t.me/AASI_ASI

شناخت‌/معرفت شناسی در باستان‌شناسی (Epistemology in Archaeology)
شناخت‌شناسی (Epistemology) یا نظریه دانش، شاخه‌ای از فلسفه است که به سرشت، خاستگاه، و محدودیت‌های دانش می‌پردازد. در باستان‌شناسی، شناخت‌شناسی به‌صورت بنیادین با این پرسش سر و کار دارد که چگونه می‌توانیم در مورد گذشته دانش کسب کنیم؟، و ماهیت این دانش چیست؟. این حوزه در هسته‌ی مرکزی مباحث نظری باستان‌شناسی قرار دارد و تعیین می‌کند که چگونه شواهد مادی (آثار و بقایای باستانی، جایگاه‌های باستان‌شناختی، منظر فرهنگی) به دانش معتبر در مورد رفتارهای انسانی، جوامع، و فرآیندهای فرهنگی گذشته تبدیل می‌شوند.


چالش شناخت‌شناختی: استنتاج از مواد به فرهنگ

چالش اصلی شناخت‌شناختی در باستان‌شناسی، فاصله زمانی و ماهیت اسناد و شواهد است. باستان‌شناسان مستقیماً شاهد رویدادهای گذشته نیستند؛ بلکه تنها با بازمانده‌های مادی (شواهد البته با واسطه) سر و کار دارند.
• ناپیوستگی (Discontinuity): شواهد مادی موجود، تنها بخش کوچکی از کل فرهنگ گذشته را تشکیل می‌دهند (مانند ابزارهای سنگی، سفال‌ها یا معماری و غیره) و بسیاری از جنبه‌های فرهنگ (مانند زبان، باورها، ساختارهای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و ایدئولوژیک) به‌طور مستقیم باقی نمانده‌اند.
• جهش/انتقال استنتاجی (Inferential Leap) دانش از یافته‌های فیزیکی (مانند یک ابزارسنگی) به تفسیرهای فرهنگی (مانند روش شکار، تخصص، یا نظام اجتماعی یک گروه)، نیازمند فرآیندهای استنتاجی و تفسیر است. این فرآیندها، که شامل استفاده از نظریه‌های میان‌برد (Middle-Range Theory) و اتکا به علوم دیگر (مانند مردم‌نگاری) هستند، محل اصلی مباحث شناخت‌شناختی هستند.


مکاتب اصلی شناخت‌شناختی در باستان‌شناسی

باستان‌شناسی در طول تاریخ خود، تحت تأثیر جریانات فکری مختلفی قرار گرفته است که هر کدام دیدگاه متفاوتی در مورد چگونگی کسب دانش معتبر ارائه می‌دهند:

۱. باستان‌شناسی روندگرا (Processual Archaeology)
این مکتب، به شدت متأثر از پوزیتیویسم منطقی (Logical Positivism) بود.
• هدف دانش: کشف قوانین کلی که رفتار انسان و تغییرات فرهنگی را تبیین می‌کنند (شبیه به علوم طبیعی).
• روش کسب دانش: تأکید بر عینیت (Objectivity)، استفاده از روش علمی فرضی-استنتاجی(Hypothetico-Deductive Method)، کمّی‌سازی داده‌ها، و آزمون‌پذیری (Testability) تفسیرها.
• دیدگاه شناخت‌شناختی: بر این باور است که دانش معتبر باید بر اساس شواهد و قابل تکرار باشد و در پی تفسیرهای علّی (Causal Explanations) است.

۲. باستان‌شناسی فراروندگرا (Post-Processual Archaeology)
این مکتب، یک چرخش انتقادی نسبت به دیدگاه روندگرا ایجاد کرد و تحت تأثیر پساساختارگرایی و هرمنوتیک قرار گرفت.
• هدف دانش: تأکید بر عاملیت (Agency) افراد، معنا (Meaning)، نمادگرایی(Symbolism)، تفسیرهای بافتی (Contextual Interpretations)، و نقش ایدئولوژی در گذشته.
• روش کسب دانش: رد قوانین کلی و عینیت مطلق. تأکید بر تفسیر (Interpretation) به جای تبیین (Explanation)، چندصدایی (Polyvocality) و نسبیت‌گرایی (Relativism) . باستان‌شناس یک مفسر است، نه صرفاً یک ناظر عینی.
• دیدگاه شناخت‌شناختی: دانش باستان‌شناسی ذاتاً ذهنی و محتوامند است. شناخت نه تنها از داده‌ها، بلکه از چارچوب نظری، موقعیت اجتماعی و پیش‌فرض‌های باستان‌شناس نیز شکل می‌گیرد. حقیقت مطلق وجود ندارد؛ تفاسیر مختلف، صحت‌های مختلفی دارند.

🔴 ادامه در پیام بعد👇

برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

🔴 ادامه پیام قبلی☝️
t.me/AASI_ASI

۳. رویکردهای نوین (مانند باستان‌شناسی کنش‌گرایانه، پساساختارگرایی نو)
این رویکردها تلاش می‌کنند تا نقاط قوت مکاتب پیشین را ترکیب کنند یا به ابعاد دیگری از تولید دانش بپردازند:
• باستان‌شناسی کنش‌گرایانه (Practice Theory): تلاش برای پیوند‌دادن ساختارها (محدودیت‌های اجتماعی) و عاملیت (انتخاب‌های فردی) با تأکید بر نقش کنش روزمره در شکل‌گیری و دگرگونی فرهنگی.
• شناخت‌شناسی فمینیستی و بومی (Feminist and Indigenous Epistemology): این رویکردها، سلطه مردانه و غربی را در تولید دانش باستان‌شناسی به چالش می‌کشند و خواستار گنجاندن دیدگاه‌های متفاوت، دانش بومی و ملاحظات اخلاقی در فرآیند کسب دانش هستند. اینها بر اهمیت موقعیت داننده و تأثیر قدرت بر دانش تأکید دارند.

مفاهیم کلیدی شناخت شناختی

*مفهوم : عینیت (Objectivity)
تبیین (روندگرا): یافتن علل، اغلب در قالب قوانین. تفسیر (فراروندگرا): درک معنا و بافت.
**تعریف در باستان‌شناسی: توانایی توصیف و تبیین گذشته "همان‌طور که واقعاً بود"، مستقل از پیش‌فرض‌های باستان‌شناس.
***چالش معرفت‌شناختی: آیا داده‌ها می‌توانند کاملاً عینی باشند؟ فرآیند کاوش و ثبت خود یک فرآیند ذهنی است.


*مفهوم: تبیین (Explanation) در مقابل تفسیر (Interpretation)
**تعریف در باستان‌شناسی: تبیین (روندگرا): یافتن علل، اغلب در قالب قوانین. تفسیر (فراروندگرا): درک معنا و زمینه.
***چالش معرفت‌شناختی: آیا باستان‌شناسی باید هدفش کشف علل باشد یا صرفاً درک معنا؟


*مفهوم: نظریه میان‌برد (Middle-Range Theory)
**تعریف در باستان‌شناسی: مجموعه‌ای از نظریه‌ها که پل ارتباطی بین یافته‌های باستان‌شناختی امروزی (Static) و رفتارهای پویای گذشته (Dynamic) ایجاد می‌کنند. (مانند مردم‌نگاری یا باستان‌شناسی تجربی).
***چالش معرفت‌شناختی: اعتبار این پل‌ها تا چه حد است؟ آیا رفتارهای گذشته عیناً شبیه به جوامع امروزی هستند؟


*مفهوم: دانش و قدرت
**تعریف در باستان‌شناسی: دانش تولیدشده در باستان‌شناسی اغلب توسط قدرت‌های غالب (مانند دولت‌ها یا ایدئولوژی‌های ملی‌گرا یا مردان) برای مشروعیت‌بخشی به روایت‌های خاص استفاده می‌شود.
***چالش معرفت‌شناختی: چه کسی حق دارد روایت گذشته را بنویسد و این روایت چه پیامدهای اجتماعی دارد؟


شناخت‌/معرفت شناسی در باستان‌شناسی یک حوزه پویا است که دائماً در حال بازاندیشی در مورد امکان و اعتبار دانش خود در مورد گذشته است. باستان‌شناسی دیگر صرفاً یک فرآیند فنی برای یافتن اشیا نیست، بلکه یک فرایند فکری انتقادی است که با چالش‌های اساسی مانند فاصله بین مواد و معنا، نقش ذهنیت و اخلاق در تفسیر، و رابطه بین دانش و قدرت دست و پنجه نرم می‌کند. در نهایت، شناخت‌شناسی به باستان‌شناس کمک می‌کند تا نه تنها به پرسش "چه یافته‌ایم؟" پاسخ دهد، بلکه به پرسش بنیادین‌تر "چگونه می‌دانیم که آنچه یافته‌ایم، به درستی تفسیر شده است؟" نیز بپردازد.

تهیه و تنظیم: تیام ملکی


برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚مطالعات فرهنگ مادی📚

📝 نویسنده: آندره لاگونز
✏️ ترجمه و خلاصه: نشاط متقی

مطالعات فرهنگ مادی حوزه‌ای میان‌رشته‌ای است که از دهه ۱۹۹۰ میلادی به‌صورت رسمی شکل گرفت و هدف آن بررسی رابطه انسان‌ها با اشیاء، فارغ از زمان و مکان است. باستان‌شناسی از همان آغاز، مؤسس و مفهوم‌ساز این حوزه بوده است.

فرهنگ مادی در ساده‌ترین تعریف شامل همه آن چیزی است که انسان ساخته یا با آن تعامل کرده؛ از دست افزار سنگی گرفته تا شهر و کارخانه که امروز شاهد آن‌ها هستیم. امروزه دیگر آن را صرفاً مادی‌سازی فرهنگ یا بازتاب اندیشه نمی‌دانند، بلکه موجودیتی سیال، پویا‌ و کاملاً رابطه‌محور می‌شمارند که دوگانه‌های سنتی مادی/غیرمادی، طبیعت/فرهنگ و جسم/اندیشه را در هم می‌شکند.

نویسنده مقاله سیر تاریخی نگاه باستان‌شناختی به فرهنگ مادی چنین بیان می کند:

در تطور‌گرایی قرن نوزدهم، پیچیدگی ابزارها و فنون نشانه پیشرفت انسان از طبیعت و جدایی او از حیوان بود. ترتیب‌بندی اشیاء بر پایه افزایش پیچیدگی، دوران‌های بزرگ تاریخی مانند پارینه‌سنگی و نوسنگی را ساخت و انسان را گونه‌ای استثنایی جلوه داد.

در نیمه اول قرن بیستم میلادی و در چارچوب دیدگاه‌های ایده‌آلیستی و تاریخ‌فرهنگی، فرهنگ مادی بازتاب هنجارهای ذهنی و قواعد مشترک یک قوم یا جامعه تلقی شد. الگوهای تکرارشونده در اشیاء برای تعیین نواحی فرهنگی، مطالعه پخش ایده‌ها، تماس‌های قومی و سرامیک‌سنجی به‌کار رفت. این رویکرد در اروپا به توجیه هویت‌های قومی و ملی‌گرایی کمک کرد و در آمریکا به روش‌سنجی‌های دقیق زمانی انجامید.

در دهه ۱۹۶۰ میلادی و باظهور باستان‌شناسی روندگرا، فرهنگ مادی دیگر صرفاً بازتاب اندیشه نبود، بلکه عنصرفعالی در سازگاری جامعه با محیط زیست شد. فن‌آوری میانجی میان نظام فرهنگی و نظام زیست‌محیطی گردید و هدف اصلی کشف قوانین کلی کارکرد نظام‌های فرهنگی بود. فرهنگ مادی عمدتاً به ابزارهای فنی تقلیل یافت. این نگاه در بسیاری از کشورها، به‌ویژه در دوران دیکتاتوری‌های آمریکای لاتین، به‌عنوان علم بی‌طرف و خنثی پذیرفته شد.

در سنت فرانسوی، به‌ویژه در آثار آندره لورا-گوران، فرهنگ مادی با زنجیره عملیاتی (از ماده خام تا محصول نهایی)، حرکات بدنی، حافظه جمعی و دانش عملی پیوند خورد و بدن انسان نیز بخشی از فرهنگ مادی شمرده شد. این دیدگاه تأثیر عمیقی بر مطالعات فن‌آوری سنگ در آمریکای جنوبی گذاشت.

از دهه ۱۹۸۰ میلادی به بعد و با باستان‌شناسی فراروندگرا، فرهنگ مادی دارای بعد نمادین و فعال در ساخت وبازتولید ساختارهای اجتماعی شناخته شد. اشیاء همچون متن خوانده می‌شوند و معنای آن‌ها کاملاً وابسته به بافت است. این نگاه فردمحور بعدها با رویکردهای استعمارزدایی درآمریکای لاتین ترکیب شد.

وضعیت کنونی (۲۰۲۴م.) دیگر به‌جای «فرهنگ مادی» بیشتر از واژه «مادیّت» استفاده می‌کند و رویکردهای غالب عبارت‌اند از:

● باستان‌شناسی متقارن که انسان
و شیء را در یک سطح برابر می‌بیند و برشبکه‌های ناهمگن تأکید دارد؛
● نظریه ترکیب‌ها که اشیاء را ترتیبات پویا و نوظهور می‌داند؛
● مادی‌گرایی نوین که مواد را زنده، ارتعاش‌دار و دارای نیروی مستقل می‌شمارد؛
● درهم‌تنیدگی‌های انسان و شیء که
وابستگی‌های دوطرفه و بلندمدت را برجسته می‌کند؛
● مطالعات بدن و جنسیت که بدن را
خود نوعی فرهنگ مادی و جنسیت را ساختاری کاملاً رابطه‌محور می‌دانند؛
● رویکردهای هستی‌شناختی که هستی‌شناسی‌های بومی را به‌عنوان نظریه می‌پذیرند و ترجمه میان‌فرهنگی پیشنهاد می‌کنند.

نتیجه‌گیری نویسنده این است که مطالعات فرهنگ مادی امروز باستان‌شناسی را از حالت انسان‌محور صرف بیرون آورده و به‌سوی پساانسان‌گرایی برده است. مرزهای رشته در حال گسترش است و موضوعاتی چون ویرانه‌های معاصر، گذشته نزدیک، آلودگی پلاستیکی، ماهواره‌ها و میراث صنعتی را دربرمی‌گیرد. آینده این حوزه در روش‌های آرام‌تر، دقیق‌تر و توجه به روابط نوظهور میان انسان، شیء، حیوان و محیط نهفته است.

📍برای مطالعه اصل مقاله:
https://doi.org/10.1016/B978-0-323-90799-6.00149-X


برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚 زبان‌شناسی، باستان‌شناسی و ژنتیک انسانی: دیدگاه‌های نو در توضیح نحوه‌ی پراکنش زبان‌های باستانی

📝کامیار عبدی

در طول دویست سال گذشته پژوهش‌گران تلاش‌های زیادی به‌عمل آورده اند تا ارتباطات زبان‌شناختی را به کمک داده‌های باستان‌شناختی در چارچوبی تاریخی قرار دهند. در این میان روش تطبیقی در زبان‌شناسی بیش‌ترین کار را انجام داده‌است. اما تمامی این تلاش‌ها، از جمله روش تطبیقی، درنهایت به دام حدسیات بی‌اساس باستان‌شناسانه افتاده و به ساخت و پرداخت ذهنی فرآیندهای خیالی مانند مهاجرت‌های طولانی و ناگهانی مردمان گوناگون بدون هیج پیش‌زمینه و ارتباط منطقی تاریخی روی آورده اند تا فرضیات خود را به کرسی بنشانند. مدت‌هاست که انسان‌شناسان به ارتباط بین فرهنگ و زبان اذعان دارند. اما اول بار ادوارد ساپیر بود که با ارائه ی بحثی منطقی و ادله‌ی قوی چنین مطرح کرد که ....

ادامه را در متن اصلی مقاله(به پیوست) مطالعه کنید.

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

گروه باستان‌شناسی انسان‌شناختی ایران برگزار می‌کند:

⬅️ سلسله‌ برنامه‌های باستان‌شناسی انسان‌شناختی (۱۷):
با اعطای گواهی‌نامه‌ی دوزبانه معتبر از سوی انجمن انسان‌شناسی ایران


      🔹 بازخوانی فرهنگ مادی؛ نقش تصویربرداری طیفی در مطالعات باستان‌شناختی 🔹️


سخنران:
بهروز جلوداریان
هیأت علمی دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز

دبیر نشست:
دکتر حمیدرضا قربانی


دستیار دبیر:
نشاط متقی


📅 زمان برگزاری:
پنجشنبه، ۴ دی ماه ۱۴۰۴
ساعت ۱۸:۰۰ تا ۲۰:۰۰

🔴 برگزاری: مجازی (اسکای‌روم)


🔴 ثبت‌نام الزامی و فقط از طریق تلگرام:
@mottaghineshat

🔴 مهلت ثبت‌نام: شنبه، ۲۹ آذر ماه، ۱۴۰۴

راه‌های ارتباطی:

📧 رایانامه:
anthropological.archaeology@gmail.com

تلگرام:
باستان شناسی انسان شناختی
AnthropologicalArchaeology

اینستاگرام:
anthropological_archaeology
anthropological_archaeology

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚 رویکردهای باستان‌شناسانه به سازمان‌دهی کار خانگی: فعالیت‌های خانگی و روابط خانوادگی
📝نویسنده: جولیا هندن
📄مترجم: مژگان جایز

... علاقه‌ی باستان‌شناسان به خانوار و روابط خانگی، از رهگذر تلاش برای تدوین رویکرد مؤثر میان‌فرهنگی در این زمینه در انسان‌شناسی فرهنگی گسترش یافته‌است... . در این نوشتار به پژوهش‌های باستان‌شناختی اخیر درباره‌ی گروه‌های خانگی پرداخته‌شده و در مورد این مسأله بحث می‌شود که در این پژوهش‌ها تا چه حد به فعالیت‌های خانوار و سرشت سیاسی روابط خانگی، در حکم عنصری مهم در درک فرآیندهای سیاسی و اقتصادی در جوامع گذشته، پرداخته‌شده‌است. هم‌چنین به این پرداخته‌شده که ....
ادامه را در متن اصلی مقاله(به پیوست) مطالعه کنید.
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚 مطالعات مرز: رویکردی انسان‌شناختی برای پژوهش‌های باستان‌شناختی در ایران

📝 نویسنده: کریم علیزاده

... مرزها از اهمیت زیادی در زندگی انسانی برخوردارند و جنبه‌های متعددی از زندگی شخصی و اجتماعی بشر را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند... . مرزها هرچند بخشی از ساخت اجتماعی قلمرو هستند ولی به‌خودی‌خود موضوع و مسأله‌ای مهم و گسترده برای پژوهش‌های مستقل هستند. تمام تاریخ تمدنی بشر نشان‌ می‌دهد که مرزها به شکل‌های مختلفی پدید می‌آیند، از میان می روند، و ساخته می‌شوند و یا تغییر می‌کنند... . از این نظر است که شناخت و درک درست آن برای باستان‌شناسان اهمیت بالایی پیدا می‌کند... . وقتی تاریخ تحول علم باستان‌شناسی را از نظر می‌گذرانیم، می بینیم...
ادامه را در متن اصلی مقاله(به پیوست) مطالعه کنید.

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

باستان‌شناسی استعمارزدایی

رویکردی انتقادی و اصلاحی است که به‌دنبال به چالش‌کشیدن، مقابله و برچیدن میراث و نفوذ استعماری و امپریالیستی در این رشته است. این رویکرد با مباحث مطرح در مطالعات پسااستعماری و استعمارزدایی از روش‌ها ارتباط دارد و سناریوهایی را هدف قرار می‌دهد که در آن تاریخ و دست‌ساخته‌های جوامع غیرغربی از لنز غربی تفسیر یا تصاحب شده‌اند و قدرت تفسیر و مالکیت را از کنترل انحصاری دانشگاه‌ها و مؤسسات غربی آزاد می‌کند. در پی این است که باستان‌شناسی از یک علم استخراجی به یک تلاش مشارکتی و اخلاقی تبدیل شود و به جوامعی که میراث‌شان مورد بررسی قرار می‌گیرد، احترام گذاشته و قدرت می‌بخشد.


باستان‌شناسی استعمارزدایی چگونه با جوامع بومی همکاری می‌کند؟

باستان‌شناسی استعمارزدایی از طریق تغییر توازن قدرت و ایجاد همکاری مشارکتی و برابر با جوامع بومی عمل می‌کند، به‌طوری‌که جوامع بومی در مرکز فرآیند پژوهش قرار می‌گیرند و به‌جای این‌که صرفاً "موضوع مطالعه" باشند، به "شرکای فعال" تبدیل می‌شوند.


این رویکرد شامل مراحل و اصول زیر است:

•  مشارکت مستقیم در تصمیم‌گیری: جوامع بومی از ابتدا درگیر تعریف پرسش‌های پژوهشی، هدایت بررسی‌ها و کاوش‌ها، و تعیین این‌که چه چیزی می‌تواند یا نمی‌تواند بررسی و کاوش شود، هستند.

•  تغییر روش‌شناسی: ترویج روش‌های پژوهشی مشارکتی (Collaborative) و مبتنی بر عمل که در آن، جوامع محلی نه تنها به عنوان منابع اطلاعاتی، بلکه به عنوان شرکای برابر یا مدیران پروژه مطرح هستند.

•  انتقاد به دانش استعماری: به چالش‌کشیدن شیوه‌های سنتی تولید دانش در باستان‌شناسی که بیش‌تر توسط قدرت‌های استعماری یا نخبگان مرکزگرا شکل گرفته و روایت‌ها و دیدگاه‌های مردمان و اقوام بومی و غیر غالب و جوامع استعمارزده را به حاشیه رانده است.

•  برابرسازی دانش و چند صدایی(Polyvocality): اصرار بر گنجاندن دیدگاه‌ها، تاریخ‌های شفاهی، و نظام‌های دانش بومی (مانند دانش محیطی سنتی و تاریخ شفاهی) در کنار دانش و تفسیرهای باستان‌شناختی غالب دانشگاهی مورد توجه برابر قرار می‌گیرد و اعتبارسنجی می‌شود، نه این‌که صرفاً به‌عنوان "اطلاعات خام" استفاده شود و به رسمیت شناختن این‌که یک اثر باستانی می‌تواند معانی مختلفی برای گروه‌های مختلف داشته باشد.

•  پسااستعماری: در عین نزدیکی به باستان‌شناسی پسااستعماری(Post-Colonial Archaeology)، استعمارزدایی فراتر رفته و به دنبال اقدام عملی و خروج از ساختارهای استعماریِ باقی‌مانده است، نه صرفاً نقد و تحلیل آن‌ها.

•  بازگرداندن اقتدار، کنترل و مالکیت: هدف نهایی بازگرداندن اقتدار، کنترل و مالکیت میراث فرهنگی (اعم از جایگاه‌های باستان‌شناختی، یافته‌ها و دست‌ساخته‌ها و بقایای انسانی) و روایت‌های تاریخی به جوامع بومی-محلی ذی‌نفع است.

•  ارتباط پروژه‌ها با نیازهای جامعه: پروژه‌های باستان‌شناختی به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که به اهداف و اولویت‌های جامعه بومی، مانند احیای فرهنگی، ادعاهای حقوقی زمین، یا ایجاد فرصت‌های شغلی محلی، پاسخ دهند.

•  شفاف‌سازی و آموزش عمومی: نتایج پژوهش‌ها به‌صورت شفاف و قابل‌فهم به جامعه بومی و عموم مردم ارائه می‌شود تا تصورات غلط تاریخی اصلاح شده و درک جدیدی از تاریخ محلی ایجاد گردد.

•  پایبندی به اخلاق و احترام متقابل: این رویکرد برپایه احترام عمیق به دستورالعمل‌های فرهنگی بومی و اصل عمل متقابل (Reciprocity) بنا شده‌است؛ به این معنی که باستان‌شناسان در ازای دانش و بینش دریافت شده، منابع، فرصت‌های آموزشی یا حمایت‌های دیگر ارائه می‌دهند.


باستان‌شناسی استعمارزدایی با چالش‌های ساختاری، اخلاقی و عملی گوناگونی روبه‌رو است که اجرای کامل آن‌را دشوار می‌کند. این چالش‌ها عمدتاً ناشی از میراث دیرینه قدرت‌های نابرابر و سیستم‌های دانشگاهی ریشه‌دار غربی هستند.

🔴 ادامه در پیام بعد👇

برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

🔴 ادامه پیام قبلی👆

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

چالش‌های اصلی باستان‌شناسی استعمارزدایی

باستان‌شناسی، مانند بسیاری از علوم اجتماعی و انسانی دیگر، ریشه‌هایی در دوران امپریالیسم اروپا دارد. بسیاری از پروژه‌های اولیه باستان‌شناسی در مناطق مستعمره، در خدمت منافع و روایت‌های قدرت‌های استعماری (مانند اثبات برتری تمدن‌های غربی، جمع‌آوری آثار برای موزه‌های اروپایی و آمریکای شمالی) بودند.

•  توازن قدرت و مقاومت نهادی: شاید بزرگ‌ترین چالش، غلبه بر عدم توازن قدرت نهادینه‌شده میان باستان‌شناسان دانشگاهی و جوامع بومی باشد. بسیاری از دانشگاه‌ها و موزه‌ها در برابر واگذاری کنترل و مالکیت دست‌ساخته‌ها و بقایای انسانی مقاومت می‌کنند، زیرا این امر مستلزم رها کردن قدرت و امتیازی است که از برتری علمی (مبتنی بر اندیشه‌های نژادگرایانه) ناشی می‌شود.

•  استفاده استعاری از اصطلاح: خطر تبدیل‌شدن "استعمارزدایی" به یک "کلمه پرطرفدار" (buzzword) یا استعاره‌ای بدون اقدام محسوس و ملموس، وجود دارد. برخی از دانشگاهیان ممکن‌است بدون انجام تغییرات ساختاری بنیادی و عملی، صرفاً به تنوع بخشیدن به منابع مطالعاتی یا سخنرانی‌های خود اکتفا کنند.

•  اختلاف در سیستم‌های دانش: ادغام دانش بومی (مانند تاریخ شفاهی و دانش سنتی محیطی) با روش‌شناسی‌های "علمی" غربی می‌تواند دشوار باشد. سیستم‌های دانشگاهی اغلب دانش بومی را به‌عنوان "خرافات" یا "غیرعلمی" کم‌اهمیت جلوه داده‌اند، که ایجاد یک بستر برابر برای اعتبار بخشیدن به هر دو نوع دانش را پیچیده می‌کند.

•  چالش‌های قانونی و بوروکراتیک: فرآیندهای قانونی برای بازگرداندن (repatriation) بقایای انسانی و اشیاء مقدس (مانند قانون NAGPRA در ایالات متحده) می‌توانند طولانی، پیچیده و پرهزینه باشند. این فرآیندها اغلب جوامع بومی را مجبور می‌کنند تا هویت خود را در چارچوب‌های حقوقی غربی تعریف کنند.

•  تأمین مالی و منابع: پروژه‌های مبتنی بر جامعه معمولاً جدول زمانی متفاوتی دارند و به منابع مالی بیش‌تری برای مشارکت و ایجاد ظرفیت در جامعه نیاز دارند. ساختارهای سنتی تأمین مالی پروژه‌های پژوهشی در بیش‌تر موارد، مدل‌های قدیمی‌تر و با مدیریت فردی را ترجیح می‌دهند.

•  تضاد درونی جوامع: گاهی اوقات در داخل خود جوامع بومی نیز بر سر نحوه‌ی مدیریت میراث فرهنگی، یا این‌که چه کسی حق صحبت کردن در مورد یک جایگاه‌ باستان‌شناختی خاص را دارد، اختلافاتی وجود دارد. باستان‌شناسان باید با حساسیت این پویایی‌های داخلی را مدیریت کنند.
•  زبان و ارتباطات: تفاوت‌های زبانی و اصطلاحات تخصصی باستان‌شناسی می‌تواند مانعی برای ارتباط مؤثر و درک متقابل بین پژوهش‌گران و اعضای جامعه باشد.


باستان‌شناسی استعمارزدایی تلاش می‌کند تا:

1.  ساختارهای قدرت را در باستان‌شناسی مدرن (از دانشگاه‌ها گرفته تا موزه‌ها و قوانین میراث فرهنگی) که نابرابری‌های گذشته را بازتولید می‌کنند، افشا و براندازد.

2.  با به‌رسمیت شناختن آسیب‌های تاریخی (مانند غارت آثار، حفاری‌های غیرمجاز، و حذف بومیان از روایت‌های تاریخی)، به سمت جبران و ترمیم حرکت کند.


تهیه و تنظیم: سروش بروجردی

برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI
کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚بازبینی مفهوم نوسنگی: ارزیابی کارآمدی ساختار نوسنگی در پرتو پژوهش های اخیر

📝نویسنده: ملیندا زدر
📄ترجمه و خلاصه: الهام مرادی

📚Unpacking the Neolithic: Assessing the Relevance of the Neolithic Construct in Light of Recent Research (2025)

📝Melinda A. Zeder

ملیندا آ. زدر متخصص برجسته در مطالعات اهلی‌سازی گیاهان و جانوران، اقتصاد معیشتی و گذارهای بلندمدت فرهنگی است. او با اتکا به پیشینه ی پژوهشی گسترده خود در حوزه‌های باستان‌شناسی جنوب‌غرب آسیا، باستان زیست‌بوم‌شناسی و مطالعات تطبیقی جهانی، در این مقاله به بازنگری انتقادی در رابطه با مفهوم «نوسنگی» می‌پردازد. هدف او نه رد کامل این مفهوم، بلکه ارزیابی میزان اعتبار تحلیلی آن در پرتو داده‌ها و رویکردهای نوین باستان‌شناختی از مناطق مختلف جهان است.

وی استدلال می کند که توالی خطی و یک‌پارچه مولفه‌های سنتی نوسنگی _مشهور در مدل " انقلاب نوسنگی" گوردون چایلد_دیگر با واقعیت پیچیده و چند مسیری این فرایند در مقیاس جهانی سازگار نیست. در عوض ظهور ویژگی‌های مرتبط با نوسنگی (شامل یک‌جانشینی، مدیریت منابع، اهلی‌سازی، کشاورزی و نهادهای اجتماعی پیچیده ) فرایندی غیرخطی، چندکانونی و دارای مسیرهای واگرا بوده است.

زدر ابتدا تاریخچه‌ی شکل‌گیری مفهوم نوسنگی را از کارهای نخستین لوباک ( برپایه فناوری ابزار) تا تبیین وسیع‌تر چایلد که بر اهلی سازی، کشاورزی، یک‌جانشینی، افزایش جمعیت، ذخیره مازاد، نهادهای اجتماعی-آیینی و ظهور فناوری‌های جدید تاکید داشت، مرور می نماید، سپس با تمرکز بر جنوب‌غرب آسیا که منطقه‌ای با غنی‌ترین مدارک است، نشان می‌دهد حتی در این خاستگاه سنتی مفهوم نوسنگی، تحولات یاد شده در طول چهار هزار سال و در کانون‌های متعدد به‌گونه‌ای ناهم‌زمان و مستقل رخ داده‌است.

برای مثال، یک‌جانشینی هزاران سال پیش از شکل‌گیری کامل کشاورزی و در میان جوامع شکارورز-گردآورنده‌ی اواخر پلیستوسن، به‌ویژه در محیط‌های غنی از منابع، پدیدار گشت. کشاورزی نیز به‌عنوان راه‌برد معیشتی که در آن گونه‌های اهلی نقش غالب را ایفا می کنند دیرتر از اهلی‌سازی پدیدار شد. اهلی‌سازی نیز خود نتیجه فرعی مدیریت بلندمدت و رابطه هم‌تطوری تدریجی با گونه‌های خاص بود، نه یک نوآوری آگاهانه و سریع.

🔴 ادامه در پیام بعد👇

برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

🔴 ادامه پیام قبلی☝️

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

او اشاره می‌کند، فرایندهای مشابه نوسنگی بدون تبعیت از الگوی جنوب‌غرب آسیا شکل گرفته‌اند. به‌عنوان مثال در چین، اگرچه الگویی مشابه جنوب‌غرب آسیا با تأخیر زمانی کم‌تر دیده‌می‌شود، اما تفاوت در سنت‌های فناورانه به شکل‌گیری مسیری متمایز در اهلی‌کردن گیاهان انجامید هم‌چنین در ژاپنِ دوره‌ی جومون و شرق آمریکای شمالی، تداوم نظام‌های «تولید غذا در سطح پایین» نشان می‌دهد که مدیریت مؤثر منابع می‌توانست بدون اتکاء به کشاورزی فشرده یا سازمان اجتماعی سلسله‌مراتبی پیچیده، پایداری اقتصادی و جمعیتی را تضمین کند.

در آمریکای مرکزی نیز، فرایندهای اولیه اهلی‌سازی گیاهان در بستر جوامع نیمه‌کوچ‌گر شکل گرفت و یک‌جانشینی و پیچیدگی اجتماعی هزاران سال بعد تحقق یافت. در مقابل، شمال‌غرب اقیانوس آرام نمونه‌ای است که چارچوب‌های متعارف گذار به تولید غذا را به چالش می‌کشد؛ جایی‌که جوامع دارای سلسله‌مراتب اجتماعی پیچیده و نظام‌های مالکیت، برپایه‌ی مدیریت فشرده و اکوسیستم‌سازی منابع (نه کشاورزی مبتنی بر گونه‌های اهلی قدیمی) استوار بودند.

در مواجهه با این ناهمگونی، نویسنده به‌جای دور انداختن کامل اصطلاح نوسنگی (که علی‌رغم ریشه‌های اروپامحورانه، از نظر تاریخی نهادینه شده‌است)، بازتعریف آن در قالب یک «حوزه بینابینی» مفهومی را پیشنهاد می‌دهد.
در این بازتعریف، نوسنگی نه یک پدیده واحد، بلکه یک فضای تحلیلی پویا در نظر گرفته‌می‌شود که بین جوامع شکارگر-گردآورنده کوچک‌مقیاس از یک‌سو، و جوامع سلسله‌مراتبی مبتنی بر تولید غذا فشرده از سوی دیگر قرار دارد. این فضای بینابینی می‌تواند شامل ترکیب‌های مختلف و توالی‌های گوناگونی از مؤلفه‌های یادشده باشد، بدون اینکه الزاماً همه آن‌ها در هر مورد حاضر باشند یا به نتیجه «پایانی» مشخصی ختم شوند.

زدر در جمع‌بندی، کنار گذاشتن کامل مفهوم نوسنگی را ضروری نمی‌داند، بلکه بر بازتعریف انتقادی و انعطاف‌پذیر آن تأکید می‌کند. به اعتقاد او نوسنگی، در صورت رهایی از جبرگرایی تکاملی و پیش‌فرض‌های اروپا‌محور، هم‌چنان می‌تواند به‌عنوان چارچوبی مقایسه‌ای و تحلیلی برای بررسی دگرگونی‌های بلندمدت در نظام‌های معیشتی، الگوهای استقرار و سازمان اجتماعی جوامع انسانی مورد استفاده قرار گیرد.

📍 برای مطالعه اصل مقاله:
https://doi.org/10.1007/s10963-025-09198-0

https://link.springer.com/article/10.1007/s10963-025-09198-0

برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚 بُعد فرهنگی شناخت/ادراک

📝 نویسنده: ترور واتکینز
📄 ترجمه و خلاصه: الهام مرادی


📚 The Cultural Dimension of Cognition (2015)

📝Trevor Watkins

ترور واتکینز در این مقاله، با اتکا به چارچوب های نظری نوین در حوزه‌ی باستان‌شناسی شناختی و اجتماعی با بهره‌گیری از نظریه کنام‌سازی شناختی فرهنگی، به بازخوانی فرآیند نوسنگی‌شدن در آسیای جنوب‌غربی می‌پردازد.


نویسنده با نقد رویکردهای سنتی که «انقلاب نوسنگی» را صرفاً پیامد تغییرات اقلیمی یا اهلی‌سازی گیاهان و جانوران می‌دانند، استدلال می‌کند که محور اصلی این دگرگونی، تحول در شناخت و فرهنگ نمادین انسان بوده‌است. «این تحول در قالب ارتقای توانایی انسان در کنام‌سازی شناختی–فرهنگی همراه بود؛ فرآیندی که از سطح سازگاری صرف با محیط فراتر رفت و به بازآفرینی فعال روابط و ساختارهای اجتماعی انجامید.


واتکینز گذار نوسنگی را برآیند درهم‌تنیده سه روند موازی و طولانی‌مدت می‌داند:

۱.تغییرات معیشتی و فن‌آورانه: اگرچه اهلی‌سازی نقطه عطفی مهم است، اما این فرآیند نتیجه هزاران سال مدیریت فزاینده منابع طبیعی، استفاده از ابزارهای ادوات سنگی و ذخیره‌سازی خوراک بود که ریشه در دوره فراپارینه‌سنگی داشت.

۲.دگرگونی‌های جمعیتی و الگوی اسکان: اسناد باستان‌شناختی حاکی از روند فزاینده تراکم جمعیتی و ظهور سکونت‌گاه‌های بزرگ، پیچیده و دائمی است. این جوامع از نظر اندازه، از حد نظری «عدد دانبار» (حدود ۱۵۰ نفر برای گروه‌های هم‌بسته مبتنی بر روابط چهره‌به‌چهره) فراتر رفته بودند.

۳. انقلاب در فرهنگ نمادین و مادی: هم‌زمان با رشد جمعیت، شاهد ظهور فرم‌های بی‌سابقه و بزرگ‌مقیاسی از بازنمایی نمادین هستیم: معماری آیینی عظیم (نظیر جایگاه‌های باستان‌شناختی گوبکلی‌تپه و ساختمان‌های عمومی دایره‌ای زیرزمینی در جرف‌الاحمر)، پیکره‌سازی‌های پیچیده، و شبکه‌های برهم‌کنشی کالاهای نمادین (مانند ابسیدین). این نمادها تنها تزئینی نبودند، بلکه کارکردی حیانی در سطح شناختی-اجتماعی داشتند.

🔴 ادامه در پیام بعدی👇

برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

🔴 ادامه پیام قبلی☝️

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

نویسنده با تلفیق دیدگاه‌های مرلین دونالد درباره «فرهنگ نظری» و «ذخیره نمادین بیرونی» با مفهوم «سامان‌دهی شناختی» کیم استرلنی، به بسط مفهوم کنام‌سازی شناختی–فرهنگی می‌پردازد. بر این اساس، مغز انسان مدرن، با انعطاف‌پذیری رشدی بالا، نه به‌صورت مستقل، بلکه در درون محیطی فرهنگی غنی از نمادها شکل می‌گیرد. در دوره مورد بحث، این کنام به‌طور نظام‌مند و جمعی از طریق زیرساخت‌های نمادین مادی ساخته شد. این زیرساخت‌ها عملاً نقش پروتزهای شناختی را ایفا کرده و محدودیت‌های ذاتی «ذهن اجتماعی» را جبران نمودند. با ایجاد حافظه جمعی پایدار، نهادینه‌سازی هنجارهای مشترک و تقویت هویت فرافردی، آن‌ها زمینه همکاری و اعتماد را میان صدها و حتی هزاران فرد فراهم کردند.


واتکینز با بهره‌گیری از نظریه‌های«علامت‌دهی پرهزینه» و «سیگنال‌دهی تعهد»، به تفسیر کارکرد این نمادها می‌پردازد. ساخت، نگه‌داری و حتی تخریب آیینی این بناهای عظیم (هم‌چون تدفین برنامه‌ریزی‌شده گوبکلی‌تپه)، خود بخشی از فرآیند اجتماعی بود. این اعمال پرهزینه، به‌عنوان «مکانیسم‌های تعهد» عمل می‌کردند که وفاداری اعضا را به ارزش‌های جمعی نشان می‌داد و امکان همکاری گسترده را تسهیل می‌کرد. بنابراین، این سازه‌ها نه صرفاً «مکانی» برای برگزاری آیین، بلکه «تجسم عینی» خود آیین و ابزاری برای مهندسی اجتماعی بودند.


در جمع‌بندی نهایی، واتکینز تأکید می‌کند محور اصلی گذار نوسنگی، یک دگرگونی بنیادین در رابطه بین شناخت، فرهنگ و ماده بود. انسان با خلق کنام‌سازی شناختی-فرهنگی قدرت‌مند مبتنی بر نمادهای مادی، بر موانع زیستی زندگی جمعی در مقیاس بزرگ غلبه کرد و بنیان‌های تمدن شهری بعدی را پی‌ریزی نمود.

این مقاله نشان‌می‌دهد درک تحولات اجتماعی عمیق در تاریخ بشر، مستلزم درکی یک‌پارچه و فراتر از تحولات فن‌آورانه صرف، و توجه به بُعد فرهنگی شناخت و نقش فعال فرهنگ مادی در شکل‌دهی به ذهنیت و جامعه است.


📍برای مطالعه اصل مقاله:

http://dx.doi.org/10.1016/j.quaint.2015.02.049
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618215001561

برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚بزرگ‌ترین اشتباه در تاریخ نوع بشر

📝نویسنده: جرد دایمند
📄ترجمه: کامیار عبدی

...مدارک در تأیید دیدگاه پیشرفت گرایانه فراوانند، اما اثبات آن دشوار است. چگونه می‌توان نشان داد زندگی مردم ده هزار سال پیش با کنار گذاشتن شکارگری و گردآوری و روی‌آوردن به کشاورزی بهتر شده‌است؟ تا همین اواخر، باستان‌شناسان ناچار بودند از آزمایش‌های غیرمستقیم استفاده کنند که نتایج آن‌ها (به‌نحو حیرت‌آوری) در تأیید دیدگاه پیشرفت‌گرایانه ناکام می شدند. این نمونه ای از یک آزمایش غیرمستقیم است: آیا شکارگران و گردآورندگان قرن بیستم واقعاً ....

متن مقاله را (به پیوست) مطالعه کنید.

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚 نقدی بر ادعاهای اریک فن‌دانیکن (نویسنده کتاب هایی درباره فرازمینی ها و بیگانگان)

📝 نویسنده: کنت فدر
📄 ترجمه: کامیار عبدی

...کتاب‌های چندی به قلم اریک فن‌دانیکن مانند ارابه خدایان، نشانه‌های خدایان، طلای خدایان و الهه های گذشتگان، معجزه خدایان و مانند آنها بارها به فارسی ترجمه و با استقبال فراوان خوانندگان از همه جا بی‌خبر مواجه شده‌است. بسیار شاهدیم که افراد تحصیل‌کرده و حتی باستان‌شناسان حرفه‌ای یا دانشجویان باستان‌شناسی به‌جای کتاب‌های موجه باستان‌شناسی، این قبیل کتاب‌ها را می‌خوانند و مطالب آن را حقیقت تلقی می‌کنند. این در حالی است که باستان‌شناسان...

متن مقاله را (به پیوست) مطالعه کنید

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚 خانوارها در (دوران) گذار: سازمان‌دهی اجتماعی نوسنگی در جنوب غرب آسیا

📝 نویسنده: برایان اف. بیرد
📄 ترجمه و خلاصه: الهام مرادی

📚 Households in Transition: Neolithic Social Organization within Southwest Asia (2002)

📝 Brian F. Byrd

برایان بیرد متخصص تأثیرگذار در باستان‌شناسی نوسنگی است که تحقیقات او به درک ما از چگونگی شکل‌گیری و تحول زندگی یک‌جانشینی آغازین (دهکده‌نشینی و روستانشینی)، ساختار خانوار و سازمان اجتماعی در یکی از مهم‌ترین نقاط گذار تاریخ بشر کمک شایانی کرده است. او در کارهایش تلفیقی از داده‌های باستان‌شناختی دقیق (مانند تحلیل معماری)، مطالعات باستان‌ مردم شناختی و چارچوب‌های نظری انسان‌شناختی را به‌کار می‌گیرد تا به بازسازی سازمان اجتماعی بپردازد.

مقاله «خانوارها در دوران گذار» نمونه بارزی از این رویکرد است.

وی در این مقاله به بررسی تغییرات در ساختار و سازمان خانوارها در طول گذار از گروه‌ها و جامعه‌های شکارگر-گردآورنده به کشاورزان یک‌جانشین در جنوب‌غرب آسیا، به‌ویژه منطقه لوانت جنوبی، می‌پردازد. نویسنده با تمرکز بر داده‌های باستان‌شناختی مربوط به خانه‌ها و سازه‌های مسکونی از دوره فراپارینه سنگی تا اواسط نوسنگی پیش از سفال ب، دو پرسش اصلی را بررسی می‌کند:

۱) آیا می‌توان تغییراتی در اندازه و سازمان خانوارها در این گذار تشخیص داد؟

۲) این تحولات در چه زمانی رخ داده‌اند؟


یافته‌های کلیدی:

۱. اندازه خانوار: برخلاف فرضیه‌های پیشین (مانند فلنری، ۱۹۷۲)، که گذار از خانه‌های گرد به راست‌گوشه( در این‌جا، مربع) را با تغییر از خانوارهای گسترده‌ی چندهمسری به خانوارهای هسته‌ای مرتبط می‌دانست، این مطالعه نشان می‌دهد که اندازه واحدهای مسکونی در اکثر دوره‌ها (به‌جز در اوایل دوره ناتوفی در عین ملاحه) برای اسکان خانوارهای گسترده به اندازه کافی بزرگ نبوده‌اند.

۲. تداوم خانوار هسته‌ای: داده‌ها حاکی از آن است که خانوارهای هسته‌ای (شامل والدین و فرزندان) شکل غالب سکونت از دوره ناتوفی تا نوسنگی پیش از سفال ب بوده‌اند و تغییر چشم‌گیری در ترکیب عددی واحدهای سکونتی رخ نداده است.

۳. تغییرات فضای داخلی: مهم‌ترین تحول در دوره نوسنگی پیش از سفال ب رخ داده است، جایی‌که اندازه ساختمان‌ها به‌طور چشم‌گیری افزایش یافته و فضای داخلی با امکاناتی مانند اجاق‌های دائمی، دیوارهای جداکننده و اتاق‌های ذخیره‌سازی، بیش‌تر تفکیک و سازمان‌یافته شد. این تغییرات نشان‌دهنده افزایش خودمختاری خانوار و انجام فعالیت‌های تولیدی و ذخیره‌سازی بیش‌تر در درون واحد مسکونی است.

۴. عوامل مؤثر: افزایش اندازه و پیچیدگی فضای داخلی خانه‌ها با عواملی مانند افزایش جمعیت سکونت‌گاه‌ها، تمرکز بر کشاورزی مبتنی بر غلات و حبوبات، نیاز به ذخیره‌سازی و کاهش اشتراک‌گذاری منابع بین خانوارها مرتبط دانسته شده‌است.

۵. تفاوت‌های منطقه‌ای: در مناطق خشک‌تر مانند نقب، اندازه خانه‌ها کوچک‌تر باقی‌ماند که احتمالاً به‌دلیل الگوهای سکونت فصلی، وابستگی کم‌تر به گیاهان اهلی و نیاز کم‌تر به فضای ذخیره‌سازی است.


بنابراین، گذار به روستاهای کشاورزی در جنوب لوانت نه با تغییر در اندازه خانوار، بلکه با افزایش خودمختاری اقتصادی خانوارهای هسته‌ای و سازمان‌دهی پیچیده‌تر فضای داخلی خانه‌ها همراه بود. این تحول در بستر افزایش تمرکز بر تولید غذا و رشد ایدئولوژی‌های جمعی برای حفظ انسجام اجتماعی در دوره نوسنگی پیش از سفال ب صورت گرفت. بنابراین، تغییرات معماری بازتاب‌دهنده تطابق خانوارها با اقتصاد جدید و تقویت هویت مستقل آن‌ها در چارچوب جامعه‌های در حال پیچیده‌تر شدن است.

📍برای مطالعه اصل مقاله:

https://doi.org/10.1007/0-306-47166-3_4
https://link.springer.com/chapter/10.1007/0-306-47166-3_4

برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚 باستان شناسی سیاسی: نگاهی به تاریخچه مطالعات باستان شناسی کتاب مقدس (تورات)

📝 نویسنده: یعقوب محمدی فر

...کتب عهد عتیق (تورات) و انجیل به‌عنوان دو منبع مطالعاتی از دیرباز مورد توجه باستان شناسان قرار گرفته‌اند. از مهم‌ترین دلایل توجه به این موضوع، به دوران قبل از رنسانس بازمی‌گردد. زمانی‌که کلیساها حاکمیت خود را بر کلیه شئون فرهنگی، مذهبی و اجتماعی بشر اروپایی گسترانیده بود و در پی دست یازیدن به مدارک مذهبی از هیچ اقدامی فروگذار نمی‌نمود. در این دوران، برخی کشیشان در پی اثبات...

متن مقاله را (به پیوست) مطالعه کنید.

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚 نظریه‌ سیستم‌های جهانی: سنت‌ها و مکاتب فکری

📝 نویسنده: پ. نیک کاردولیس و توماس د. هال
📄 ترجمه و خلاصه: نشاط متقی

📚World-Systems Analysis: Traditions and Schools of Thought(2024)

📝P. Nick Kardulias and Thomas D. Hall


این مقاله مروری جامع و تحلیلی بر شکل‌گیری، تحول و کاربردهای (تحلیل سیستم‌های جهانی) در علوم اجتماعی و به‌ویژه باستان‌شناسی ارائه می‌دهد. نویسندگان نشان می‌دهند نظریه سیستم‌های جهانی، که در ابتدا توسط ایمانوئل والرشتاین برای تبیین خاستگاه سرمایه‌داری مدرن تدوین شد، به‌تدریج از یک نظریه تاریخی–اقتصادی به ابزاری تحلیلی برای بررسی روابط میان جوامع در دوره‌های پیش از تاریخی و تاریخی بدل شده است. از نگاه آنان، اهمیت اصلی این رویکرد در آن است که جوامع را نه به‌صورت واحدهای منزوی، بلکه به‌عنوان اجزای درهم‌تنیده یک شبکه گسترده از برهم‌کنش‌های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی مطالعه می‌کند.


نویسندگان در آغاز توضیح می‌دهند نظریه سیستم‌های جهانی بر مفاهیمی چون هسته/مرکز، پیرامون و نیمه‌پیرامون استوار است. در این چارچوب، هسته‌ها/مراکز دارای ساختارهای سیاسی و اقتصادی پیچیده، تمرکز قدرت و فناوری پیشرفته‌اند، در حالی‌که نواحی پیرامونی اغلب تأمین‌کننده مواد خام و نیروی کار محسوب می‌شوند.


نیمه‌پیرامون‌ها نیز نقش واسطه‌ای دارند و می‌توانند هم تحت نفوذ هسته/مرکز باشند و هم خود نقش فعال‌تری در سیستم ایفا کنند. با این حال، مقاله تأکید می‌کند این الگو نباید به‌صورت مکانیکی یا جبرگرایانه به گذشته تعمیم داده‌شود، بلکه باید متناسب با شرایط تاریخی و باستان‌شناختی بازخوانی شود. یکی از نکات محوری مقاله، نقد نگاه یک‌سویه به فرایند ادغام در سیستم‌های جهانی است.


برخلاف دیدگاه‌های اولیه که نواحی پیرامون را کاملاً منفعل می‌دیدند، پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند جوامع پیرامونی اغلب نقش فعالی در شکل‌دادن به روابط اقتصادی و سیاسی داشته‌اند. این جوامع گاه با کنترل منابع کلیدی، گاه از طریق میانجی‌گری تجاری، و گاه با بهره‌گیری از موقعیت جغرافیایی خود توانسته‌اند در برهم‌کنش‌های قدرت تأثیرگذار باشند. به همین دلیل، نویسندگان بر مفهوم «درجات متفاوت ادغام» تأکید می‌کنند و نشان می‌دهند که در جهان باستان، سلطه کامل بر پیرامون‌ها معمولاً ممکن نبوده است.

🔴 ادامه در پیام بعد👇

برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

🔴ادامه پیام قبلی☝️

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI


مقاله، سپس به کاربردهای باستان‌شناختی تحلیل سیستم‌های جهانی می‌پردازد. از دید نویسندگان، باستان‌شناسی نقش منحصربه‌فردی در گسترش این نظریه دارد، زیرا می‌تواند بُعد زمانی آن را تا هزاران سال به عقب ببرد. شواهد باستان‌شناسی از عصر مفرغ در خاور نزدیک، حوزه مدیترانه، آمریکای میانه و آسیای مرکزی نشان می‌دهد شبکه‌های پیچیده مبادله، انتقال فناوری و برهم‌کنش‌های فرهنگی بسیار پیش از شکل‌گیری سرمایه‌داری مدرن وجود داشته‌اند.

با این حال، این شبکه‌ها الزاماً ساختاری مشابه نظام جهانی مدرن نداشتند و اغلب چندمرکزی، انعطاف‌پذیر و مبتنی بر تعاملات متقابل بودند. در ادامه، مقاله به دیدگاه‌های اصلاحی پژوهش‌گرانی چون کوهل (Kohl)، چیس-دان (Chase-Dunn) و هال (Hall) می‌پردازد. این پژوهش‌گران با تأکید بر نقش جوامع پیرامونی، نشان داده‌اند نوآوری‌های اجتماعی و اقتصادی اغلب در مناطق نیمه‌پیرامونی رخ می‌دهد؛ جایی‌که تماس میان نظام‌های مختلف، زمینه خلاقیت و تحول را فراهم می‌کند.


از این منظر، نیمه‌پیرامون نه یک موقعیت حاشیه‌ای، بلکه موتور پویایی سیستم‌های بزرگ است. این دیدگاه به‌ویژه برای تبیین تحول جوامع باستانی که نه کاملاً دولت‌محور بودند و نه کاملاً ایزوله، اهمیت زیادی دارد. یکی دیگر از محورهای مهم مقاله، مفهوم «جهان‌های کوچک» (Small Worlds) و شبکه‌های منطقه‌ای است.


نویسندگان نشان می‌دهند بسیاری از جوامع باستانی در قالب شبکه‌هایی نسبتاً محدود اما به‌شدت متراکم عمل می‌کردند؛ شبکه‌هایی که از طریق مبادله کالا، ازدواج، آیین‌ها و ارتباطات نمادین پایدار می‌ماندند. این الگو به‌خوبی نشان می‌دهد جهانی‌شدن (Globalization) پدیده‌ای صرفاً مدرن نیست، بلکه در اشکال ساده‌تر در گذشته نیز وجود داشته است.


مقاله همچنین به مفهوم «جهانی‌شدن در باستان» می‌پردازد و نشان می‌دهد افزایش ارتباطات، گردش کالاها و انتقال ایده‌ها در دوره‌های مختلف تاریخی، نوعی هم‌گرایی فرهنگی ایجاد کرده‌است؛ هرچند این فرایند همواره با مقاومت‌های محلی، بازتفسیر فرهنگی و گاه فروپاشی همراه بوده است.


نویسندگان تأکید می‌کنند آن‌چه امروز از آن به‌عنوان «جهانی‌شدن» یاد می‌کنیم، در واقع تداوم الگویی است که ریشه‌های آن به نخستین دولت‌ها و شبکه‌های تجاری بازمی‌گردد.


در جمع‌بندی، مقاله نتیجه می‌گیرد تحلیل سیستم‌های جهانی نه یک نظریه بسته، بلکه چارچوبی انعطاف‌پذیر برای طرح پرسش‌های جدید درباره گذشته است. این رویکرد به باستان‌شناسان امکان می‌دهد تا روابط میان جوامع، پویایی قدرت، و نقش برهم‌کنش‌های بین‌منطقه‌ای را در شکل‌گیری تاریخ انسانی بهتر درک کنند. همچنین نویسندگان بر این نکته تأکید می‌کنند که آینده این رویکرد در گرو تلفیق آن با داده‌های زیست‌محیطی، مطالعات شبکه‌ای و تحلیل‌های میان‌رشته‌ای است؛ امری که می‌تواند درک ما از تحولات اجتماعی در مقیاس جهانی را عمیق‌تر کند.

📍برای مطالعه اصل مقاله:

https://doi.org/10.1016/B978-0-323-90799-6.00185-3

برای مشاهده بیشتر متن های تخصصی (انگلیسی و فارسی)، خلاصه تخصصی آنها صفحات ما را در فضای مجازی دنبال کنید.

کانال اول:
https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

کانال دوم:
https://news.1rj.ru/str/AnthropologicalArchaeology

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚 فنون کوچ نشینان بختیاری

📝 نویسنده: ژان_پی یر دیگار
📄مترجم: اصغر کریمی

این کتاب، نتیجه‌ی سال‌ها پژوهش میدانی ژان پی‌یر دیگار، مردم‌شناس فرانسوی، در میان عشایر بختیاری ایران است. این کتاب از جامع‌ترین منابع درباره‌ی سبک زندگی، راهبرد معیشتی و فرهنگ مادی کوچ‌ گری رمه داری در جنوب‌غرب آسیا است. کتاب به تجربه زیسته و تکنیک‌های بختیاری‌ها برای بقا، تاب‌آوری، تولید و زندگی در محیط کوهستانی زاگرس پرداخته است. زمینه‌ها و موضوعات اصلی مورد توجه کتاب: سازمان اجتماعی بختیاری و ارتباط آن با فعالیت‌های فنی؛ فنون مربوط به دام‌پروری (نژادها، تولیدات، مدیریت گله)؛ روش‌های سنتی کشاورزی و شکار/ماهی‌گیری؛ جزئیات فنون تولید، به‌ویژه بافندگی (از ابزار نخریسی تا قالی و گلیم)؛ تکنیک‌های حمل و نقل (سوارکاری و باربری)؛ شیوه‌های سکونت (سیاه‌چادر، چیدمان فضا) و خوراک (فرآوری مواد غذایی) است

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI

📚 فناوری آب در دوران باستان (فناوری و تغییر)

📚Handbook of Ancient Water Technology (Technology and Change in History)

📝 Örjan Wikander

این کتاب به فناوری آب در دوران باستان می پردازد و جنبه‌های از چگونگی تأمین آب و استفاده از آن در دهکده‌ها، روستاها و استفاده‌های شهری، مدیریت آب، کنترل نیروی آب و حتی جنبه‌های زیباشناختی آن را پوشش می‌دهد. این کتاب به موضوعات زمین‌شناختی، روش‌های جمع‌آوری آب و مهندسی آب ( اعم از کانال‌ها، زه‌کشی‌ها، قنات‌ها و آب انبارها و غیره) را نیز پوشش می‌دهد و زمینه های تاریخی، آثار اجتماعی- اقتصادی و قوانین آب در تمدن‌های باستانی را بررسی می‌کند. بررسی نقش آب در ایجاد جایگاه‌های باستان‌شناختی، از جمله تأمین آب، استفاده شهری و آبیاری از مباحث برجسته این کتاب است.

https://news.1rj.ru/str/AASI_ASI