ایران واقعا واسه خطرناک‌ترین مجرم‌ها هم جای امنی نیست

اها راستی اگر نمی‌دونید کیه، همینیه که عکسش پروفایله

امروز یک از دوستان یک اسکرینی داد از تلگرامش که تاریخش بود 1 Jan 1970. براش سوال بود که چرا گوشیش خراب شده.

لذا پیرو این گفتم یه چیز جالب بهتون بگم.

اول اینکه این تاریخ، یعنی ۱ ژانویه ۱۹۷۰، یجور حالت صفر مرزی رو داره. توی سیستم‌های unix-base، زمان رو به صورت ثانیه که از
1 Jan 1970 00:00:00 (UTC)
گذر کرده باشه حساب می‌کنن.

یعنی مثلا ثانیه ۱ میشه این تاریخ:
1 Jan 1970 00:00:01 (UTC)

به این اصطلاحا unix epoch هم می‌گن حالا.

یعنی امروز مصادف با تاریخ زیر:
Tuesday, September 9, 2025 6:57:58 PM

میشه اینقدر ثانیه.

1,757,444,278

حالا داشتم با چت جپت یه صحبتی می‌کردم. شاید براتون جالب باشه که ثانیه
1,000,000,000
کیه.

میشه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ :)))

حق جلالی راست میگه. میشه ۹ سپتامبر. چت جپت احمقه.

باگ Y2K (Year 2000 Bug) که یکی از شناخته‌شده‌ترین مشکلات نرم‌افزاری هست چرا اتفاق افتاد؟

ریشه این باگ توی ساده‌سازی ذخیره‌ی سال‌ها بصورت دو رقمی بود. توی دهه‌های 60 و 70 میلادی بخاطر محدودیت حافظه کامپیوترها (در گذشته حافظه خیلی ارزشمند و محدود بوده و بخاطر همین قیمت بالایی داشت) و برای صرفه‌جویی در حافظه و فضای ذخیره‌سازی خیلی از سیستم‌ها اومدن تاریخ رو با دو رقم آخر سال نگه‌داری می‌کردن. مثلاً سال 1985 بصورت 85 ذخیره می‌شد یا سال 1978 بصورت 78. این روش برای سال‌های 1900 تا 1999 کار می‌کرد و همه‌چی اوکی و گل و بلبل بود تا اینکه رسیدن به یک ژانویه سال 2000 :) سیستم‌هایی که داشتن عدد 00 رو به عنوان سال 1900 تفسیر می‌کردن نه 2000، سر همین توی موارد مختلفی مثل محاسبه سن افراد، اختلافات زمانی، مرتب‌سازی تاریخ‌ها و خیلی فرایندهای دیگه‌ای که وابسته به تاریخ هست دچار خطا میشدن.
این مشکل می‌تونست سبب خرابی سیستم‌های مهم و حیاتی مثل بانکداری، حمل و نقل، و زیرساخت‌های حیاتی بشه. یسری تخمین هم هست که هزینه‌های جهانی برای بر طرف کردن این باگ ساده حدود 300 تا 600 میلیارد دلار بوده.
علاوه بر این هم برنامه‌ها و سیستم‌ها نمی‌تونستن سال 2000 رو به عنوان سال کبیسه (leap year) شناسایی کنن و می‌تونست یسری مشکلات اضافی به همراه داشته باشه.
برای جلوگیری از رخ دادن این فاجعه هم دولت‌ها، سازمان‌ها و... قبل از سال 2000 شروع به بررسی و به‌روزرسانی سیستم‌هاشون کردن. یسری راه‌حل‌ها که استفاده کردن اینا بود:

افزودن دو رقم به فیلدهای تاریخ: اومدن برای ذخیره‌سازی سال دوباره از 4 رقم استفاده کردن. طبیعتاً این روش هزینه‌بر بود و خطر از دست رفتن داده‌ها رو هم داشته.
پنجره‌بندی تاریخ (Date Windowing): توی این روش یه سال به عنوان pivot در نظر گرفته می‌شد (مثلاً 1920)، بعد سال‌های 00 تا 20 به عنوان 2000 تا 2020 و سال‌های 21 تا 29 به عنوان 1921 تا 1929 تفسیر می‌شدن. این روش هم کوتاه مدت بود و توی دهه‌های آینده دوباره مشکل‌ساز می‌شد.
فشرده‌سازی: اومدن از کدگذاری‌های 14 بیتی برای ذخیره تاریخ استفاده کردن که حافظه کمتری مصرف کنه.

یسری نتایج و حوادث مربوط به این باگ که گزارش شد:
دو تا نیروگاه هسته‌ای در ژاپن دچار اختلال موقت شدن ولی سریع برطرف شد.
در دانمارک، نوزاد متولد اول سال 2000 به اشتباه سنش 100 سال ثبت شد :)
در استرالیا، بلیت‌های اتوبوس تاریخ‌های نادرست چاپ کردن و اسکنرها اون‌ها رو رد کردن.
در مصر، آژانس خبری ملی به طور موقت آفلاین شد.

دیدید وقتی توی کرومتون می‌زنید مثلا g یهو سریع پر می‌کنه google.com؟ یا حالا مثلا می‌زنید p یه چیزی رو میاره؟ اینجوریه بنظر:
chrome://predictors/

اینو بزنید توی کرومتون.

آها و الگوریتمش اینشکلیه که رفتار شما رو پیشگویی می‌کنه که دفعات بعد بفهمه چی بگه. یعنی مثلا می‌زنید yputube و وارد سایت نمی‌شید منطقا و صرفا توی گوگل سرچ می‌شه و بعد کلیک می‌کنید روی یوتوب و میرید توش، این میاد توی predictorش می‌زنه که اگه سری بعد زد yp همچنان سریع براش یوتوب رو ساجست کن.

اونجاهایی هم که سبزه داره برای خودش تعیین می‌کنه که اونقدرام نیاز به پیش‌بینی نیست. و داره میگه معمولا این یارو هروقت y یا yo رو پشت هم زده عموما یوتوب رو می‌خواسته سرچ کنه.

خبر بد برای مامان بابا‌ها

امروز یه مقاله‌ای پیدا کردم‌ (مال استادیه که پیشش اینترنشیپ بودم):
https://www.usenix.org/system/files/usenixsecurity25-agarwal-sharad.pdf

چیز خفنی نیست اصلا ولی خب جالب بود که آدما اینجوری اسکم میشن. این مقاله به قول نامجو یه چیزیه بین HCI و Privacy داره میگه که توی انگلیس، scam با sms خیلی زیاد شده.

اصطلاحا اینجوری بیان میکنه
(smishing) phishing via SMS

میگه که مرزای scam و phishing دیگه خیلی عوض شده و اینجوری نیست که یه لینک بدن که بعدش شما برید اطلاعات بدید که بخوان کاری کنن. صرفا یکم انسان شناسی بلد باشن با یه مهندسی اجتماعی خوب کار رو در میارن.

میگه که با این روش phishing در اردر میلیون پوند تونستن اسکمرا در بیارن.

راهشونم خیلی سادش، میان میرن شماره ملت رو پیدا می‌کنن،‌ بعد SMS میدن که:
Hi mum, I've just damaged my phone and can't use it anymore could you please message my new number on Whats app. It's urgent.

و بعدش طبق گفته‌شون conversation via impersonation رو پیش می‌برن و پول می‌گیرن.

و نوشته که کارای جالبی هم می‌کنن اسکمرا. مثلا سعی می‌کنن غلط املایی داشته باشن. یا تقریبا یه جوری رفتار کنن که انگار واقعا ضربه دیدن.




خلاصه که بعید نیست اینجور فیشینگی توی همین کشور چهار فصل خودمون هم شروع شه و خب درصد بالایی از پدر مادرها خیلی واقعا بلد نیستن و خیلی بدیهی اسکم می‌شن.


بعد اصلا خیلی ساده‌تر هم هست توی ایران. باز اونجا یکم پیشرفته‌تره و مثلا میان شماره‌های اسکمرها رو detect می‌کنن و بعدش زمانی که زنگ می‌زنن بهتون یا SMS میدن روی گوشی‌تون می‌نویسه که ممکنه اسپمر یا اسکمر باشه مثلا.

اما من مثلا یه خاطره‌ای که دارم از یکی از دوستام به اسم امیررضا اینشکلی بود که گوشی باباشو زدن و یارو صرفا رفت به ۳۰ تا مخاطب اول لیست SMS زد سلام خوبی یه جاییم کارم گیره ۱۰ داری بزنی؟ و مثلا در اردر ۱۰۰ میلیون جمع کرد.

خلاصه که سعی کنید پدر مادرهاتون رو آگاه کنید و خودتونم آگاه باشید. قطعا باهوش‌تر از انگلیسی‌ها نیستید.

یه چیز جالب اینکه اگر به chat gpt بگید یه عدد رندوم بین ۱ تا ۱۰ بهتون بده، اولین جوابش عدد ۷ عه.

تنکس تو آریا.

۱ تا ۵۰ هم ۳۷ بنظر.