Миниатюра из списка поэмы золотоордынско-чагатайского поэта 15 в. Хайдара Хорезми "Махзан ал-асрар" ("Сокровищница тайн").
Изображен известный в мусульманских литературах сюжет: государь или принц, подошедший, чтобы приветствовать известного духового подвижника (пира, шейха, аулия). Хорезми передал этот сюжет такими словами:
Шаһ күреп, сачрады аттын рәван,
Торды әдәп шарты белә күп заман.
Пир уңа кылмады һич әлтәфит,
Нә диде "ултыр", нә сөреп диде "кит".
(Шах, увидев [старца], быстро соскочил с коня,
Соблюдая этикет, простоял много времени.
Пир же не обратил на него никакого внимания -
Ни пригласил присесть, ни прогнал прочь*).

*По "закону жанра" государь почтительно и терпеливо ожидал, когда "Божий человек" соизволит начать разговор. К этому сюжету близко сообщение мамлюкского хрониста аз-Захаби:
"В сороковых с чем-то годах он (Берке, сын Джучи. - И.М.) из Саксина отправился в Бухару для посещения шейха Сайф ад-Дина ал-Бахарзи, простоял у дверей его скита до утра, потом вошел и поцеловал ноги шейха".

Тел мәсьәләсенә караган яхшы мәкалә.
Әлеге язмада хаким (рус) теленең тәэсирендә телебезнең фонетикасы бозылу мәсьәләсе дә күтәрелә. Мәкаләдә бу турыда язылганнарга өстәп шуны әйтергә мөмкин: кирилл һәм латин язуларының фонетик принципка корылганлыклары гадәттә гарәп язуыннан өстенлекләре буларак кабул ителә - "бөтен авазларны чагылдыра торган язулар". Ләкин безнең очракта бу "өстенлек", рус һәм Аурупа алынмаларын язганда, җитди бер җитешсезлеккә әйләнә. Әйтик, تیلیفون сүзе теләсәң дә, теләмәсәң дә татарчалаштырылып "тилифун" дип укылса, "telefon" да, "телефон" да хаким тел фонетикасына туры китереп укылыр.

P.S. Барлык сузыкларны язуда чагылдырмауның башка уңай яклары да бар.

"Сарт, занятый письмом".
Как правило, мусульмане с эпохи средневековья писали не за столом, а на коленке одной ноги (другую подгибали под себя). Так же до начала ХХ в. писали многие российские мусульмане.

Источник.

1906 нче сәнә 15-22 январьдә Петербургта "Русия мөселманлары иттифакы" җәмгыятендә булган әгъзаларның рәсемләре

Вакыт №7 1906.03.18 гыйлявәсе

1906 нчы сәнә 15-22 январьдә Петербургта «Русия мөселманнары итифакы» җәмгыятендә булган әгъзаларның рәсемнәре.
январь унбишендә Петербурга мөселманнар җәмгыятенә һәр тарафтан вәкилләр җыелдылар.

Кырымнан: Кырым мөфтисе Гадел мирза Карашайски, Исмәгыйль мирза Гаспрински, Исмәгыйль Лиманов, Хәсән Сабри Айвазов, Әмир Хөсәен, Гали мирза Булгаков, Габдерахман Мөхәммәдов, Габбас сәет Госманов, Рәшид Мәһдиев, Әхмәд мирза Мөфтизадә, Шамил бәк Кырымтаев, Казый Гомер әфәнде, Сәдиф Корт дәдә угылы Шәйгылислам Чәләби.

Казаннан: Галимҗан хәзрәт, мулла Габдулла Апанаев, Сәетгәрәй Алкин, Йосыф Акчурин, Әхмәтҗан Сәйдәшев, Сөләйман Аитов.

Оренбургтан: Заһидулла хәзрәт, Зәкир Рәмеев, Фатих Кәримов, Сөләйман Әмиров, Мөхәммәд Кадир Рәхимов.

Кавказдан: Галимәрдән бәк Топчыбашев, Доктор Карабиков, Габделхаликъ Ахундов, Әсәдуллаев.

Уфадан: Хәйдәр Сыртланов, Җантурин, Дауд шәех Гали.

Орсктан: Әхмәд әл-Исхкый, Әхмәд Фаиз Даудов, Мулла Галиулла Салихов.

Московадан: Хөсәен Ширински, Хөсәен Байбиков, Мирза Кәрим Вәһһабов, Доктор Вәһһабов.

Әстәрханнан: Бик Гали Котлы Мөхәммәдов, Мостафа Исмагыйлов, Хәсән Дивликамов, Вәлид Таначев.

Чистайдан: Имам Нәҗиб Мәхдүм Әмирханов, Мәхмүд Ямаев.

Троицктан: Мулла Гали Яушев, Әхмәд Яушев.

Самарадан: Имам Фатих Мортазин, Мөхәммәд Зариф Фәтхединов, Сонгатулла Хәльфиев.

Пенза-Тамбовтан: Адай имамы Ярулла Акчурин.

Семберсктән: Мөхессәнә Хәбибулла углы; Габдулла Нәҗметдинов, Шиһаб Гаффаров.

Буа уездыннан: Имам Габдессамад бин Шәрәфетдин.

Әстәрлетамактан: Имам мулла Гариф хәзрәтләре; Мәхдүм Шакир Тукаев.

Каргалыдан: Садыйк хәзрәте Госманов, Хәсән Габделманов.

Казалыдан: Мулла Исмагыйль Габделлатыйфов , Госман Габделмәҗидов.

Ханкирманнан: Газизулла Албитков; Мөхәмәдҗан Шакулов.

Чиләбинсктан: Закир Галиев; Шакир Әхмәдов.

Ташкәнттән: Исмәгыйль Габидов; Мөхәммәдҗан Уразаев.

Саратовтан: Йосыф Дибирдеев.

Тарханнан: Мәзәки Хәкимов.

Усадан: Касим Мәхдүм мансуров; Хөсәен Адутов; Мирзаҗан Адутов, Миңлеҗан Балташев, Мөхәммәд Гата Байкиев.

Симипалаттан: Зыяэтдин Кулаев.

Зөядән: Ибраһим Акчурин, Мөбин Габдераззаков.

Иркутсктан. Заһидулла Шәфигуллин.

Архангельсктан: Ишмөхәммәдов.

Вяткадан: Имам Фаез Бубый Нигъмәтуллин.

Пермнән: Җиһаншаһ Һибәтуллин, Габделвәһһаб Мурзакаев.

Хукандтан: Хаҗи Карый Гафуров, Таһиров.

(Вәкилдән барсының да рәсме бунда улмадыгы кеби бунда вәкил улмаган бәгъзы адәмнәрнең дә рәсме вардыр.)

🔸 ИИ-переводчик со старотатарского языка запускается в тестовом формате

Проект Lisan.Tatar (совместно с телеграм-каналом «Бәлки» и студенческим сообществом магистратуры «Мусульманские миры в России»), вдохновляясь «Сәхифәләремез», представляет сайт-переводчик со старотатарского языка!

👉 https://lisan.tatar

📙 Сайт с помощью искусственного интеллекта переводит печатные издания на семь языков: татарский, русский, английский, турецкий, узбекский, казахский, арабский; также может проводить контент-анализ источников на выбранном языке, кратко излагая их содержание*. Работает с форматами текста, фото и PDF.

Каждый пользователь может отправить несколько бесплатных запросов. Полной функционал переводчика доступен в платной версии Lisan.Tatar PRO. Если Вы решите перейти, то очень нам поможете!

*Ответы ИИ не гарантируют точности. Продолжается работа по развитию моделей распознавания арабографичных татарских источников (в том числе рукописей) — успешные модели вскоре будут выложены в свободный доступ.