نقدی بر علم کیلویی
تاریخ چاپ:
۱۴۰۴/۰۹/۲۰
دکتر هادی ویسی*
هفته پژوهش نزدیک است. همه دانشگاه‌ها، مراکز علمی و پژوهشی و حتی سازمان‌های اجرایی برای برگزاری و نمایش جشن هفته پژوهش در حال آماده شدن هستند. فراخوان‌ها برای انتخاب آثار و پژوهشگران برتر یکی پس از دیگری منتشر می‌شود. سطح و مقیاس‌های آن مختلف است: در سطح دانشگاه، شهرستان، استان، منطقه، کشور یا در زمینه‌های موضوعی و تخصصی. به این ترتیب، در ایران هر سال از افراد زیادی به‌عنوان پژوهشگران برتر و صاحب آثار برتر تقدیر می‌شوند.
نقدی بر علم کیلویی
به نظر می‌رسد این رویداد برای تکریم علم و عالم است. از این منظر بسیار عالی و قابل تحسین است. اما این رویداد در عمل چطور کار می‌کند و گفتمان حاکم بر آن چیست. چرا با وجود جشن‌های متعدد پژوهش و معرفی آثار و پژوهشگران برتر متعدد، روز به ‌روز بر مشکلات و بحران‌های کشور ما افزوده می‌شود. علم تولید ایرانی چه کیفیتی دارد و برای چه چیزی تولید می‌شود؟ کمّی‌گرایی و اتکا بر رشد عددی مهم‌ترین جو حاکم بر اتمسفر علم و پژوهش در ایران است که محور آن مقاله است. در فرهنگ دانشگاهی ایران، در زمان بررسی صلاحیت‌های علمی فرد و صحبت از فعالیت‌های علمی، اولین و غالب‌ترین پرسش این است: چند تا مقاله داری؟ چند تا کتاب داری؟ به ندرت کسی می‌پرسد چه نوشته‌ای؟ نوآوری و سهم علمی شما چیست؟ به چه کار می‌آید؟ کجا ارائه دادید و توسط چه کسانی نقد شده است. بنابراین، متر و معیار فعالیت پژوهشی، تعداد و حجم است، نه محتوا و کیفیت؛ پدیده‌ای که می‌توان آن را «علم کیلویی» نامید.

با این معیار، بازار و دکان تولید انبوه مقاله در ایران رونق یافته است. یکی با افتخار می‌گوید ۱۵۰مقاله دارد و دیگری با ۲۰۰مقاله یا بیشتر خود را عالم‌تر و بالاتر می‌بیند. در این فضا، کم نیستند کسانی که تعداد مقاله بسیار دارند؛ اما از ارائه و سخنرانی یک بحث علمی، مستدل و منسجم عاجزند. بسیاری نامشان روی مقالات و کتاب‌ها آمده است؛ اما حتی به اندازه یک سطر در تولید آن نقش ندارند. موارد زیادی از اعضای هیات علمی که سمت‌های اجرایی پرمشغله دارند، در همان زمان تولیدات علمی‌شان نیز فزونی می‌گیرد، ارتقای علمی می‌یابند و بالعکس در زمان افول از قدرت و وقت آزادشان، کم‌ترین خروجی علمی را دارند. این پدیده به چه معناست. چرا در ایران بسیاری از مقامات عالی‌رتبه و میانی در زمان مسوولیتشان، دکتر می‌شوند، عضو هیات علمی می‌شوند، ارتقای علمی می‌گیرند و بیشترین تولیدات علمی دارند؟ به نظر می‌رسد این علم نیست، بلکه آفت و مصیبت است که دامن کشور را گرفته است و بر بحران‌های ایران می‌افزاید.
مانند بسیاری از حوزه‌های دیگر در ایران، علم و پژوهش نیز سیاست‌زده و آلوده است و جنبه‌های زیادی از رانت و فساد در آن دیده می‌شود. در موارد زیادی، جذب اعضای هیات علمی، اخذ مجوزهای نشریات، راه‌اندازی رشته‌های دکترا و کارشناسی ارشد، پژوهشکده‌ها و حتی پروژه‌های تحقیقاتی نه از سر نیاز کشور و واگذاری به شایسته‌ها بلکه بر اثر رابطه، بده‌بستان، سفارشی و به دور از استانداردهای علمی ایجاد شده و گسترش یافته است. در موارد قابل ملاحظه‌ای، در تصمیمات حوزه علم و پژوهش نیز، منافع فردی و سیاسی ارجح بر منافع عمومی و ملی دیده می‌شود. رویکرد کمّی‌گرایی و نگاه ابزاری به علم و گره زدن منافع عضو علمی به دانشجوی تحصیلات تکمیلی، مقاله و آثار پژوهشی، موجب مفسده و بد اخلاقی‌های زیادی در میان اعضای هیات علمی شده است.
در زمانی که به شکل حاضر آیین‌نامه‌های ارتقا، ترفیع، گرنت، پایه تشویقی، طرح‌های تحقیقاتی و شرکت‌های دانش‌بنیان و چه و چه نبود، استادان برجسته و مرجع علمی نظیر محمدعلی فروغی، علی‌اصغر حکمت، عبدالحسین زرین‌کوب، علی‌اکبر دهخدا، ملک الشعرا بهار، ابراهیم باستانی پاریزی، پرویز ناتل خانلری و ده‌ها شخصیت علمی برجسته دیگر آثاری فاخر و ماندگاری را ایجاد کردند که هیچ وقت کهنه نمی‌شوند و روزبه ‌روز بر اعتبار آنها افزوده شده است. چرا این افراد در نظام دانشگاهی حاضر ایران بازتولید نمی‌شوند؟ بر اساس قوانین حاکم بر پژوهش و دانشگاه‌های ایران، کارنامه بزرگان علمی اشاره‌شده مردود است. چراکه آنها کتاب‌های فاخر تولید کرده‌اند و مقاله ندارند یا کم دارند و اگر پرونده آنان بر اساس ضوابط فعلی بررسی شود، تبدیل وضع نمی‌شدند، ارتقا نمی‌گرفتند و نمی‌توانستند استاد شوند.

تا حدود زیادی، ساختار و نظام حکمرانی علمی کشور غالبا به گونه‌ای است که استادان و پژوهشگران مستقل و متکی به اخلاق حرفه‌ای و سلامت کاری را تضعیف می‌کند و به حاشیه می‌راند و رانت‌خواران و تولیدکنندگان رابطه‌ای و بی‌زحمت را تشویق می‌کند و ارتقا می‌دهد. علاوه بر بحث حقوق ناچیز، علت فرار نخبگان و مهاجرت استادان باسواد را باید در این بستر جست‌وجو کرد. تبعیض، مدیران سیاسی و تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری کم‌سوادان بر باسوادان، دانشگاه‌های ایران را با بحران جدی و ناترازی مواجه کرده است.

متولیان حکمرانی علم و پژوهش، بیش از آنکه دغدغه ماهیت علم، حل مساله، منشأ تحول و راهگشایی برای جامعه داشته باشند، هفته پژوهش را محملی برای نمایش، مانور و گزارش می‌بینند که می‌توان با ارائه عدد و رقم و رتبه، ژست علم‌دوستی و پیشرفت بگیرند و احتمالا بی‌خردی‌ها و کاستی‌ها را به زیر فرش هدایت کنند. معمولا افراد سیاسی صاحب منصب و غیر دانشگاهی عطش بیشتری برای برپایی این جشن و سرور دارند و خود را حامی علم و دانشگاه می‌دانند. درحالی‌که شخصیت‌های علمی اصیل و دود چراغ‌خورده می‌دانند که با همه هیاهوها و تولیدات مقالات زیاد در ایران، کار علمی اصیل، نوآور و معتبر در میان آنها سهم کمی دارد. از این رو، جامعه ایران نمی‌تواند با چنین رویکرد و کیفیت دانشگاهی به امید ارائه راهکار و برون‌رفت از بحران‌های کنونی به انتظار دانشگاه بنشیند. نظام دانشگاهی و علمی کشور نه تنها نمی‌تواند برای بحران‌های کشور راه‌حل عملی و ممکن را ارائه کند، بلکه خود بخشی از بحران و نمونه‌ای از وضع موجود در ایران است. ناترازی نظام علمی و دانشگاهی کشور کمتر از حوزه‌های دیگر نیست و نهادی اصلی حکمرانی علم در کشور قادر به تصمیم‌گیری و حل ناترازی دانشگاه (تعداد زیاد دانشگاه‌ها، دانشگاه‌های زیان‌ده، توزیع نامناسب دانشجو، تقاضای اندک برای رشته‌های مهم و پایه، نگاه بیزینسی به علم و دانشگاه و...) نیست.

شاخص نوآوری علمی و مرجعیت علمی ایران در وضعیت مناسبی نیست. گرچه بر اساس گزارش و آمار سایمگو (پایگاه استنادی اسکوپوس) ایران در رتبه نوزدهم تولید مقالات علمی در جهان قرار دارد، اما بر اساس شاخص هرش (اچ ایندکس) که تا حدی کیفیت علمی را نشان می‌دهد، ایران در رتبه۴۷ جهان و پایین‌تر از عربستان، مالزی و شیلی و در شاخص نوآوری در میان ۱۳۹کشور در رتبه۷۰ قرار دارد. در سال‌های اخیر، ایران در شاخص تولید مقالات، شاخص هرش و شاخص نوآوری روند نزولی داشته است و در چشم‌انداز سال‌های آتی انتظار نمی رود وضعیت ایران بهبود یابد.

پیشنهاد می‌شود جشن و سرور علم و پژوهش را تعطیل کنید. منافع عضو علمی را به پژوهش گره نزنید. با علم و دانشگاه، سیاسی‌کاری نکنید. این فرآیند موجب می‌شود پس از مدتی افراد عالم و اصیل علمی و عاشق علم و دانشگاه از افراد غیر علمی متمایز شوند و دانشگاه‌ها گام به گام به اصالت خود نزدیک شوند. پیشنهاد می‌شود هفته پژوهش هفته معرفی، بررسی و نقد آثار فاخر باشد و نه سوت و کف برای علم کیلویی.

◾️ نتیجه‌گیری:
شایعات مطرح‌شده فاقد پشتوانه علمی بوده و احتمالاً ناشی از تفسیر نادرست اطلاعات یا انتشار گزارش‌های تأیید نشده است. شرایط جوی منطقه در این بازه زمانی عادی و فاقد نشانه‌های بارش سنگین یا سیلاب است.
◾️ توصیه:
ارجاع به پیش‌بینی‌های رسمی سازمان هواشناسی ایران (IRIMO) و پلتفرم‌های معتبر جهانی برای دریافت اطلاعات دقیق توصیه می‌شود.
#آب_وهوا #پیش_بینی #زاهدان #ECMWF #شایعات_آب_وهوایی #ایران #علمی

🌈هفت اقلیم
مجله مخاطرات محیط طبیعی
• مجله مخاطرات محیط طبیعی در جشن پژوهش سال ۱۴۰۴، لوح تقدیر بهترین مجله فارسی‌زبان دانشگاه سیستان و بلوچستان را در میان دود 20 نشریه دانشگاه کسب کرده است.
• این نشریه دارای رتبه الف از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و رتبه Q۱ از موسسه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) است، که جایگاه برجسته آن را در حوزه علوم محیطی جغرافیایی تأیید می‌کند.
• موفقیت‌های اخیر دستاورد کوشش برای استانداردسازی فرآیندها و افزایش استنادهای بین‌المللی است، باهدف نمایه‌سازی در پایگاه‌های معتبر جهانی همچون Scopus و Web of Science (WoS).
• این دستاوردها وامدار همکاری نویسندگان، داوران کارآزموده، اعضای هیئت تحریریه ،کارشناس و مدیران مجله و مدیران حوزه نشریات دانشگاه است. با توجه به اینکه سردبیر با وجود تخصص در زمینه محورهای مجله تاکنون مقاله ای از خود منتشر ننموده است تا فرصت برای چاپ مقالات ارزشمند پژوهشگران فرهیخته بیشتر فراهم گردد.
• از پژوهشگران دعوت می‌شوند مقالات ارزشمند خود را، به‌ویژه به زبان انگلیسی، ارسال کنند تا درراه پیشرفت بین‌المللی یاری‌رسان باشند.
مجله مخاطرات محیط طبیعی، وابسته به دانشگاه سیستان و بلوچستان، یک نشریه علمی-پژوهشی دسترسی آزاد است که به‌صورت فصلنامه منتشر می‌شود. این مجله با تمرکز بر پژوهش‌های بین‌رشته‌ای درزمینهٔ مخاطرات اقلیمی، ژئومورفولوژیک، زیست‌محیطی، تغییر اقلیم و تاب‌آوری، نقش باارزشی در پیشرفت دانش علمی ایفا می‌کند. فرآیند داوری موشکافانه و استانداردهای بالای انتشار، کیفیت مقالات را تضمین کرده و به افزایش تأثیر علمی آن کمک نموده است.
با توجه به فراهم شدن زمینه‌های مناسب برای نمایه‌سازی در Scopus، ارسال مقالات به زبان انگلیسی ضروری است. انتظار می‌رود با ادامه این روند، نمایه‌سازی در پایگاه‌های بین‌المللی محقق شود و فرصت‌های تازه‌ای برای پژوهشگران فراهم آید.
برای اطلاعات بیشتر، به وب‌سایت رسمی مجله مراجعه کنید: https://jneh.usb.ac.ir/.
مجله مخاطرات محیط طبیعی، که از سال ۱۳۹۱ (۲۰۱۳ میلادی) فعالیت خود را آغاز کرده، تاکنون بیش از ۴۶ شماره منتشر نموده و بیش از ۴۷۳ مقاله را به چاپ رسانده است. این نشریه با صاحب‌امتیازی دانشگاه سیستان و بلوچستان و همکاری انجمن ژئومورفولوژی ایران، بر جستارهایی همچون مخاطرات طبیعی محیطی (مانند سیل، خشکسالی، طوفان‌های گردوغبار، زلزله) تمرکز دارد و از فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی، سنجش‌ازدور و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای نظارت، پیش‌بینی و کاهش ریسک بهره می‌گیرد. زبان‌اصلی انتشار فارسی است، ولی مقالات با چکیده و منابع انگلیسی همراه هستند تا دسترسی بین‌المللی تسهیل شود.
در ارزیابی‌های رسمی، این مجله رتبه الف وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ کسب کرده و اخیراً در سال ۱۴۰۴ نیز مجدداً این رتبه را تمدید نموده است. این رتبه‌بندی بر اساس معیارهایی همچون کیفیت داوری، تأثیر علمی، استانداردهای انتشار و حضور در پایگاه‌های استنادی انجام می‌شود. همچنین، موسسه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) در سال ۱۴۰۲، رتبه Q۱ را به این نشریه اعطا کرده است، با ضریب تأثیر تقریبی ۰.۵۳۵ تا ۰.۶۲۳ در حوزه‌های علوم محیطی و زمین و سیاره‌ای. این پیشرفت‌ها نشان‌دهنده بهبود مستمر در استانداردسازی فرآیندهای ویرایشی، داوری و انتشار است.
در جشن پژوهش سال ۱۴۰۴ دانشگاه سیستان و بلوچستان، مجله مخاطرات محیط طبیعی لوح تقدیر برترین مجله فارسی‌زبان را در میان چندین نشریه دانشگاهی دریافت کرد. این موفقیت نتیجه زحمات گروهی نویسندگان، داوران محترم، اعضای هیئت تحریریه متخصص،کارشناسان مجرب و مدیران حوزه نشریات دانشگاه است. نکته قابل توجه آن است که سردبیر مجله، با تخصص کاملاً مرتبط در حوزه مخاطرات محیطی، هیچ مقاله‌ای در این نشریه منتشر نکرده؛ بنابراین، دستاوردها مستقیماً ناشی از کیفیت بالای مقالات ارسالی و فرآیند داوری دقیق است. نرخ پذیرش مقالات حدود ۲۰ درصد است، با داوری دوسویه ناشناس و میانگین زمان بررسی نزدیک سه ماه.
در سال‌های اخیر، تمرکز برافزایش استنادهای بین‌المللی بوده تا زمینه نمایه‌سازی در پایگاه‌های معتبر جهانی فراهم شود. مجله در حال حاضر در ۲۲ پایگاه داده نمایه شده است، از جمله EBSCO، AGRIS، DOAJ، CABI، Publons، Google Scholar، ISC، SID، Magiran، Noormags و Civilica. این نمایه‌سازی‌ها به افزایش بارگذاری‌ها (بیش از ۴۱۴ هزار) و بازدیدها (بیش از ۶۹۶ هزار) کمک کرده است. بااین‌حال، برای ورود به Scopus و Web of Science (WoS)، نیازمند دریافت مقالات بیشتر به زبان انگلیسی هستیم. این مقالات دوزبانه یا انگلیسی می‌توانند به آسان کردن فرآیند نمایه‌سازی کمک کنند و تأثیر علمی مجله را در سطح جهانی افزایش دهند.

پژوهشگران محترم دعوت می‌شوند تا مقالات ارزشمند خود را در زمینه‌های مرتبط ارسال نمایند. این مشارکت نه‌تنها به غنای علمی مجله کمک می‌کند، بلکه در مسیر دستیابی به نمایه‌سازی بین‌المللی مؤثر خواهد بود. فرآیند ارسال از طریق وب‌سایت مجله انجام می‌شود و مقالات بر پایه استانداردهای اخلاقی انتشار (COPE) و ابزارهای ضد سرقت ادبی مانند Samim Noor، Hamta Yab، iThenticate و AI Plagiarism Checker بررسی می‌گردند. هزینه انتشار پس از پذیرش، نزدیک ۶۰۰ هزار ریال است و دسترسی به مقالات رایگان است.
این مجله به‌عنوان یک پلتفرم معتبر برای پژوهش‌های محیطی عمل می‌کند و با پیگیری کوشش‌ها، پیش‌بینی می‌شود جایگاه جهانی خود را تقویت نماید. کامیابی‌های اخیر انگیزه‌ای برای تداوم مسیر ارتقای علمی است و امیدواریم با یاری جامعه پژوهشی، به اهداف بلندمدت دست‌یابیم.

https://www.youtube.com/watch?v=wtLepvwIXG4 جهت اطلاع دوستان. اگه اشتباهات املایی-انشایی داشتم لطفا اطلاع دبین. متن توضیحات آقای دکتر خورشید دوست راجع به امواج راسبی

کالبدشناسی دینامیکی امواج راسبی و سازوکار تاوایی (Vorticity)
چرا نوسانات جوی در خاورمیانه تشدید می‌شوند؟
🌈🌈هفت اقلیم. محمود خسروی 👇👇

کالبدشناسی دینامیکی امواج راسبی و سازوکار تاوایی (Vorticity) 🌈 هفت اقلیم . محمود خسروی https://news.1rj.ru/str/ClimateOverview
چرا نوسانات جوی در خاورمیانه تشدید می‌شوند؟
واکاوی پیشرفته: ماندگاری تاوایی پتانسیل (Potential Vorticity Conservation)
در ادامه پایش سامانه‌ی فعال فعلی، بررسی رفتار موجی جریان‌های غربی از دیدگاه قانون بقای چرخندگی (Vorticity)، کلید درک علت عمیق‌شدن این ناوه بر روی خاورمیانه است. حرکت مارپیچی که هم‌اکنون در نقشه‌های تراز میانی مشاهده می‌کنیم، تابع مستقیم اصول زیر است:
۱. سازوکار حرکت موجی و تاوایی پتانسیل:
بر پایه اصل بقای تاوایی مطلق ($\zeta + f$)، هنگامی‌که جریان باد غربی با یک مانع برخورد می‌کند یا دچار نوسان می‌شود، برای حفظ تعادل دینامیکی خود، ناچار به تغییر انحنا (Curvature) می‌شود.
• تولید تاوایی چرخندی (Cyclonic Vorticity): با حرکت توده‌هوا به سمت عرض‌های پایین‌تر (کاهش پارامتر کوریولیس یا $f$)، برای ثابت ماندن مجموع تاوایی، مقدار تاوایی نسبی ($\zeta$) افزایش می‌یابد. این فرآیند دقیقاً همان چیزی است که باعث "عمیق‌شدن ناوه" بر روی مدیترانه و نفوذ آن به سمت دریای سرخ و ایران شده است.
۲. دلایل فنی گسترش (Amplification) امواج در خاورمیانه:
چرا امواج راسبی در مسیر خود بر روی خاورمیانه چنین دامنه‌ی (Amplitude) بلندی پیدا می‌کنند؟
• ناپایداری باروکلینیک (Baroclinic Instability): تضاد حرارتی شدید بین خشکی‌های داغ شبه‌جزیره عربستان و هوای سرد برآمده از بادهای غربی مدیترانه، مایه تشدید شیب فشاری و حرارتی می‌شود. این انرژی پتانسیل به انرژی جنبشی تبدیل‌شده و موج راسبی را از حالت خطی خارج و به یک موج عمیق و پرانرژی تبدیل می‌کند.
• برهم‌کنش با رودباد جنب‌حاره‌ای (STJ): در این منطقه، رودباد به دلیل عوارض ژئومورفولوژیک (مانند فلات ایران و هیمالیا)، دچار شکست یا تقویت موضعی می‌شود. این "جفت‌شدگی" باعث می‌شود ناوه در یک نقطه خاص تثبیت شده و بارش‌های تداومی ایجاد کند.
۳. فرارفت تاوایی و صعود اجباری:
در حال حاضر، شرقِ محور این موج راسبی عمیق، محل تجمع فرارفت تاوایی مثبت (PVA) است. بر پایه قانون چرخندگی، این فرارفت در ترازهای بالا آشکارا منجر به واگرایی و ایجاد خلأ نسبی می‌شود که نتیجه آن، صعود پرقدرت توده‌های هوای مرطوب از سطح خلیج فارس، دریای عمان و دریای سرخ به لایه‌های فوقانی جو است.
خلاصه وضعیت جاری:
ما در حال حاضر شاهد یک "موج راسبی شکسته شده" یا با دامنه بسیار بلند هستیم که به دلیل بقای تاوایی پتانسیل، رطوبت منابع آبی جنوبی را با ساختار جبهه‌ای بادهای غربی مدیترانه گره‌زده است. این پیکربندی، پتانسیل تولید بارش‌های سیل‌آسا را در هسته‌های ناپایداری به بیشینه رسانده است.
#اقلیم_شناسی #دینامیک_جو #تاوایی #چرخندگی #امواج_راسبی #Vorticity #RossbyWaves #هواشناسی_تخصصی #فیزیک_جو #خاورمیانه #تغذیه_رطوبتی #بادهای_غربی #مدیترانه #ایران