Бүгін Қазақстанда Халықтар бірлігі күні атап өтілуде. Атап өтетіндей реті де бар. Біздің еліміз бейбітшілік пен келісімде өмір сүретін 124 этностың отаны болып табылады. Мереке құрметіне халықтың ұлттық құрамы туралы қызықты фактілер жинағын жариялаймыз.

🔸Қазақтар мен орыстарды қоспағанда, барлық этностардың ішінен өзбектер - жарты миллионнан асатын жалғыз ұлт. 2024 жылғы 1 қаңтарда олардың саны 660,6 мың адамды құрады. Одан кейін украиндар (375,9 мың), ұйғырлар (301,6 мың), немістер (224,3 мың) және татарлар (219,2 мың) орналасқан. Басқалары жүздеген мыңға жетпейді.

🔸Ал әзірбайжандар кәрістерге қарағанда сәл ғана көп - 152,8 мың және 120,3 мың. Түріктер (90 мың), дүнгендер (83,9 мың) және белорустардың санында (75 мың) аса үлкен айырмашылық жоқ. Ал тәжіктер мен күрдтердің саны бірдей деуге болады - 55,9 мың және 50,3 мың адам. Ал шешендер (34,7 мың) мен поляктардың (34,6 мың) саны тең деуге келеді.

🔸Әрбір этноста әйелдердің біршама басым болуы - кең таралған құбылыс. Алайда әзербайжандар жалпы қатардан ерекшеленеді, басымдық ерлер жағында – 51,5% және 48,5%. Айтпақшы Қазақстандағы әрбір бесінші неке ұлтаралық неке екенін еске саламыз.

🔸Барлық негізгі этностардың өкілдері қаланы ауылдан артық көреді. Тек түріктер, дүнгендер, тәжіктер, күрдтер мен қарақалпақтар ғана басқаша санайды.

🔸Ұлттық құрамы бойынша Қызылорда, Атырау және Маңғыстау облыстары біршама біртекті болып табылады. Әрқайсысында қазақтар халықтың жалпы санының 90%-дан астамын құрайды. Ал жалпы елімізде орташа алғанда қазақтардың үлесі - 71%.

🔸Бір жылда қазақтардың саны 254,4 мың адамға артып, 14,2 млнға жетті. Осылайша олар халықтың жалпы өсіміне (267 мың адам) үлкен үлесін қосты. Қалған этностардың ішінен өзбектерді (+17,2 мың), ұйғырларды (+4,4 мың), әзірбайжандар (+2,4 мың) мен тәжіктерді (+2,4 мың) атап өтуге болады.

Міне, осымен аяқталады. Барлықтарыңызды құттықтай отырып, бірлігі жарасқан еліміздің игілігі үшін табыс тілейміз!

Дереккөзі - ҚР СЖРА ҰСБ

@DataHUB_KZ

Айдың қорытындысы бойынша теңгенің долларға шаққандағы бағамы тұрақтанып келеді

Айдың қорытындысы бойынша доллардың ресми бағамы 4,73 теңгеге, яғни 442,05 теңгеге дейін төмендеген. Бұл – 2023 жылдың қазанынан бері алтыншы рет төмендеуі. Сондай-ақ сәуір айында кем дегенде 10 айдағы ең төмен деңгейі тіркелді – 441,44 тг.

Теңгенің долларға шаққандағы кезекті тұрақтануы Ұлттық Банктің валюта нарығындағы белсенділігінің рекордтық деңгейде емес, бірақ жоғарылауының аясында байқалады. Сәуір айында Ұлттық қордан $1,06 млрд валюта сатты, БЖЗҚ үшін $0,5 млрд сатып алды. Нәтижесінде нетто-сатылым $556 млнды құрады. Бұл көп болса да, ең жоғары көрсеткіш емес (ең жоғары көрсеткіш 2023 жылдың қазанында болды – $1,38 млрд). Айтпақшы 2024 жылдың басында қазіргіден жоғары болған – $850 млн.

Жалпы сәуір айында валюта нарығының өзі бұрынғыдан да жандана түсті. Ондағы сауда-саттықтың жалпы көлемі рекордтарды жаңартты - $5,1 млрд (айдан айға +34% немесе $1,3 млрд).

1 мамырдағы еуро бағамы 474,14 тг (1 сәуірге қарағанда -7,67 тг), рубль бағамы 4,74 тг (-0,1 тг) деңгейінде белгіленгенін айта кетейік.

ҚР Ұлттық банкінің деректері

@DataHub_KZ

ҚР-да айлық инфляция баяулап бара жатыр

Сәуірде бағалар наурыздағы 0,7%-дан кейін 0,6%-ға өсті. ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша инфляцияның айлық қарқынының төмендеуі қатарынан екінші рет болып жатыр.

Бір айда аса көп қымбаттамағаны - азық-түлік, +0,3% (бұл осымен деңгейлес 2023 жылдың қыркүйегінен бері ең төменгі көрсеткішпен есептегенде). Азық-түлік емес тауарлардың да, қызметтердің де бағасы сәуірде 0,7%-ға өсті.

Инфляцияның жылдық мәні туралы не деуге болады? Оның қарқыны қатарынан 14 рет төмендеген - наурыздағы 9,1%-дан кейін 8,7%-ға дейін және бұл баяулауы 2024 жылдағы ең елеулісі болды.

Азық-түлік жылдық деңгейде 6,3%-ға, азық-түлік емес өнімдер 7,6%-ға қымбаттады. Ақылы қызметтердің бағасы айтарлықтай өсуде, 13,5% және наурызбен салыстырғанда сектордағы инфляция тіпті жеделдей түскен (13,2% болды).

Коммуналдық қызметтердің қымбаттағаны көбірек сезіледі. Мысалы, бұл жолы суық судың тарифі 36,9%-ға, ыстық судың тарифі 31%-ға өскен.

@DataHub_KZ

Қазақстанда әлеуметтік маңызы бар көкөністер қымбаттауда

23-30 сәуір аралығында пияз, картоп, қырыққабат және сәбіздің бағалары көтерілді.

🔸Қымбаттау қарқыны бойынша пияз көш бастап тұр - +4,2%. Бұл - 2023 ж. ақпанынан бері ең жоғары көрсеткіш.

🔸Одан кейін 2,2%-ға қымбаттаған картоп тұр. Қазіргі қарқыны - 2023 ж. маусымының аяғынан бері ең жоғарысы.

🔸Салыстырмалы түрде қырыққабат бағасы бірқалыпты өсуде - 1,8%-ға.

🔸Өз кезегінде сәбіз тек 0,3%-ға қымбаттаған. Десе де, бұған дейін үш апта қатарынан бағасы орта есеппен 1,3%-ға көтерілген болатын.

Соған қарағанда бұл жағдайдың себебі - маусымаралық кезең. Қазақстан өзін жеткілікті түрде базалық көкөнсітермен қамтамасыз ете алады. Бірақ қажетті климаттық жабдықтармен жабдықталған көкөніс қоймаларының тапшылығынан зардап шегеді. Сол себепті күзде жиналған өнім күн жылығанда бұзыла бастайды. Сәйкесінше, ұсыныстар азайып, бағалары қымбаттай бастайды.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHUB_KZ

Қоқыс көлемі көпжылдық рекордқа дейін жетті

2023 жылы ҚР-да жиналған коммуналдық қалдықтардың жалпы көлемі 4,1 млн тоннаға жетті, бұл өткен жылмен салыстырғанда 8,4%-ға артық. Бұл жерде ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша кем дегенде 2010 жылдан бері ең жоғары деңгейі туралы айтып отырмыз.

Халық санының өсуін ескерсек, бұл таңқаларлық жайт емес. Десе де, 2022 жылмен салыстырғанда қалдықтардың пайда болуының жан басына шаққандағы орташа қарқындылығы өскен - 195-тен 208 кг-ға дейін. Жалпы бұл деңгей соңғы жылдары 200 кг шамасын айналшақтап жүр, бұл 2010 жылдардың басындағы нәтижелерден (230 кг-нан астам) жақсырақ.

Бізде қалдықтардың негізгі бөлігі, өкінішке орай, дәстүрлі түрде қоқыс үйіндісіне жіберіледі. 2023 жылы көмуге 2,9 млн тонна түскен және оның жартысынан көбі алдын ала сұрыптаусыз қабылданған коммуналдық қалдықтар болды. 2022 жылмен салыстырғанда қоқыс үйіндісіне кеткен қоқыстың жалпы салмағы 11,6%-ға өскен. 2023 жылдың аяғында көмілген қалдықтардың жалпы көлемі 48,5 миллион тоннаға жетті.

@DataHUB_KZ

Жақында ҚР СЖРА ҰСБ 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша жаңа қызықты мәліметтерді ұсынды: еліміздегі бірнеше ұлт бойынша бөлінген ең танымал есімдер туралы статистика. Қазақтарда еркектердің Азамат, Серик және Марат, әйелдердің Аружан, Динара, Мадина атты есімдері көш бастап тұр (барлығының жазылуы - тура осындай).

Ал біз есімі кең таралған қарыз алушылардың несиелерінің жағдайын білуді, сонымен бірге ең көп қарыз алушылардың аты-жөні қандай екенін білуді жөн көрдік. Сонымен Бірінші кредиттік бюро мәліметтері бойынша жағдай төмендегідей:

🔸Елімізде Азамат есімді қарыз алушылардың саны - 44,8 мың, Сериктесімділердікі – 42,1 мың, ал Марат есімділердікі – 41,4 мың. Қалған қарызының орташа сомасы Азаматтарда көбірек - 3 млн теңгеге жуық, ал Сериктер мен Мараттарда бұл көрсеткіш шамамен 2,5 млнды құрайды. Айтпақшы Сериктер мен Мараттар трендте болып тұр: орта есеппен барлық кредиттер бойынша қазақстандық қарыз алушы бүкіл еркектердің шамамен 2,5 млн тг қарызы бар😊
🔸ҚР-да Динара есімді қарыз алушылар саны - 52,2 мың, олар Мадина (39,7 мың) мен Аружандарды (21,2 мың) басып озады. Динаралардың бір адамға шаққандағы қарызы да орта есеппен көбірек - 2,8 млн. Мадиналардың көрсеткіші - 2,4 млн, ал Аружандардың көрсеткіші тіпті 1 млнға да жетпейді. Айтпақшы, кез келген есімді қарыз алушы әйелдердің орташа сомасы шамамен 2,2 млнға жетеді, сондықтан Аружандар ерекшеленіп тұр😉
🔸Енді барлық аттастардың ішінде қарызының жиынтық сомасы ең көп есімді атайық. Сонымен мұқият назар аударыңыздар! Жалпы сомасы 148,6 млрд болатын Русландар көш бастап тұр. Жалпы саны - 54,2 мың жәнк әрқайсысы орта есеппен 2,7 млн теңге қарыз.
🔸Ал барлық аттастардың ішінде ең көп келісімшарты бар қазақстандық үздік есімдердің басында Александр аты тұр. Күтпеген жайт, бірақ түсіндіруге болады: шартты түрде орысша есімдер көп түрлене бермейді, сәйкесінше аттастардың саны жоғары. Аталған санақ нәтижелерінде қазақтарда ер адамдардың есімдері саны 4 мыңнан асады, ал орыстарда 250-ге жуық. Сондықтан елімізде қарыз алушы Александрлар (кез келген ұлттан) көп – 102,6 мың адам. Олардың 325,8 мың келісімшарты бар, ал бір Александрдың барлық кредиттер бойынша қарызының орташа сомасы 1,3 млн теңгені құрайды.
🔸Жекелеген өнімдер бойынша екі қызықты жайтқа назар аударыңыз. Біріншісі: автокредиттерде аттастардың жиынтық қарызы бойынша рейтингтің басында ер адамдардың есімдері, ал ипотекада әйелдердің есімдері тұр. Екіншісі: кредиттер бойынша көбірек қарызы бар қарыз алушылардың алдыңғы қатарында барлығы 81 адамнан тұратын Есимжандар бар. Карта бойынша олардың әрқайсысына шаққандағы қарызының орташа сомасы 48,5 млн теңгені құрайды. Салыстырмалы түрде, орта есеппен кредиттік картасы бар бір қарыз алушының мұндай өнім бойынша 180 мың теңгеден аз қарызы бар. Есимжандардың өмірі қызық екен немесе олардың кем дегенде біреуі ерекше өмір сүреді. 🤔

Басқа да қызықты мәліметтер мен рейтингтерді төмендегі суреттерден қараңыздар. Оқырмандарымызды біздің орта есептегі статистикаларымыздан үзілді-кесілді қорытынды жасамауға және әріптесі Азаматтың қарызы келесі бөлімдегі Александрдан неге көбірек екенін сұрамауға шақырамыз😉

1 сәуірдегі БКБ деректері, есептен шығарылған келісімшарттарды ескере отырып, кредиттік ұйымдардың барлық түрлері бойынша, барлық өнімдері бойынша (егер басқаша көрсетілмесе) келтірілген. Есептеулерге негізгі қарыз бен аударылған сыйақы кіргізілген.

@DataHUB_KZ

☝️Сіз білмеген боларсыз, қазақстандық фермерлер сүтті сатуда үлкен мәселелерге тап болады. Қалай болғанда да, бұл туралы Мәжіліс депутаттары мәлімдеп жатыр. Олардың айтуынша, сүтті далаға төгуге тура келуде, себебі өңдеушілерден сұраныс жоқ. Мұның себебі – импорттың үлкен ағыны, әсіресе Ресей мен Беларусьтен. Екі елдің өнімдері Еуропада санкцияға ұшырады. Енді қазақстандық нарықты жаулап алу үшін олар демпингке оңай баруда. Нәтижесінде сүт өнеркәсібі шығынға ұшырап бара жатыр.

Депутаттардың ұсынысы қандай?

Халық қалаулылары қабылдауды сұрайтын қолдау шараларының үлкен тізімінде субсидиялардың көбеюі, ҚҚС төлеуден босату және импортқа шектеу қою бар.

Бірақ импорттаушылар жергілікті өндірушілердің жойылу қаупін төндіретіндей соншалықты басымдық танытып жатыр ма?

ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша Қазақстан өзін сүтпен жақсы қамтамасыз етеді. Ресурстардағы өндіріс үлесі 95% деңгейін тұрақты түрде ұстап тұр. Өндіріс көлемі де тұрақты: айдың қорытындысы бойынша, әдетте, 45-50 мың тонна аралығында болады.

Көріп отырғаныңыздай, импорттаушылар нарықтың аз ғана үлесін алады – 5%. Бұл ретте 2020 жылдың басынан бастап әкелінген сүттің айлық көлемі 3,3 мың тоннадан аспаған. Қазір сүттің негізгі шетелдік жеткізушілері - Ресей (50%) және Қырғызстан (30%). Ал Беларуське Қазақстан импортының шамамен 10%-ы тиесілі.

💡Басқаша айтқанда, гипотетикалық тұрғыдан Ресей мен Беларусь Қазақстанның сүт нарығын басқара алмайды: олардың ресурстардағы импорт үлесі, сәйкесінше, біріншісінікі 1%-ға және екіншісінікі 3%-ға жетпейді. Бұл тұжырым сүт бағасының ай сайынғы өсуін тіркейтін баға статистикасымен де расталады (орташа деңгей 2023 ж. – 1,2%, 2024 ж. – 1,1%). Егер күшті демпинг орын алса, онда бұл бағаның төмендеуі түрінде статистикада көрініс табатыны сөзсіз.

❗️Фер️мерлерге қосымша субсидиялар немесе ҚҚС-тан босату нақты қажет пе, жоқ па, мұны шешетіндей біз көп нәрсе білмейтін шығармыз. Бірақ импорттық шектеулерді енгізу, жоғарыда айтылғандардың бәрін ескерсек, ақылға қонымсыз. Сонымен қатар мұның салдары жағымсыз болуы мүмкін. Ресей мен Беларусьтің сүті географиялық жағынан оларға жақын орналасқан Қазақстан аймақтарына жеткізілетіні анық. Импортқа шектеу қою сол аймақтарда бағаның өсуін жеделдетіп жіберуі мүмкін.

Дегенмен, сүттің өзін қамтымайтын сүт өнімдері де бар. Алайда мұнда да қамтамасыз ету жағдайы жақсы. Ресурстардағы өндіріс үлесі 85%-ды құрайды. Шыны керек, кейбір жағдайларда көрсеткіш әлі де орташа мәннен төмен. Балмұздақ (80%), май (75%), ірімшік және сүзбе (50%), қоюландырылған сүт (40%) туралы айтып отырмыз. Алайда соңғы жылдары көрініс іс жүзінде өзгерген жоқ. Яғни, бұл жағдайда импорттық экспансия қарқын алуда деп айту екіталай.

@DataHUB_KZ

Графиктен Қазақстан өзін қаншалықты жақсы қамтамасыз ететінін көруге болады👆

@DataHub_KZ

Азық-түлік импорты туралы тағы біраз ақпарат: РФ қант экспортына, оның ішінде ҚР-ға шығаруға шектеу қойды. Жаздың соңына дейін бізге жіберілетін қамыс немесе қызылша қанты мен химиялық таза сахарозаның көлемі 120 мың тоннадан аспауы керек.

Бұл көп пе әлде аз ба? Анықтап көрейік. Бір жағынан, біз осы санаттағы импортқа, әдетте, қатты тәуелдіміз, РФ - біздің өте ірі жеткізушіміз. Мысалы, 2023 жылдың қорытындысы бойынша оған әкелінген 438 мың тонна қант пен сахарозаның 66%-ы тиесілі болды.

Екінші жағынан, 120 мың т – мамырдан тамызға дейінгі кезеңде әкелінетін ресейлік қанттың әдеттегі көлемінен аз. Мәселен, 2023 жылы ҚР СЖРА ҰСБ статистикасында осы айларда 83,5 мың тонна әкелінген, ал соңғы 5 жылдағы ең жоғары мән 104 мың тонна болған. 2022 жылы осы кезеңде, Мәскеудің алдыңғы шектеулері кезінде, біз қатты дүрбелеңге ұшырасақ та, РФ-нан елеусіз импортпен шықтық.

Сондықтан бұл жолғы жағдай аса қорқынышты емес, бірақ бір нюанс бар. 2024 жылы бізде өндіріс аса жүрмей жатыр: қант пен патоканың көлемдері бірге санағанда I шаршы метр үшін жылдан жылға 75%-ға, 20,6 мың тоннаға дейін төмендеген.

@DataHub_KZ

Зейнетақы қаражатын сыртқы басқаруға беру үрдісі аяқталып жатқан сияқты. Сәуірде қазақстандықтар бұл мақсатта БЖЗҚ-дан 2,2 млрд теңгеден аз ақша алған, бұл наурызға қарағанда 45%-ға аз. Орындалған өтініштер саны 1,6 мың бірлікке жетіп, айдан айға 42%-ға қысқарған.

БЖЗҚ статистикасы бойынша өтініштердің сомасы да, саны да 2023 жылдың қыркүйегінен бастап есептегенде ең төмен деңгейде болып тұр. Сонымен қатар жеке басқарушыларға белсенді түрде көшу, заңнамадағы өзгерістер қаражатты беру үшін үлкен мүмкіндіктерге жол ашқаннан кейін, шілдеден басталды.

Ең көп көлемге қыс мезгілінде жетті: желтоқсанда сыртқы басқаруға 9,2 млрд теңге немесе бір айдағы барлық алынған қаражаттың 25%-ы берілді. Қаңтарда да үлесі осындай болды, бірақ қазір 7%-ға да жетпейді - сәуірде қаражат алудың жиынтық көлемі 33,5 млрд теңгені құрап, айдан айға 13% қосылды.

Жалпы өсім тұрғын үй жағдайларын жақсартуға (21 млрд теңге, наурызға +22%) және емдеуге (10,3 млрд теңге, сондай-ақ +22%) алынған қаражат есебінен болып тұр.

@DataHub_KZ

Доллар бағамы 440 теңгеден төмендеді

7, 8, 9 және 10 мамырдағы доллардың ресми құны 439,43 теңгені құрайды. Бұл бүгінгіден 0,5%-ға (2,23 тг) аз және 2023 жылдың 9 наурызынан бері есептегенде ең төмені.

Соңғы уақытта теңге долларға шаққанда тұрақтанып келеді. Жыл басынан бері американдық валюта 3,3%-ға (15,13 тг) арзандаған.

Ұлттық қордан валюта сату теңгені қолдай түседі. Алайда бұрынғыдай емес: мамырға жоспарланған көлем ($750-850 млн) сәуірден едәуір төмен ($1,06 млрд). Бұл ретте БЖЗҚ үшін сатып алынатын валюта өзгеріссіз қалады (сәуірде – $500 млн, мамырда – $450-500 млн). Теңгенің тұрақтануының тағы бір мүмкін факторы - сауда балансының жақсаруы. I тоқсанда сыртқы сауданың оң сальдосы 9%-ға (жылдан жылға) өскен.

Еуро мен рубльге келетін болсақ, алдағы күндері сәйкесінше 473,31 тг және 4,82 тг тұрады. Екі валюта да бір күнде теңгеге шаққанда азаяды. Яғни біріншісі 0,4%-ға (1,83 тг), екіншісі 0,8%-ға (0,04 тг) төмендейді.

ҚР Ұлттық банкінің деректері

@DataHUB_KZ

Бүгін - Отан қорғаушылар күні, әскерге қатысы барларды ғана емес, барлық ер азаматтарды құттықтаймыз. Мерекеге орай қызықты сандармен бөлісейік:

🔸ҚР-да ерлер әйелдерге қарағанда аз: 1 қаңтарда халықтың 48,8%-ы.
🔸Әйелдерден артта қалуы 16-шы жыл қатарынан азаюда, осы уақыт ішінде орта есеппен жылына 0,05 п.т. болды. Үлкен өзгеріс 2021 жылы болды, ерлердің үлесіне бірден 0,26 п.т. қосылды.
🔸1 қаңтарда әскери жастағылар (18-27) барлық ерлердің 12,5%-ын құрады
🔸Оқу жылының басында ҚР-ның ЖОО-да 278,6 мың ер адам оқыды, әрбір төртіншісі "Инженерлік, өңдеу және құрылыс салалары" бағыты бойынша оқиды.
🔸Әскери мамандықта ЖОО-да 767 қазақстандық оқып жатыр, биыл 191-і оқу бітіреді.

Әрі қарай тақырыпқа қатысты импортқа тоқталсақ. 2024 жылдың 2 айында ҚР-ға 119,8 т қырыну құралдары әкелінген, бұл өткен жылмен салыстырғанда 46%-ға аз, 2016 жылдан бастап есептегенде ең төмен көрсеткіш. Алаңдатарлық мәлімет. Ендеше мойындаңыз, сізге сыйлыққа қырынуға алналған көбік сыйлады ма? 🤔

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHUB_KZ

Алматы бюджетінен қаражат алу көлемі күрт өсті

Қаңтар-наурыз айларында Алматы бюджетінен 88,2 млрд тг алынды. Номиналды түрде 2023 жылдың осы кезеңінде көрсеткішке 81,1% немесе 39,5 млрд теңге қосылған. I тоқсанның қазіргі деңгейі - кем дегенде 2018 жылдан бері ең жоғарғысы деп хабарлайды ҚР Қаржы министрлігі.

2024 жылы Алматы бюджетінен 226,1 млрд тг алу жоспарлануда. Яғни 3 айдың ішінде жылдық жоспар 40%-ға орындалды. Салыстырыңыз: бір жыл бұрын 24% болды (207,2 млрд тг-ден 48,7 млрд тг).

Алайда кірістер бойынша жылдық жоспардың орындалуы белсенді емес - 27% (1,6 трлн тг-ден 437,5 млрд тг). Ал шығындар туралы айтатын болсақ, онда процесс толығымен баяулап тұр - 15% (1,67 трлн тг-ден 251,8 млрд тг). Десе де, жылдың басындағы кірістердің орындалуы шығыстардың орындалуынан озып кететін жағдай барлық аймақтарда байқалады.

Алматы - республикалық бюджеттің көзі болып табылатын негізгі өңір. 2024 жылы қалаға жоспарланған қаражат алу көлемінің 50%-ы тиесілі, бұл 469,5 млрд тг-ні құрайды.

@DataHUB_KZ