر است به ما در یافتن تعداد بیشتری از کهکشان‌های خاموش در ابتدای عالم کمک می‌کند. در این مقاله از اسطرلاب به بررسی یک خاموشی دور از انتظار تنها ۸۰۰ میلیون سال بعد از مهبانگ می‌پردازیم.

https://staryab.com/2024/11/21/quiescent_galaxies/

پژوهشی تازه نشان می‌دهد که خاموش شدن کهکشان‌ها از طریق دو جمعیت جنبشی متمایز رخ می‌دهد. این دوگانگی جنبشی که به نرخ ستاره‌زایی در کهکشان‌ها مرتبط است، تاریخچه‌های متفاوتی از غنی‌سازی فلزی و تشکیل ستاره را نشان می‌دهد و به مسیرهای متفاوتی در شکل‌گیری و خاموش شدن کهکشان‌ها اشاره دارد. در این مقاله از اسطرلاب، در این‌باره بیش‌تر بخوانید.
https://staryab.com/2024/12/21/universal-kinematic-bimodality/

در جهان اولیه، کهکشان‌هایی با ساختاری ناشناخته و ساده‌تر از کهکشان‌های امروزی وجود داشتند. اما راز تکامل این کهکشان‌ها چیست؟ آیا غبار کیهانی می‌تواند کلیدی برای فهم تکامل آن‌ها باشد؟
در این مقاله، می‌خوانیم که اخترشناسان با استفاده از داده‌های تلسکوپ فضایی جیمز وب، موفق به بررسی ویژگی‌های منحصر به‌فرد غبار کهکشان GOODSN-17940 در انتقال به سرخ ۴/۴۱ شده‌اند. این نتایج نه تنها دیدگاه ما را نسبت به غبار کهکشان‌های اولیه تغییر می‌دهد، بلکه محاسبات مربوط به نرخ شکل‌گیری ستارگان را نیز دگرگون می‌کند. https://staryab.com/2025/01/19/nebular_attenuation_curve/


🔭🌌تحقیقات جدید با استفاده از شبیه‌سازی‌ها و داده‌های رصدی نشان می‌دهد بسیاری از کهکشان‌های عالم اولیه دوره‌هایی از ستاره‌زایی فورانی و خاموشی موقت داشته‌اند!
برای آشنایی بیش‌تر با این فازهای تحولی کهکشانی، خلاصه‌ی مقاله‌ی اصلی را به زبان ساده در وب‌سایت اسطرلاب بخوانید.📖👇🏻

https://staryab.com/2025/02/19/temporary_quiescence/




مخاطبین اسطرلاب، نوروزتان پیروز 🌸 در اولین روز بهاری سال ۱۴۰۴ شما را به خواندن مقاله‌ی نویسنده‌ی مهمان ما، بهار بیداران، دعوت می‌کنیم تا با کهکشان‌های خاموش کوتوله در تهی‌جاها بیش‌تر آشنا
شوید 🔭🌌

https://staryab.com/2025/03/12/quenched_dwarf_galaxies/

🔭 آیا کهکشان‌های کم‌جرم و ستاره‌زای ابتدای عالم می‌توانسته‌اند کیهان را یونیزه کنند؟ ✨ در مقاله‌ی اردیبهشت‌ماه اسطرلاب، خلاصه‌ی پژوهشی را می‌خوانید که به بررسی میزان فرار فوتون‌های یونیزه‌کننده از کهکشان‌های کم‌جرم و عدسی‌شده می‌پردازد 📖👇🏻
https://staryab.com/2025/04/14/lyc-escape/

🔭 با داده‌های تلسکوپ فضایی جیمز وب، دانشمندان موفق به تأیید وجود دو کهکشان بسیار دور در انتقال به سرخ بیش‌تر از ۱۰ شده‌اند؛ یعنی فقط ۴۸۰ میلیون سال پس از مهبانگ 🌟 اما چرا این دو کهکشان دوردست، بسیار درخشان‌اند؟ 🌌 در تازه‌ترین مقاله‌ی اسطرلاب در این‌باره بیش‌تر بخوانید. 👇🏻📖 https://staryab.com/2025/05/22/bursting_starformation/

✨ بررسی دقیق طیف نور کهکشان GNWY-7379420231 با تلسکوپ جیمز وب، نشانه‌هایی از برآمدگی فرابنفش نشان داده؛ اثری نایاب که حضور ذرات غبار کربنی را تنها ۷۰۰ میلیون سال پس از مهبانگ تأیید می‌کند. 📄🔭 در این مقاله از اسطرلاب با رد پای غبار در آغاز کیهان آشنا شوید.🌌 : https://staryab.com/2025/05/23/rapid-dust-evolution/

🌌فلزات کم‌تر، ستاره‌های بیش‌تر؟

پژوهشی تازه با داده‌های تلسکوپ فضایی جیمز وب نشان می‌دهد که توده‌های ستاره‌زا در کهکشان‌هایی در ظهر کیهانی، فلزیت کم‌تری نسبت به نواحی اطراف دارند؛ نشانه‌ای از ورود گازهای تازه به درون کهکشان و افزایش نرخ ستاره‌زایی!
خلاصه‌ی خواندنی این مقاله را در https://staryab.com/2025/08/27/metal-poor-star-forming-clumps/ از دست ندهید.

این هفته در «اسطرلاب» سراغ یکی از هیجان‌انگیزترین یافته‌های جیمز وب رفتیم: کشف یک کهکشانِ فوق‌العاده کم‌فلز در سپیده‌دم کیهانی! 🌌✨ در مقاله‌ی امروز، با کهکشان EXCELS-63107 آشنا می‌شوید؛ جرمی بسیار فشرده و کم‌نظیر در z=8.27 که ستارگانِ بسیار داغ آن سرنخ‌هایی تازه دربارهٔ نخستین نسل ستاره‌ها و روند بازیونش کیهان به ما می‌دهد. 🔭
 https://staryab.com/2025/10/29/extremely-metal-poor-galaxy/

🌌 آیا می‌دانستید که مرکز نزدیک‌ترین کهکشان بزرگ به ما، آندرومدا، بسیار شبیه کهکشان‌های غول‌پیکر است؟ 🔭 تازه‌ترین مقاله‌ی اسطرلاب، به بررسی دقیق ترکیب شیمیایی ستارگان برآمدگی مرکزی آندرومدا با داده‌های تلسکوپ ۱۰ متری GTC پرداخته‌است. پژوهشگران این مقاله نسبت فراوانی عناصر مختلف مانند اکسیژن، سدیم، منیزیم و کربن را اندازه‌گیری کرده‌اند و یافته‌هایشان نشان می‌دهد که مرکز آندرومدا، در گذشته‌ای دور، طی یک دوره‌ی ستاره‌زایی کوتاه و بسیار شدید شکل گرفته‌است و از نظر الگوی شیمیایی شباهت زیادی به کهکشان‌های پرجرم نوع اولیه دارد. برای خواندن خلاصه‌ی کامل و آشنایی با روش‌های نوین مطالعه‌ی جمعیت‌های ستاره‌ای، به مقاله‌ی این ماه در اسطرلاب سر بزنید 🌠 https://staryab.com/2025/12/22/m31-elemental-abundances/