🌿 نوروز ۱۴۰۴؛ تجربه‌ای تازه، کشفی نو 🌸

✨ بهار، فصلِ ورق زدنِ صفحه‌ای تازه است؛ نه فقط در طبیعت، که در اندیشه و عمل.

نوروز بمانید که ایّام شمایید!
آغاز شمایید و سرانجام شمایید...
خورشید گر از بام فلک عشق فشاند
خورشید شما، عشق شما، بام شمایید

🔹️ در این سال نو، بیایید دانایی را با خلاقیت درآمیزیم، مسیرهای نرفته را بپیماییم و دانشی را رقم بزنیم که فرهنگ و هنر را در آغوش دارد

🌱 سالی سرشار از بینش، الهام و دستاوردهای درخشان برای شما آرزومندیم.

💠 مرکز تحقیقات ایمونولوژی سرطان و ایمونوتراپی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل
💠 Cancer Immunology and Immunotherapy Research Center_ARUMS

🆔️ @CIIRC_ARUMS

📌مرکز تحقیقات ایمونولوژی سرطان و ایمونوتراپی باهمکاری کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل و انجمن علمی زیست شناسي دانشگاه محقق اردبیلی برگزار میکند:

💠سمینار کاربرد زیست شناسی سامانه ای در بیماری های پیچیده، مانند سرطان و اختلالات عصبی، برای توسعه داروهای مولتی تارگت

♦️مدرس:
دکتر حمید لطیفی نوید
• دکترای تخصصی ژنتیک مولکولی، پژوهشگاه مهندسی ژنتیک و زیست فناوری تهران
• محقق مهمان در گروه علوم زیستی پژوهشگاه دانش های بنیادی تهران
• محقق مهمان در مرکز الکتروفیزیولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران

♦️ تاریخ: دوشنبه ۲۵ فروردین ماه ۱۴۰۴
♦️ساعت: ۱۰ تا ۱۲:۳۰
♦️مکان: سالن ولایت دانشکده پزشکی

🔹 همراه با ارائه گواهی معتبر

📍 ثبت نام:
https://forms.gle/RCytVQ6H3EdKg2EU6
---------------------------------------
💠 مرکز تحقیقات ایمونولوژی سرطان و ایمونوتراپی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل
💠 Cancer Immunology and Immunotherapy Research Center_ARUMS

🆔 @CIIRC_ARUMS

📌 #اطلاعیه
قابل توجه شرکت کنندگان و افراد ثبت نامی در سمینار "کاربرد زیست شناسی سامانه ای در بیماری های پیچیده، مانند سرطان و اختلالات عصبی، برای توسعه داروهای مولتی تارگت" لطفا ساعت ۹:۴۵ دقیقه در محل کارگاه واقع در سالن آمفی تئاتر ولایت دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل حضور داشته باشند.

📣فراخوان اردیبهشت ۱۴۰۴ مؤسسه نیماد در حمایت از طرح‌های تحقیقاتی

✅مؤسسه ملی توسعه تحقیقات علوم پزشکی ایران (نیماد) با افتخار اعلام می‌کند که دو فراخوان مهم برای حمایت از طرح‌های تحقیقاتی منتشر کرده است.
✅این فراخوان‌ها که اولین فراخوان‌های مؤسسه در دولت چهاردهم هستند شامل چهارمین فراخوان گرنت مبتنی بر درخواست پروپوزال تحقیقاتی (RFP-based) و چهاردهمین فراخوان گرنت پژوهشگر فرهیخته است.
✅فراخوان گرنت مبتنی بر درخواست پروپوزال تحقیقاتی مشتمل بر ۱۳ تقاضانامه (#RFP) با موضوعات مختلف است که دوازده مورد آنها در راستای نیازهای نظام مدیریت پژوهش‌های علوم پزشکی در سطح ملی و یک مورد آن تقاضانامه‌ای برای بهره‌مندی از داده‌های مطالعات کوهورت عضو شبکه کوهورت ایران است.
✅فراخوان گرنت پژوهشگر فرهیخته در راستای ششمین همایش شیوه‌های دستیابی به مرجعیت علمی و مختص مدعوین آن همایش است که در نهم اسفندماه ۱۴۰۳ برگزار شد و هدف آن تربیت پژوهشگران جوان تحت نظارت و هدایت اساتید برجسته دانشگاه‌ها و مؤسسات علوم پزشکی وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است. این فرصت‌ها به پژوهشگران و محققان این امکان را می‌دهد تا با ارائه پروپوزال‌ های خلاقانه و نوآورانه، از حمایت‌های مالی و علمی مؤسسه بهره‌مند شوند.

◀️تاریخ اعلام فراخوان، اول اردیبهشت ‌ماه ۱۴۰۴ و مهلت ارسال پروپوزال‌ها تا ۳۱ اردیبهشت ‌ماه ۱۴۰۴ خواهد بود.
◀️برای کسب اطلاعات بیشتر و دسترسی به جزئیات فراخوان، پژوهشگران می‌توانند به صفحه فراخوان‌ها در وب‌سایت مؤسسه مراجعه کنند. از تمامی پژوهشگران و محققان دعوت می‌شود تا با شرکت در این فراخوان‌ها، گام‌های مؤثری در راستای پیشرفت علوم پزشکی کشور بردارند.
منبع و شرح خبر; 👇
🔗https://nimad.ac.ir/call-for-proposal-140202

@inrvd

📌هفته جهانی ایمن‌سازی: پُلی میان علم، فرهنگ و جامعه

مقدمه: هفته جهانی ایمن‌سازی (۲۴ تا ۳۰ آوریل) هر ساله بهانه‌ای است برای یادآوری یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای بشر در زمینه سلامت عمومی: پیشگیری از بیماری‌های عفونی از طریق واکسیناسیون.
واکسن‌ها سالانه از مرگ میلیون‌ها نفر جلوگیری می‌کنند، اما باوجود پیشرفت‌های علمی، تردید نسبت به واکسن به یک چالش جهانی تبدیل شده است.
این تحلیل به بررسی ابعاد علمی، فرهنگی و اجتماعی ایمن‌سازی پرداخته و راهکارهایی برای افزایش پذیرش واکسن ارائه می‌دهد. 

🔹️بخش اول: واکسیناسیون از دیدگاه علمی

♦️واکسن‌ها چگونه جهان را تغییر دادند؟
پیش از گسترش واکسیناسیون، بیماری‌هایی مانند آبله، فلج اطفال و سرخک جان میلیون‌ها نفر را می‌گرفتند. با کشف واکسن، آبله در سال ۱۹۸۰ به طور کامل ریشه‌کن شد و موارد فلج اطفال نیز ۹۹٪ کاهش یافت. امروزه واکسن‌ها نه‌تنها از افراد، بلکه از طریق ایمنی جمعی، از کل جامعه محافظت می‌کنند. 

♦️شبهات علمی و پاسخ به آنها
برخی ادعا می‌کنند که واکسن‌ها باعث اوتیسم، ناباروری یا تغییر DNA می‌شوند. این ادعاها هیچ پایه علمی ندارند. برای مثال، پژوهش‌های گسترده نشان داده‌اند که هیچ ارتباطی بین واکسن MMR (سرخک، اوریون، سرخجه) و اوتیسم وجود ندارد. همچنین، واکسن‌های mRNA مانند فایزر و مدرنا، تنها پروتئین های بخش تاج ویروس را به سیستم ایمنی معرفی می‌کنند و هیچ تأثیری بر ژنتیک انسان ندارند. 

♦️چرا برخی واکسن‌ها عوارض جانبی دارند؟
مانند هر داروی دیگری، واکسن‌ها نیز می‌توانند عوارضی مانند تب خفیف یا درد در محل تزریق داشته باشند، اما این عوارض در مقایسه با خطرات بیماری‌های واقعی ناچیز است. برای مثال، ابتلا به سرخک می‌تواند منجر به آنسفالیت شود، درحالی که واکسن سرخک با عوارض بسیار کم، ایمنی طولانی‌مدت ایجاد می‌کند. 

🔹️بخش دوم: واکسیناسیون از دیدگاه فرهنگی 
♦️باورهای سنتی
در برخی فرهنگ‌ها، بیماری‌ها به عنوان "تقدیر الهی" در نظر گرفته می‌شوند و مداخله پزشکی ممکن است با مقاومت روبه‌رو شود. در برخی جوامع، شایعاتی درباره وجود مواد مشتق از خوک در واکسن‌ها باعث کاهش پذیرش شده است. با این حال، بسیاری از مراجع دینی، از جمله مراجع شیعه و سنی، واکسیناسیون را مجاز و حتی ضروری دانسته‌اند. 

♦️نقش رسانه‌ها و اطلاعات نادرست
شبکه‌های اجتماعی با انتشار "اخبار جعلی"، ترس از واکسن را تشدید کرده‌اند. برای مثال، در دوران پاندمی کووید-۱۹، ادعاهای بی‌اساسی مانند "میکروچیپ در واکسن‌ها یا ارتباط واکسن با 5G" گسترش یافت. این اطلاعات نادرست، حتی در جوامع پیشرفته نیز منجر به کاهش نرخ واکسیناسیون شد. 

♦️تجربیات تاریخی و بی‌اعتمادی
در برخی کشورها، سیاست‌های نادرست گذشته باعث بی‌اعتمادی به سیستم سلامت شده است. برای مثال، "آزمایش‌های غیراخلاقی توسککی" در آمریکا (که در آن سیاهپوستان بدون اطلاع تحت آزمایش سیفلیس قرار گرفتند) هنوز بر نگرش برخی جوامع تأثیرگذار است.

🔹️بخش سوم: واکسیناسیون از دیدگاه اجتماعی 

♦️واکسیناسیون و عدالت سلامت
در کشورهای فقیر، دسترسی به واکسن محدود است، درحالی که در برخی کشورهای ثروتمند، "ذخیره‌سازی بیش از حد واکسن" منجر به اتلاف دُزها شده است. این نابرابری نه‌تنها غیراخلاقی است، بلکه خطر ظهور گونه‌های جدید ویروسی را افزایش می‌دهد. 

♦️فردگرایی در مقابل مسئولیت اجتماعی
برخی افراد واکسن دریافت نمی‌کنند، چون خطر بیماری را شخصی می‌دانند، اما واقعیت این است که واکسیناسیون یک "مسئولیت اجتماعی" است. افرادی که به دلیل بیماری‌های خاص (مانند نقص ایمنی) نمی‌توانند واکسن دریافت کنند، به "ایمنی جمعی" وابسته هستند. 

♦️تأثیر منفی تردید در واکسیناسیون
کاهش پوشش واکسیناسیون منجر به بازگشت بیماری‌های قابل پیشگیری مانند سرخک در اروپا و آمریکا شده است. در سال ۲۰۱۹، بیش از ۱۴۰ هزار نفر در جهان بر اثر سرخک جان باختند، درحالی که این بیماری با واکسن قابل پیشگیری است. 

♦️راهکارهای پیشنهادی برای افزایش پذیرش واکسن 

۱. آموزش و آگاهی‌رسانی
- استفاده از رسانه‌های معتبر و همکاری با چهره‌های محبوب برای تبلیغ واکسیناسیون. 
- برگزاری کمپین‌های آموزشی در مدارس، و اماکن اجتماعی 

۲. تقویت اعتماد عمومی
- شفافیت در بیان فواید و عوارض احتمالی واکسن‌ها. 
- مشارکت رهبران مذهبی و اجتماعی در ترویج واکسیناسیون. 

۳. سیاست‌گذاری هوشمند
- ارائه مشوق‌های اقتصادی (مانند تخفیف در خدمات عمومی) برای واکسینه‌شدن. 
- اجرای سیاست‌های ملایم اما مؤثر مانند الزام واکسیناسیون برای ثبت‌نام مدارس. 

۴. مقابله با اطلاعات نادرست
- همکاری با پلتفرم‌های اجتماعی برای حذف محتوای ضدواکسن. 
- ایجاد خطوط مشاوره رایگان برای پاسخ به سوالات مردم.

🔹️نتیجه‌گیری
واکسیناسیون تنها یک دستاورد علمی نیست، بلکه "نماد همبستگی اجتماعی" است. در "هفته جهانی ایمن‌سازی"، باید به یاد داشته باشیم که هر واکسن، گامی به سوی جهانی امن‌تر و سالم‌تر است. بیایید با آگاهی، اعتماد و مسئولیت‌پذیری، از این ابزار نجات‌بخش به بهترین شکل استفاده کنیم. 

💠 مرکز تحقیقات ایمونولوژی سرطان و ایمونوتراپی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل
💠 Cancer Immunology and Immunotherapy Research Center_ARUMS

🆔 @CIIRC_ARUMS

🌟International Day of Immunology|April 29th

🌟روز جهانی ایمونولوژی | ۹ اردیبهشت

📌۲۹ آوریل روز جهانی ایمونولوژی بر تمامی همکاران ایمونولوژیست، اعضای محترم هیات علمی و دانشجویان عزیز و دوستداران دانش فن آور و پویای ایمونولوژی مبارک باد.

💠ایمونولوژی شاخه ایی فوق تخصصی از علم پزشکی با ۱۳ جایزه نوبل در تاریخ پزشکی

🔹جایگاه رفیع دانش و فن آوری های نوین ایمونولوژی هرروز بیش از پیش در تشخیص ، درمان، پیشگیری، کنترل و درمان بیماریها و حفظ سلامتی و بقا  مشهود است. علمی داینامیک مبتنی برشواهدکه با ارتباط تنگاتنگی که با سایر علوم و بالین بیماران دارد نمودی از ترجمان دانش در عصر ماست. بالندگی و شکوه این علم مدیون زحمات پیشینیان و محققان و دانشمندان و دانشجویان فعلی می باشد.

🔹ضمن تبریک به همه ایمونولوژیست ها و دوستداران آن، آرزومندیم درسایه تلاشهای هدفمند و عالمانه اندیشمندان و دانشجویان آینده ساز شاهد رشد و توسعه ایمونولوژی در مراکز دانشگاهی، فن آوری و نهادینه شدن آن در عرصه های مختلف جامعه باشیم.

💠 مرکز تحقیقات ایمونولوژی سرطان و ایمونوتراپی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل

🆔 @CIIRC_ARUMS

از جِنِر تا mRNA و کریسپر: داستان مبارزه بشر با بیماری‌ها در روز جهانی ایمونولوژی

۱. دوران باستان و نخستین مشاهدات ایمنی
ایده مصونیت در برابر بیماری‌ها به‌صورت ابتدایی در تمدن‌های باستانی وجود داشت. در چین و هند باستان، مشاهده شده بود که افرادی که از بیماری‌های خاصی مانند آبله جان سالم به‌در می‌بردند، دیگر به آن مبتلا نمی‌شدند. این مشاهدات، پایه‌ای برای مفهوم ایمنی اکتسابی شد.

- ابوبکر محمد زکریای رازی (قرن ۱۰ میلادی)
این پزشک و دانشمند ایرانی، اولین توصیف علمی از ایمنی را در کتاب‌های خود ثبت کرد. او متوجه شد افرادی که یک‌بار به آبله مبتلا شده‌اند، در صورت مواجهه مجدد، یا بیمار نمی‌شوند یا علائم خفیف‌تری نشان می‌دهند. این مشاهده، اساس "ایمنی طبیعی" را تشکیل داد.

۲. انقلاب واکسیناسیون: از آبله‌گاوی تا واکسن‌های مدرن
- ادوارد جنر (۱۷۹۶)
جنر، پزشک انگلیسی، متوجه شد شیردوشانی که به آبله گاوی مبتلا شده‌اند، نسبت به آبله انسانی مصونیت دارند. او با تلقیح ویروس آبله گاوی به یک پسر بچه (جیمز فیلیپس)، اولین واکسن موفق تاریخ را ابداع کرد. این کار، پایه‌ای برای "ایمنی القایی" شد.

- لوئی پاستور (۱۸۸۰)
پاستور با کشف این که با تضعیف عوامل بیماری‌زا (مانند باکتری سیاه‌زخم) می‌توان ایمنی ایجاد کرد، مفهوم واکسن ضعیف‌شده یا تخفیف حدت‌یافته را معرفی کرد. او همچنین واکسن هاری را توسعه داد.

۳. کشف سیستم ایمنی: از پادتن‌ها تا سلول‌های دفاعی
- امیل فون بهرینگ و شیباسابورو کیتاساتو (۱۸۹۰)
این دو دانشمند آلمانی و ژاپنی کشف کردند که سرم خون حیوانات آلوده به دیفتری حاوی موادی است که می‌تواند با سموم مقابله کند. این ماده، بعدها پادتن (آنتی‌بادی) نام گرفت و مفهوم ایمنی هومورال را پایه‌گذاری کرد.

- ایلیا مچنیکوف (۱۸۸۲–۱۹۰۸)
مچنیکوف، زیست‌شناس روس، کشف کرد که برخی سلول‌ها (ماکروفاژها) می‌توانند باکتری‌ها را بلعیده و از بین ببرند. این کشف، اساس ایمنی سلولی را تشکیل داد. او و پاول ارلیخ در سال ۱۹۰۸ به‌خاطر تحقیقاتشان در ایمونولوژی جایزه نوبل دریافت کردند.

۴. ایمونولوژی مدرن: از تحمل ایمنی تا درمان‌های هدفمند
- تحمل ایمونولوژیک (۱۹۴۵–۱۹۵۷)
فرانک مکفارلن برنت و پیتر مداوار نشان دادند که سیستم ایمنی چگونه بین خودی و غیرخودی تمایز قائل می‌شود. این کشف، به درک بیماری‌های خودایمنی مانند دیابت نوع ۱ و ام‌اس کمک کرد.

- تولید آنتی‌بادی مونوکلونال (۱۹۷۵)
ژرژ کوهلر و سزار میلستین با ادغام سلول‌های توموری (هیبریدوما) و سلول‌های تولیدکننده آنتی‌بادی، روشی برای تولید آنتی‌بادی‌های مونوکلونال ابداع کردند. این فناوری انقلابی در تشخیص و درمان بیماری‌ها (مانند سرطان و بیماری‌های خودایمنی) ایجاد کرد.

- کشف HIV و درک ایدز (۱۹۸۱–۱۹۸۴)
شناسایی ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) توسط لوک مونتانیه و رابرت گالو، منجر به درک بهتر ایمنی ضدویروسی و توسعه داروهای ضد رتروویروسی شد.

۵. انقلاب ایمونوتراپی و پزشکی شخصی‌شده (۲۰۰۰ تا امروز)

در دو دهه اخیر، ایمونولوژی شاهد تحولات خیره‌کننده‌ای بوده است که مدیون تلاش‌های دانشمندان برجسته و فناوری‌های پیشرفته است. برخی از مهم‌ترین چهره‌ها و دستاوردهای آنها عبارتند از:

ایمونوتراپی سرطان: انقلابی در درمان
- جیمز پی. الیسون (James P. Allison) و تاسوکو هونجو (Tasuku Honjo)
- این دو دانشمند در سال ۲۰۱۸ جایزه نوبل پزشکی را برای کشف مهارکننده‌های چک‌پوینت ایمنی دریافت کردند.
- الیسون روی CTLA-4 و هونجو روی PD-1 کار کردند. مهار این مولکول‌ها به سیستم ایمنی اجازه می‌دهد تا سلول‌های سرطانی را از بین ببرد.
- داروهای حاصل از این تحقیقات (مانند ipilimumab و nivolumab) امید به زندگی در بیماران مبتلا به ملانوما و سرطان ریه را به‌طور چشمگیری افزایش داده‌اند.

- کارل ژوئن (Carl June) و میشل سادلین (Michel Sadelain)
- پیشگامان توسعه سلول‌های CAR-T cells (Chimeric Antigen Receptor T-cells) برای درمان سرطان‌های خون.
- در این روش، سلول‌های T بیمار در آزمایشگاه مهندسی ژنتیک شده تا علیه آنتی‌ژن‌های خاص سرطان (مثل CD19 در لوسمی) عمل کنند.
- داروهای Kymriah و Yescarta بر اساس این فناوری ساخته شده‌اند.

واکسن‌های mRNA: موفقیتی تاریخی
- کاتالین کاریکو (Katalin Karikó) و درو وایسمن (Drew Weissman)
- تحقیقات این دو دانشمند در دانشگاه پنسیلوانیا پایه‌گذار واکسن‌های mRNA (مانند فایزر و مدرنا) شد.
- آنها مشکل التهاب ناشی از mRNA را با اصلاح نوکلئوزیدها (مانند pseudouridine) حل کردند.
- این فناوری نه‌تنها در مقابله با کووید-۱۹، بلکه در توسعه واکسن‌های آینده برای HIV، مالاریا و سرطان نیز کاربرد دارد.

مطالعات میکروبیوم و ایمنی
- سرگئی پیتروف (Sergei Petrov) و اِوا اوستن (Eva Ostyn)

- نشان دادند که باکتری‌های روده (مانند Bacteroides fragilis) می‌توانند سلول‌های T تنظیمی (Treg) را فعال کنند و از بیماری‌های خودایمنی جلوگیری نمایند.
- این یافته‌ها راه را برای پروبیوتیک‌های درمانی و پیوند میکروبیوم در بیماری‌هایی مانند کرون و کولیت اولسراتیو هموار کرده است.

آینده ایمونولوژی: مرزهای نوین پژوهش
مهندسی سیستم ایمنی با CRISPR
- ویرایش ژن‌های ایمنی:
- از CRISPR-Cas9 برای اصلاح ژن‌های مرتبط با بیماری‌های خودایمنی (مثل FOXP3 در IPEX syndrome) استفاده می‌شود.
- در سرطان، این فناوری می‌تواند سلول‌های CAR-T را برای هدف‌گیری دقیق‌تر تومورها بهینه کند.

واکسن‌های نسل جدید
- واکسن‌های اپی توپ-محور (Epitope-based vaccines):
- با استفاده از هوش مصنوعی، اپی‌توپ‌های (قسمت‌های شناخته‌شده آنتی‌ژن) ایمنی‌زا طراحی می‌شوند تا پاسخ ایمنی دقیق‌تری ایجاد کنند.
- مثال: واکسن‌های آزمایشی علیه HIV بر اساس اپی‌توپ‌های پروتئین Env ساخته شده‌اند.

- نانوواکسن‌ها (Nanovaccines):
- نانوذرات لیپیدی یا پلیمری می‌توانند آنتی‌ژن‌ها را مستقیم به سلول‌های دندریتیک برسانند و پاسخ ایمنی را تقویت کنند.
- این روش در درمان آلزایمر (با هدف‌گیری پلاک‌های آمیلوئید) نیز در حال آزمایش است.

- ایمونوتراپی‌های چندوجهی (Combinatorial Immunotherapy)
- ترکیب مهارکننده‌های چک‌پوینت با سایر روش‌ها:
- مثال: PD-1 inhibitor + IDO inhibitor برای مقابله با مقاومت تومورها.
- استفاده از سایتوکاین‌های مهندسی‌شده (مثل IL-2 اصلاح‌شده) برای کاهش عوارض جانبی.

سیستم‌های ایمنی مصنوعی (Artificial Immune Systems)
- شبکه‌های عصبی مصنوعی برای پیش‌بینی پاسخ ایمنی:
- مدل‌های کامپیوتری مانند AlphaFold می‌توانند ساختار آنتی‌ژن‌ها و تعامل آنها با آنتی‌بادی‌ها را پیش‌بینی کنند.
- این فناوری سرعت طراحی واکسن و داروهای ایمونولوژیک را افزایش می‌دهد.

مقابله با پدیده‌های نوظهور
- آمادگی برای پاندمی‌های آینده:
- توسعه پلتفرم‌های واکسن چندمنظوره (مثل واکسن‌های پان علیه تمام کروناویروس‌ها).
- استفاده از حیوانات مدل انسان‌گونه (Humanized mice) برای شبیه‌سازی پاسخ ایمنی انسان.

جمع‌بندی: ایمونولوژی در مسیر تحول
دانش ایمونولوژی امروزه به‌سرعت در حال پیشرفت است و محوریت آن به‌سمت درمان‌های شخصی‌شده، فناوری‌های مهندسی ژنتیک و هوش مصنوعی حرکت کرده است. چالش‌های آینده شامل مقاومت به ایمونوتراپی، بیماری‌های خودایمنی پیچیده و عوامل بیماری‌زای نوظهور هستند که نیازمند همکاری بین‌رشته‌ای دانشمندان علوم پایه، پزشکی و بیوانفورماتیک/ هوش مصنوعی است. با این تحولات، آینده‌ای روشن برای درمان بیماری‌هایی که زمانی لاعلاج تلقی می‌شدند؛ در پیش است.