Білім беру мен медицина саласындағы жалақының өсуін инфляция жұтып қойды

2024 ж. І жартыжылдығында екі сектордағы орташа айлық жалақы сәйкесінше 315 мың және 310 мың тг құрап, 2023 ж. сол кезеңімен салыстырғанда номиналды түрде жоғары болды.

Алайда жалақының өсуімен қатар (кем дегенде орташа есеппен) баға да тұрақсыз болды. Нәтижесінде нақты көрсеткіш екі секторда да аздап төмендеді.

📚 Білім беру саласында жылдық деңгейде төмендеу 0,7%-ды құрады, бұл көрсеткіштердің азаюы мектептер есебінен болуы мүмкін. Бастауыш білім беру сегментінде нақты төмендеу 2,7%-ды, орта білім беру сегментінде 3,5%-ды құрады, ал мектепке дейінгі білім беру саласында, керісінше, нақты өсім байқалды, +15% ж/ж.

💉 Денсаулық сақтау саласында жалпы жылдық төмендеу 2,3%-ды құрады, мұнда барлық сегменттерде нақты азаю байқалады.

Жалпы, соңғы бірнеше жылда, өкінішке орай, білім беру мен медицина саласындағы нақты жалақының төмендеуі жиі кездесетін жағдайға айналды: тоқсандық бөліністегі динамиканы графиктен көре аласыз.

@DataHub_KZ

Теміржол компанияларының жолаушылар тасымалынан түсетін кірістері айтарлықтай азайды

2024 жылғы шілдеде түсімдердің сомасы 11,6 млрд теңгені құрады, бұл 2023 жылғы шілдемен салыстырғанда номиналды түрде 8%-ға аз. Баға өсімін ескере отырып, көрсеткіш 14,7%-ға төмендеді, және осындай жылдық төмендеу қатарынан 5 ай бойы байқалып отыр.

Шілде айындағы құлдырау пандемиядан кейінгі ең елеулі төмендеу болды. Соңғы рет номиналды түрде күрт төмендеу 2021 жылғы наурызда, ал инфляцияны ескерсек – 2021 жылғы ақпанда тіркелген болатын. Егер пандемияға байланысты ауытқуларды ескермесек, соңғы рет бұдан да күшті төмендеу 2019 жылдың жазында тіркелген болатын.

Айтпақшы, кірістердің төмендеуіне қарамастан, теміржол арқылы жүретін жолаушылар саны азайған жоқ. Биылғы шілдеде пойыздар шамамен 2,1 млн адамды тасымалдады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 4,8%-ға көп. Дегенмен, адамдар қысқа қашықтықтағы сапарларды жиірек таңдаған сияқты. Жолаушы айналымы – тасымалдау қашықтығын да ескеретін көрсеткіш – 3,1%-ға өсіп, 1,7 млрд жолаушы-километрге жетті.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHub_KZ

👨‍🔬 Жақсы жаңалықтар келді ме? Қазақстанда ғалымдарға сұраныс артқан сияқты.

II тоқсанның соңында ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер саласындағы бос орындар саны 2015 жылдың басынан бері рекордтық деңгейге жетіп, 545-ке жетті. Соңғы үш айда бұл көрсеткіш бірден 58%-ға өсті.

Бір қызығы, бұл көрсеткіш төртінші тоқсан қатарынан өсуде. Осылайша, өткен жылмен салыстырғанда ол 2,4 есеге артты.

☝️Ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер саласының жұмысқа орналасу тұрғысынан қаншалықты тартымды екендігін өзіңіз бағалаңыз. Сәуір-маусым айларында осы саланың орташа өкілі айына 427,7 мың теңге жалақы алды. Бұл Қазақстан бойынша орташа жалақыдан (403,3 мың) сәл жоғары. Алайда қаржы және сақтандыру (878,7 мың) және IT (991 мың) салаларымен салыстырғанда әлдеқайда төмен.

☝️Ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер саласының жұмысқа орналасу тұрғысынан қаншалықты тартымды екендігін өзіңіз бағалаңыз. Сәуір-маусым айларында осы саланың орташа өкілі айына 427,7 мың теңге жалақы алды. Бұл Қазақстан бойынша орташа жалақыдан (403,3 мың) сәл жоғары. Алайда қаржы және сақтандыру (878,7 мың) және IT (991 мың) салаларымен салыстырғанда әлдеқайда төмен.

Қалай болғанда да, саладағы жұмыс орындарын ғылыми қызметкерлер берік ұстанады. Өз еркімен жұмыстан кеткендердің (444 адам) орташа тоқсандық қызметкерлер санына (11 429) пайыздық қатынасы небәрі 3,9%-ды құрады. Мұндай төмен кадрлардың ауысу деңгейімен әр сала мақтана алмайды.

Бір қарағанда, ғалымдарға сұраныстың артуы ғылымның жанданып келе жатқанын көрсетеді: ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер қаншалықты көп жүргізілсе, соншалықты білікті кадрлар қажет.

Бірақ шынайы жағдайға назар аударайық.

🔸Біріншіден, бұл жерде нақты ғалымдар туралы айтылып отырғанына күмән бар, өйткені ресми статистика экономика салалары бойынша бос орындар санын көрсетеді, нақты мамандықтар бойынша емес. Теориялық тұрғыдан алғанда, ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер саласында ғалымдар ғана емес, басқа мамандар да — бухгалтерлер, заңгерлер және т.б. қажет болуы мүмкін.

🔸Екіншіден, Қазақстандағы ЖІӨ-нің ғылымға тәуелділігі төмен деңгейде қалып отыр (2023 жылы 0,14%). Бұл көбінесе ғылыми зерттеулердің нәтижелері тәжірибеде қолданылмауымен байланысты, өйткені оларды коммерцияландыру үшін технологиялар әзірленбейді. Дүниежүзілік банк деректеріне сәйкес, 2021 жылы Қазақстан ЖІӨ-нің ғылымға тәуелділігі бойынша 85 елдің ішінен 80-орында тұрды. Өзбекстан бір саты жоғары, ал Ресей тізімнің ортасында орналасқан. Рейтингтің көшбасшылары Израиль, Оңтүстік Корея және АҚШ болды.


*шағын бизнестен басқа барлық кәсіпорындар бойынша

Мәліметтер – ҚР СЖРА ҰСБ

@DataHub_KZ

📈📦Пошта және курьерлік қызметтердің көлемі рекордтық қарқынмен өсті

Шілде айында көрсеткіш 6,6 млрд теңгеге жетті. Инфляцияны ескергенде, бұл маусыммен салыстырғанда 8,8%-ға жоғары. ҚР СЖРА ҰСБ деректерінің көрсетуінше, қазіргі өсу қарқыны соңғы 20 айдағы ең жоғары көрсеткішке жетті.

Жалпы сома аймақтар арасында біркелкі бөлінбейді. Тек Алматы қаласы бұл соманың шамамен 60%-ын, яғни 3,9 млрд теңгені қамтамасыз етеді. Астана үлесі басқа аймақтармен салыстырғанда айтарлықтай болғанымен, жалпы көлеммен салыстырғанда едәуір аз – 13% (0,9 млрд теңге).

🤔Айта кететін жайт, пошта және курьерлік қызметтер көлемі ай қорытындысы бойынша әрдайым өсе бермейді (графикті қараңыз). Соңғы төмендеу маусым айында тіркелді – минус 5%.

Негативті динамика біртүрлі көрінуі мүмкін, өйткені мегаполистердің көшелерінде курьерлердің саны геометриялық прогрессиямен көбейіп келеді. Мұның себебі бізді қызықтыратын мәннің қалай қалыптасатындығында жатыр. Негізінде, ресми дереккөздер тек пошта және курьерлік қызметтер ретінде тіркелген кәсіпорындардың мәліметтерін қосады*. Ал көшелерде жиі кездесетін курьерлерге тапсырыстар беретін онлайн-платформалар қағаз жүзінде көбінесе басқа қызмет түрімен айналысады. Мысалы, тамақ пен сусындармен қамтамасыз ету қызметтерін ұсыну**. Сондықтан, көрсеткіштерді есептеу кезінде олардың нәтижелері ескерілмейді.

📌Тағы бір мәселе – онлайн-платформаларда жұмыс істейтін жеткізушілердің кейбір табыстары көлеңкеде қалуы мүмкін.

* ЭҚЖЖ коды 53
**ЭҚЖЖ коды 56

@DataHub_KZ

Графикте инфляцияны ескере отырып, пошта және курьерлік қызметтер көлемінің қалай өзгергенін көруге болады.

Қазақстанның АҚШ-қа тауар экспорты екі есе артып, соңғы он жылдағы рекордты жаңартты

2024 жылдың I тоқсанында сома $888,8 млн долларға жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 95%-ға өсті және кем дегенде 2014 жылдан бері ең жоғары көрсеткіш болды.

↗️Өсім қайдан келді? Бұл - мұнай. 2024 жылдың қаңтар-маусым айларында АҚШ-қа 578 млн долларға 0,9 млн тонна мұнай экспортталды, ал өткен жылы 182 млн долларға 0,3 млн тонна мұнай жеткізілген болатын. Сондай-ақ, радиоактивті элементтердің, негізінен уранның экспорты жанданып, жалпы сомасы 104,7 млн долларға жетіп, 20 есеге өсті, күмістің экспорты 89,4 млн долларға жетіп, 49%-ға өсті. Мұнаймен бірге бұл категориялар экспорттың 87%-ын құрайды.

↘️Айтпақшы, экспорт өсіп жатқанда, импорт жылдық есеппен 14%-ға, $1,1 млрд-қа дейін төмендеуде. Мұнда маңызды баптар – жеңіл автокөліктер, турбореактивті қозғалтқыштар, дәрі-дәрмектер. Бірақ, өздеріңіз түсінгендей, ассортимент әртүрлі.

🐁 🎸 🚴🏻‍♂️ 🐂 Бірнеше кездейсоқ мәліметтер: жарты жыл ішінде тәжірибелер үшін 32 жануар, 5,4 млн долларға 182 кг бұқа ұрығы, орташа бағасы 1843 доллар болатын 25 электрогитара және 13,5 мың долларға екі дөңгелекті 1 велосипед (шарикті мойынтіректермен жабдықталған) әкелінді.

Мәліметтер – ҚР СЖРА ҰСБ, ҚМ МКК 

@DataHub_KZ

🏝 Тағы да сыртқы сауда туралы әзілдейік. Қалай ойлайсыз, Кариб теңізіндегі байлардың «миллиардерлер аралынан» Қазақстанға не әкелуге болады?

Әңгіме Францияның теңіздің арғы жағындағы қауымдастығы – Сен-Бартелеми туралы, біз бұл маусымда 2022 жылдан бері алғаш рет осы жерден аздаған сомада тауар импорттадық.

Жалпы, бұл арал өзінің люкс-туризмі, ең қымбат брендтердің премиум шопингі, байлардың яхталары және Дженнифер Лопес пен Иванка Трамп сынды танымал адамдардың келуімен танымал, бірақ сауда-саттық сәл күтпегендей көрінуі мүмкін.

Мысалы, кеден статистикасының ресми деректеріне сәйкес, бұл жолы Қазақстан аралдан… бір ғана беріліс қорабын 320 долларға импорттады. Бір данасын. Оған қоса, бұл ерекше аномалия емес сияқты.

Мәселен, 2022 жылы біз Сен-Бартелемиден электрлік бөлшектері жоқ жабдықтың бір бөліктерін 42 долларға, қозғалтқыштың қосалқы бөлшектерін 85 долларға және салмағы 100 граммнан аз шайбаларды 14 долларға әкелдік. 2021 жылы сол жерден 3,3 мың долларға ескі, пайдаланылған екі автомобиль жартылай тіркемесі келді.

2020 жылы сауда аздап белсендірек болды, шамамен 1 тонна темекі шикізаты 6,2 мың долларға импортталды. Бұл шикізаттан басқа, Сен-Бартелемиден автоматты ажыратқыштар мен тағы да бір ескі автомобиль жартылай тіркемесі әкелінді. 2021 жылы екі жартылай тіркеме әкелінгеніне қарағанда, ол нашар емес секілді🙃

Мәліметтер – ҚР ҚМ МКК 

@DataHub_KZ

Этил спирті өндірісі 4 жылдағы ең төменгі деңгейге дейін құлдырады

Шілде айында 653 мың л этил спирті өндірілді. Мұндай төмен көрсеткіш 2020 ж. шілдесінен бері алғаш рет байқалып отыр.

Өндірістің құлдырау ауқымы таңқаларлық. Алдыңғы аймен салыстырғанда өндіріс көлемі 2,7 есеге, өткен жылмен салыстырғанда 3,1 есеге азайды. 2023 ж. желтоқсанымен салыстырғанда, яғни теріс тренд басталған уақыттан бері, көлемдер тіпті 5,3 есеге құлдырады.

Жалпы, 2013 ж. басынан бері көрсеткіш қазіргі деңгейден екі мәрте ғана төмен болған. Әрине, өндіріс өскен кезеңдер де болды. Мәселен, осы кезеңдегі рекордтық көрсеткіш 2022 ж. желтоқсанында тіркелді - 6,6 млн литр. Бұл қазіргі деңгейден 10 есе көп екенін айта кеткен жөн.

‼️Маңыздысы, бұл тек химия өнеркәсібімен өндірілген этил спирті туралы мәлімет. Мұндай спиртті өндіруге әдетте мұнай мен целлюлоза қолданылады, сондықтан оны шартты түрде техникалық деп атауға болады. Ал тағамдық спирт көбінесе картоп, бидай, қант қызылшасынан алынады.

ҚР СЖРА ҰСБ мәліметі

@DataHub_FCBK

Қазақстан картасынан ондаған ауыл атаулары жоғалып кетті.

1 шілдеге қарата 6 208 ауыл тіркелді. Бұл бір жыл бұрынғыдан 78 ауылға аз.

Ауылдар санының азаюы тұрақты процесс болып табылады. Соңғы уақытта бұл үрдіс жеделдей түсті. Осылайша, ағымдағы төмендеу соңғы төрт жылдағы ең күшті болып отыр. Маңыздысы: бұл күнтізбелік жылдар туралы емес, 1 шілдеден 1 шілдеге дейінгі 12 айлық кезеңдер туралы сөз болып отыр.

‼️Болашақта да бұл теріс динамика сақталуы мүмкін. Қазақстандағы ауылдық елді мекендердің жартысынан астамында халық саны 500 адамнан кем, сондықтан олардың даму әлеуеті төмен деп бағаланады.

Айта кетерлігі, жойылған 78 ауылдың 50-ін Түркістан және Қостанай облыстары өзара тең бөліседі. Қалған 28 ауыл Алматы, Шығыс Қазақстан, Абай және Қарағанды облыстарына тиесілі.

1 шілдедегі жағдай бойынша ауылдарда ел халқының 37,3%-ы тұрды. Бір жылда бұл үлес 0,8 п.п. қысқарды.

ҚР СЖРА ҰСБ мәліметі

@DataHub_KZ

Қазақстанда тіркелген ресейлік компаниялар саны 2022 жылдың ақпан айынан бері алғаш рет төмендеді

1 тамыздағы жағдай бойынша елімізде РФ меншік иелері бар 23 670 заңды тұлға және филиал тіркелген. Бұл ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша 1 шілдедегі көрсеткіштен 13-ке аз.

Айдың қорытындысы бойынша төмендеу Украинадағы әскери қақтығыс басталғаннан бері алғаш рет тіркелді. Соңғы рет компаниялар саны 2022 жылдың ақпан айының қорытындысы бойынша азайған, тіпті 2022 жылдың қаңтар айының қорытындысы бойынша да бұл көрсеткіш төмендеген еді.

Ал 2022 жылдың наурызынан бастап көрсеткіш тұрақты түрде өсіп отырды: кейде көрсеткіш бір айда 1000-нан астам бірлікке өсті. 2022 жылы орташа айлық өсім қарқыны 616 бірлікті, 2023 жылы 342 бірлікті, ал осы жылдың бірінші жартыжылдығында 112 бірлікті құрады.

Нәтижесінде, қазіргі уақытта Қазақстанда тіркелген ресейлік ұйымдар саны 2022 жылдың басындағы соғысқа дейінгі кезеңмен салыстырғанда екі есе көп. Олардың шамамен 80%-ы, яғни 19,3 мыңнан астамы жұмыс істеп тұр. Айта кетейік, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар саны қатарынан үш ай бойы азайып келеді.

@DataHub_KZ

💊💰Қазақстан импортталған дәрі-дәрмекке 1 млрд доллар жұмсады

Қаңтар-маусым айларында дәрі-дәрмектің импорты $1,06 млрд құрады. ҚР СЖРА ҰСБ деректеріне сәйкес, мұндай көрсеткіш I жартыжылдық қорытындысы бойынша 2019 ж. бері болмаған.

Жылдық есепте шетелдік жеткізілімдердің құны айтарлықтай 56%-ға өсті. Алайда бұл көрсеткіштің күрт өсуі сирек құбылыс емес. Алдыңғы секіріс 2022 ж. қаңтар-маусым айларында байқалды. Дегенмен, оның күші қазіргімен салыстырғанда әлдеқайда төмен болды – 39%.

Импорттың физикалық көлемі де рекордтық деңгейге жетті – 18,9 мың тонна.

Қазақстан дәрі-дәрмек импорттаған елдердің тізімі өте ұзақ. Жалпы соманың ең үлкен үлесі мыналарға тиесілі:

🇩🇪 Германия – 16% (173,3 млн доллар);
🇮🇳 Үндістан – 9% (93,4 млн доллар);
🇮🇹 Италия – 7% (74,1 млн доллар);
🇷🇺 Ресей – 6% (58 млн доллар).

Соңғы ел оған қоса, жеткізілген тауарлардың жалпы салмағының 27%-ын құрайды – 5,2 мың т.

6 айдың ішінде Қазақстанның өзінде $194,4 млн дәрі-дәрмек өндірілді.

@DataHub_KZ

БЖЗҚ қаражаттары Отбасы облигацияларына салынды

Шілдеде ҚРҰБ басқаруындағы портфельге 50,5 млрд теңге сомасындағы құнды қағаздар сатып алынды, БЖЗҚ деректеріне сүйенсек, бұл банк облигацияларымен мәміле кем дегенде 2017 жылдан бері алғаш рет жасалған.

Сонымен қатар өткен айда «Халық банкінің» облигациялары да сатып алынды, 39,1 млрд теңге сомасындағы мәміле туралы айтылып отыр. Бұл мәмілеге байланысты көктемде Ұлттық банк ЕДБ-ның бизнеске несие беру үшін қарыз қағаздарына қаражат салу жоспары туралы хабарлағанын еске түсіруге болады: сол кезде облигацияларға 500 млрд теңгеге дейін инвестиция салынатыны айтылған болатын.

Бірақ бұл жаңа инвестициялар, ал жалпы 1 тамызға қарай инвестициялық белсенділіктің нәтижелері қандай?

Зейнетақы активтерінің кірістілігі баға өсімінен әлі де асып келеді: жыл басынан бері ол 7,51%-ға жетті, ал инфляция 4,7%-ды құрады. 7 айдағы инвестициялық табыс сомасы 1,4 трлн теңгені құрады, бұл былтырғы жылмен салыстырғанда номиналды түрде 80%-ға көп. Нақты шілдедегі көрсеткіш – 174,6 млрд теңге, оның негізгі бөлігін құнды қағаздар бойынша сыйақы құрады.

@DataHub_KZ

✈️Қазақстан жолаушылар ұшақтарын рекордтық мөлшерде импорттады

6 айдың қорытындысы бойынша шетелден сыйымдылығы 50-ден 300 адамға дейін 13 әуе кемесі* алынды. Қаңтар-маусым айларында кем дегенде 2015 ж. бері дәл мұндай көп көрсеткіш болған емес.

Әдетте, бірінші жартыжылдықта елімізге бес ұшақтан артық келмейді. Осы тұрғыда тек биылғы жыл ғана емес, сонымен қатар 2018 ж. да ерекше болды – 8 бірлік.

📌Ұшақтардың негізгі жеткізушілері Франция (6 бірлік) мен Ирландия (4 бірлік) болды. АҚШ тағы 2 әуе кемесін, ал Германия 1 әуе кемесін жіберді. Ақшалай түрде импорт $656 млн жетті. Номиналды түрде бұл өткен жылғы деңгейден үш есе жоғары. Сонда бір ұшақтың орташа құны $50,5 млн болғанын түсінуге болады.

🤔Айта кету керек, рекордтық деңгейде болған тек импортталған ұшақтардың саны ғана емес, сонымен қатар экспортталған ұшақтардың саны да – 10 бірлік. Оның ішінде 7 ұшақ Ирландияға жөнелтілді.

*ЕАЭО СЭҚ ТН коды 8802400036

ҚР ҚМ МКК деректері

@DataHub_KZ

Бізде автокөліктер жүрмейді. Маусым айында Қазақстан нарығына жеңіл автокөліктердің келуі 2023 жылдың басынан бері ең төменгі деңгейге түсті.

Жақында біз жеңіл жолаушылар автокөліктерінің өндірісінің антирекорды туралы хабарлағанымыз естеріңізде ме? Маусым айында шамамен 5,5 мың автокөлік өндірілді, бұл мамыр айына қарағанда үштен бір бөлігіне аз, ал өткен жылмен салыстырғанда екі есеге аз. ҚР СЖРА ҰСБ-ның жаңа мәліметтеріне қарағанда, соншалықты әсерлі болмаса да, сол кезде импорт та айтарлықтай төмендеген.

Жаздың алғашқы айында Қазақстанға 12,1 мың осындай жеңіл автокөлік әкелінген, бұл мамыр айымен салыстырғанда 3%-ға, ал 2023 жылдың маусымымен салыстырғанда 15%-ға аз. Айта кету керек, ұзақ мерзімді антирекорд туралы әңгіме жоқ, себебі биыл одан да төмен көрсеткіштер болған.

Бірақ өндіріс те, импорт та бір мезгілде төмендегендіктен, осы екі көрсеткіштің жиынтығы да 2023 жылдың ақпан айынан бері ең төменгі деңгейге түскені айдан анық. Статистика осы жиынтық көлемді «ресурстар» деп атайды: бұл терминнің астарында белгілі бір уақыт аралығында елде пайда болған тауар көлемі (біздің жағдайда – бір айда) жасырылады. Маусым айында аталған көрсеткіш шамамен 17,6 мың бірлікті құрап, бір айда 14%-ға, ал өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда салыстырғанда 36%-ға төмендеген.

Осы 17,6 мыңнан кем автокөліктің қаншасы ішкі нарықта қалды, ал қаншасы шетелге кетті? Іс жүзінде бәрі, шамамен 17,5 мың, бірақ бұл тағы да 2023 жылдың ақпан айынан бері ай сайынғы минимумға айналды.

Айтпақшы, экспорт бір жыл бойы өте қарапайым деңгейде қалды, ал сәуірден бері айына жүзден аз көлік экспортталып жүр. Дәл сол кезде РФ-да ЕАЭО елдерінен көліктерді әкелудің жаңа ережелері күшіне енді, бұл импортты аса тиімді етпей қойды, ал өткен жаздан бастап Ресейге жеткізілімдер қатты төмендеп, тіпті мүлдем дерлік тоқтады. Маусым айында біз 78 шетелге кеткен жеңіл автокөліктің Ресейге 13-ін ғана жібердік.

P.S. Дегенмен, автокөлікке қатысты сыртқы сауда туралы айтқанда, тағы бір маңызды сәтті есте сақтау керек: нарықта қазір импорттың «сұр схемалары» да белсенді жұмыс істеп жатыр деп мәлімдейді.

Ал енді жеңіл жолаушылар автокөліктерінің ресми импорт және экспорт динамикасының қалай өзгергенін келесі суреттен көруге болады.