(Funnel plot)
یک نمودار پراکندگی است که برای شناسایی بایاس انتشار (publication bias) در متاآنالیزها و مرورهای سیستماتیک استفاده می‌شود.
این نمودار به‌ویژه در مطالعات پزشکی و علوم اجتماعی کاربرد فراوانی دارد.


📊 فَنِل پلات چیست؟
فَنِل پلات یک نمودار پراکندگی است که در آن:

* محور افقی (X-axis): اندازه اثر (Effect Size) یا اندازه‌گیری‌های مشابه مانند نسبت شانس (Odds Ratio)، نسبت خطر (Risk Ratio) یا تفاوت میانگین‌ها.

* محور عمودی (Y-axis): معیاری از دقت مطالعه، مانند خطای استاندارد یا معکوس واریانس.

در این نمودار، مطالعات بزرگ‌تر که دقت بالاتری دارند، در قسمت بالایی و مطالعات کوچک‌تر با دقت کمتر، در قسمت پایینی قرار می‌گیرند.
در صورت عدم وجود بایاس انتشار، توزیع نقاط باید به شکل قیف معکوس و متقارن باشد. اگر نمودار نامتقارن باشد، ممکن است نشان‌دهنده وجود بایاس انتشار باشد. ([Wikipedia][1])

🔍 چگونه فَنِل پلات را تفسیر کنیم؟
* شکل متقارن: نشان‌دهنده عدم وجود بایاس انتشار است.
* شکل نامتقارن: ممکن است به دلیل بایاس انتشار یا تفاوت‌های سیستماتیک بین مطالعات بزرگ و کوچک باشد.

برای ارزیابی دقیق‌تر، می‌توان از آزمون‌های آماری مانند آزمون اَگر (Egger's test) استفاده کرد. ([BMJ][2])

⚠️ محدودیت‌ها و نکات مهم
* تفاوت‌های سیستماتیک: اگر مطالعات بزرگ و کوچک از نظر اندازه اثر تفاوت داشته باشند، ممکن است نمودار نامتقارن شود، حتی بدون وجود بایاس انتشار.
* تأثیر مقیاس محور عمودی: انتخاب معیار دقت (مانند خطای استاندارد یا معکوس واریانس) می‌تواند بر ظاهر نمودار تأثیر بگذارد.

[1]:https://en.wikipedia.org/wiki/Funnel_plot?utm_source=chatgpt.com "Funnel plot"
[2]:https://www.bmj.com/content/343/bmj.d4002?utm_source=chatgpt.com "Recommendations for examining and interpreting funnel ..."

Curio

🟣 دامنه ۱: سوگیری ناشی از فرآیند تصادفی‌سازی (Bias arising from the randomization process)

1. آیا توالی تخصیص (allocation sequence) به‌طور واقعی تصادفی بود؟
2. آیا این توالی تخصیص به‌طور مناسب مخفی (concealed) شد؟
3. آیا تفاوت‌های پایه‌ای بین گروه‌ها نشان می‌دهد که فرآیند تصادفی‌سازی مشکل داشته؟


🟣 دامنه ۲: سوگیری ناشی از انحراف از مداخلات مورد نظر (Bias due to deviations from intended interventions)

1. آیا شرکت‌کنندگان نسبت به مداخله‌ای که دریافت کردند کور (blinded) بودند؟
2. آیا کارکنان یا پژوهشگران نسبت به مداخله کور بودند؟
3. اگر کورسازی وجود نداشت یا شکسته شد، آیا این می‌توانست روی رفتار شرکت‌کنندگان تأثیر بگذارد؟
4. اگر کورسازی وجود نداشت یا شکسته شد، آیا این می‌توانست روی رفتار کارکنان یا پژوهشگران تأثیر بگذارد؟
5. آیا تحلیل آماری براساس قصد درمان (Intention-to-Treat) انجام شد یا خیر؟


🟣 دامنه ۳: سوگیری ناشی از داده‌های ازدست‌رفته (Bias due to missing outcome data)

1. آیا داده‌های مربوط به پیامد برای تقریباً همه یا همه‌ی شرکت‌کنندگان در دسترس است؟
2. اگر داده‌ها مفقود شده‌اند، آیا دلیل مفقودی می‌تواند به پیامد مرتبط باشد؟
3. آیا میزان داده‌های مفقود آن‌قدر زیاد است که نتایج را تغییر دهد؟


🟣 دامنه ۴: سوگیری ناشی از سنجش پیامد (Bias in measurement of the outcome)

1. آیا روش اندازه‌گیری پیامد مناسب و معتبر است؟
2. آیا پیامد به‌طور یکسان در همه‌ی گروه‌ها سنجیده شد؟
3. آیا ارزیاب پیامد نسبت به مداخله کور بود؟
4. اگر کورسازی ارزیاب نبود، آیا این می‌توانست بر ارزیابی پیامد تأثیر بگذارد؟


🟣 دامنه ۵: سوگیری ناشی از انتخاب گزارش پیامد (Bias in selection of the reported result)

1. آیا تحلیل یا پیامدی که گزارش شده دقیقاً همان چیزی است که از قبل مشخص شده بود (در پروتکل یا ثبت کارآزمایی)؟
2. آیا بین پیامدهایی که اندازه‌گیری شده‌اند و آن‌هایی که گزارش شده‌اند تفاوت وجود دارد؟
3. آیا تحلیل‌های مختلف روی داده‌ها انجام شده و فقط بخشی از آن‌ها گزارش شده است؟


🔹 در هر سؤال، جواب‌ها معمولاً به صورت:

*Y: Yes (بله)
*PY: Probably Yes (احتمالاً بله)
*N: No (خیر)
*PN: Probably No (احتمالاً خیر)
*NI: No Information (اطلاعات کافی نیست)

و براساس همین جواب‌ها، نرم‌افزار یا خودت باید تصمیم بگیری که دامنه چجوری باشه:
Low risk / Some concerns / High risk

Curio

#انواع_مطالعات آزمایشگاهی:


🔬 انواع مطالعات آزمایشگاهی

1️⃣ مطالعات سلولی و مولکولی

*مطالعات In vitro → روی سلول‌ها و مولکول‌ها در محیط مصنوعی
*مطالعات Ex vivo → روی بافت/اندام جداشده ولی زنده
* مطالعات بیوشیمیایی و مولکولی → ژن، پروتئین، آنزیم، مسیرهای سیگنالی

2️⃣ مطالعات حیوانی (In vivo)

* روی مدل‌های حیوانی مثل موش، خرگوش، راسو، میمون
* بررسی ایمنی، سمیت، فارماکوکینتیک، واکنش سیستم ایمنی

3️⃣ مطالعات میکروبیولوژی و ویروس‌شناسی

* میکروب‌شناسی (Bacteriology, Mycology, Parasitology)
* ویروس‌شناسی (Virology) → ایزوله‌سازی، کلون‌سازی، جهش‌ها، کشت ویروس، تست حساسیت به دارو یا واکسن
* نیازمند آزمایشگاه ایمنی زیستی (BSL-2, BSL-3, BSL-4 بسته به خطر پاتوژن)

4️⃣ مطالعات In silico (شبیه‌سازی رایانه‌ای)

* مدل‌سازی ساختار پروتئین، docking دارو-ویروس، بیوانفورماتیک، شبیه‌سازی اپیدمی ویروس‌ها

5️⃣ مطالعات داروشناسی و سم‌شناسی آزمایشگاهی

* تست سمیت سلولی (Cytotoxicity assays)
* تعیین دوز کشنده (LD50, IC50)
* بررسی متابولیسم داروها در کبد سلولی یا حیوانی

6️⃣ مطالعات ایمنی‌شناسی آزمایشگاهی

* بررسی پاسخ ایمنی ذاتی و اکتسابی در برابر پاتوژن‌ها
* تست آنتی‌بادی‌ها (ELISA, Neutralization assays)
* بررسی بیان سایتوکاین‌ها


✅ حالا اگه بخوام خیلی خلاصه بگم، مطالعات آزمایشگاهی رو میشه در ۶ گروه اصلی دید:

1. سلولی و مولکولی (in vitro / ex vivo)
2. حیوانی (in vivo)
3. میکروبیولوژی و ویروس‌شناسی
4. مطالعات In silico (کامپیوتری)
5. داروشناسی و سم‌شناسی
6. ایمنی‌شناسی

Curio

۴ سامانه اصلی ثبت پروتکل های مقالاتتون؛
تفاوت و مزایای هرکدوم رو در عکس میتونید مشاهده کنید

@MetaWithMan

درود بر ایمیل داوری🫠

۱۲مین کنگره منطقه ۵ | شیراززززز

ما که ابسترکتمون رو فرستادیم
شما چطور؟!
🌐 https://src2025.sums.ac.ir/fa/page.php?rid=6

Curio

This file belongs to my teaching session on screening and data extraction during the Autumn School of Meta-analysis and Systematic Review, hosted by Golestan University of Medical Sciences.

Curio

Lately, I've developed an interest in umbrella reviews.🥹

📣 فراخوان شصت و چهارمین جایزه البرز نخبگانی 1405

مطالعه دستورالعمل ها👇🏻
📎https://alborzprize.ir/n/home/shivename.html

curio

دستورالعمل شصت و چهارمین جایزه البرز نخبگانی 1405مرتبط با دانشجویان علوم پزشکی

curio

مطالعات Systematic Review with Narrative Synthesis و Scoping Review دقیقاً چه نوع مطالعاتی هستن و چه فرقی با هم دارن⁉️
خیلی ساده و شفاف توضیح می‌دم:


🟦 1. مطالعه Systematic Review with Narrative Synthesis چیست؟

یک مرور نظام‌مند است با همان اصول سفت‌وسخت سیستماتیک ریو (PRISMA، ثبت پروتکل، جستجوی ساختاریافته، معیارهای ورود و خروج مشخص)،
اما:

❗ تفاوتش این است که:

وقتی تعداد مطالعات کم باشد یا داده‌ها مثل هم نباشند و نتوان متاآنالیز انجام داد،
از روش روایت‌محور (Narrative Synthesis) استفاده می‌کنند.

یعنی چی؟

* مقالات را سیستماتیک جمع می‌کنی
* کیفیت‌شان را ارزیابی می‌کنی
* نتایج را به‌جای آمار و عدد، توصیفی و مقایسه‌ای توضیح می‌دی
* مفاهیم مشترک، الگوها و تفاوت‌ها را "روایت می‌کنی"

این نوع مقاله برای چه زمانی عالیه؟

وقتی موضوع نوظهور باشد
یا مطالعات خیلی متنوع و پراکنده باشند
مثل موضوع تو: *HPV Testing قبل از جراحی‌های زنان*

🟧 2. مطالعه Scoping Review (دامنه مروری) چیست؟

این نوع مطالعه برای زمانی است که:

* موضوع جدید است
* پژوهش‌ها بسیار متفاوت، متنوع و پراکنده‌اند
* می‌خواهی بفهمی چه چیزهایی در این حوزه کار شده و چه چیزهایی کار نشده

هدف Scoping Review:

❌ ارزیابی کیفیت شواهد نیست
❌ نتیجه‌گیری قطعی درمانی نمی‌دهد
✔ فقط نقشه‌ای از وضعیت پژوهش‌های موجود می‌سازد.

ویژگی‌ها:

* جستجو بسیار گسترده‌تر از سیستماتیک ریو
* اغلب بدون محدودیت مطالعه (RCT، کوهورت، کراس‌سکشنال، حتی گزارش مورد)
* برای تعیین گپ‌های پژوهشی عالی است.

چه زمانی از Scoping استفاده می‌کنیم؟

وقتی موضوعی هنوز کاملاً جا نیفتاده و می‌خواهی ببینی اصلاً چه مطالعاتی وجود دارد و آیا ارزش دارد بعداً یک systematic review تخصصی انجام دهی.

curio

فیگررررررررررررررز🥹🥹🥹
بعله، ورود کردیم به عرصه زیبا سازی بصری
خیلی اکسپرت نیستم، ولی نازنازین🥲

🎬 اینم رسم Geo chart
با کمک Google Sheets
به نظرم یکی از قابلیت های جذابیه که اخیرا کشف کردم🥹🤝

Curio