هر دو شخصیت مورد اشاره در سال‌های پایانی عمرشان دیدگاه‌هایشان تغییر کرد و تعدیل شد. محتوای این ویدئو این نکته را نادیده گرفته است.
نباید صرفا به دلیل نابغه بودنشان، بدون نقد و بررسی، پیرو باورهایشان شد؛
اگر علم را دوست دارید و میخواهید جهان‌بینی شما مبتنی بر علم و منطق و فلسفه باشد ـ و نه دانشمندان و فیلسوفان ـ به نابغه‌ بودنشان هیچ توجهی نکنید؛ تصور کنید نانوا و بقال هستند؛ به خود علم توجه کنیم نه شهرت و شخصیت و باور شخصی افراد.

هر دو در برخی مسائل درست می‌گفتند و در برخی دیگر اشتباه داشتند. همچنین سازنده ویدئو در پاره‌ای موارد، منظور آنها را اشتباه فهمیده است.

از نظر علم و فلسفه، جهان نه آغازی دارد و نه پایانی؛ این پیش‌فرض، هم از منظر منطقی و هم فلسفی قابل استنتاج است و غیرقابل ابطال است، چه در ریاضیات و چه در فیزیک تجربی(عدم به هستی نمی‌تواند بدل شود).

وقتی هاوکینگ می‌گوید بیگ بنگ آغاز جهان است، منظور آغاز ماده و انرژی قابل اندازه‌ی‌گیری است، نه وجود مطلق انرژی، نه زمان و حتی شاید نه فضا، و نه هستی و وجود به خودی خود (نقل از سایت اخترفیزیک هاروارد).

از سوی دیگر، انیشتین معتقد بود خدا با جهان تاس بازی نمی‌کند، یعنی سازوکار جهان قابلیت پیش‌بینی دارد و کاملا رندوم نیست.
یافته‌های مکانیک کوانتوم نشان داد انیشتین در این دیدگاه اشتباه می‌کرد؛ در مقیاس کوانتومی، سازوکار جهان ذاتا غیرقابل پیش‌بینی است. مهم نیست ابزار یا دقت اندازه‌گیری چقدر بالا باشد؛ حتی بدون متغیر پنهانی، برخی فرآیندها «ذاتا» رندوم و احتمالاتی هستند.

همچنین در افت و خیزهای خلا کوانتومی هرگز ماده یا انرژی یا ذرات از هیچ مطلق پدید نمی‌آیند و هاوکینگ هم این را می‌دانست ـ البته نه همیشه و اشتباهات خاص خودش را داشت مثل همه؛ اصلا هیچ مطلق وجود ندارد ـ نه در فلسفه نه در علم به ویژه فیزیک، که منشا وجود چیزی شود(تناقض را به روشنی می‌بینید).

این دو هم دقیقا مثل شما رشد کردند، یعنی خطا کردند و سپس یادگرفتند و پیش رفتند، با این وجود وقتی مردند همه باورهایشان درست یا نادرست نبود، مخلوطی از هر دو بود.

حال اگر ویدئویی بسازیم که خطاها و اصلاحات این دو را گلچین کند و به جان هم بیندازد، این کمی مغرضانه است، همه اتفاقات را پوشش نمیدهد.

بهتر است از اول فیزیک را مطالعه کنیم. کلی کتاب فیزیک برای مردم وجود دارد که مختصر و مفید هستند.


سام