➊
📌ފިރިމީހާއަށް އޭނާގެ އަނބި މީހާ އަދި ދަރިންގެ ފޯނުތައް ބަލައި ހޯދުމުގެ ޙައްޤުވޭތޯ؟

— އައްޝައިޚް ޚާލިދު ބުނު ޢަބްދުލް މުންޢިމް، އައްރިފާޢީ

🔻🔻
ސުވާލުގެ ތަފްސީލު: ފިރިމީހާއަށް އޭނާގެ އަނބި މީހާ އަދި ދަރިންގެ ފޯނުތައް ބަލައި ހޯދުމުގެ ޙައްޤުވޭތޯ؟ އަދި އަނބިމީހާ އޭނާގެ ފޯނު ފިރިމީހާއަށް ދިނުމަށް އިންކާރުކޮށްފިއްޔާ ފަހެ ކިހިނަކުންހެއްޔެވެ؟ އެހެންވެއްޖެނަމަ ފިރިމީހާގެ ޙައްޤު ކޮބައިހެއްޔެވެ؟!

ޖަވާބު:

الحمدُ لله، والصلاةُ والسلامُ على رسول الله، وعلى آله وصحبه ومَن والاه، أما بعدُ:

ތިބާއަށް ފޮރުވިފައި ނުވާނޭ ފަދައިން، މީސްތަކުންގެ ޚުޞޫޞިއްޔާތުތައް (ފަރުދެއްގެ ޒާތީ ޕްރައިވެސީ) އިސްލާމް ދީން ކަށަވަރުކޮށް ރައްކައުތެރިކޮށްދެއެވެ. އިތުރުއެކަލޭގެފާނުން ﷺ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ: «مِن حُسن إسلام المرء تركُه ما لا يَعنيه» ”މީހެއްގެ އިސްލާމްކަން ހެޔޮވުމުގެ ތެރޭ، އޭނާޔާ ނުބެހޭ ކަންކަން ދޫކޮށްލުން ހިމެނެއެވެ.“ رواه الترمذيُّ، އަދި މިކަމުގައި އެއަކީ އަނބިމީހާ ނޫނީ ފިރިމީހާ ނުވަތަ ދަރިންނަށް ވާ ޒާތީ ކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ފަރަޤެއް ނެތެވެ. އެހެނީ އެންމެންނަށްވެސް ފާޅު ނުވާ އެއްޗެއް ފޮރުވިފައިވުމުގެ ޙައްޤު ވެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ފޯނު ނުވަތަ ކޮމްޕިއުޓަރު ނުވަތަ މިނޫންވެސް އޭނާގެ ޝަޚްޞިއްޔަ އެއްޗެއް އޭނާގެ ފިރިމީހާ ބަލައިހޯދުމަށް ދިނުމީ، އަނބިމީހާގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެގެންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ހަމައެފަދައިން ދަރިންގެވެސް އެވެ. ވީމާ އެއްވެސް މީހެއް ފުށުން އޭނާގެ ޚުޞޫޞީ ކަމަކާއިމެދު ސުވާލުވުމެއް ނުވެއެވެ. އެއީ އެހެނަސް ސާފު (راجح) މަޞްލަޙަތެއް އެކަމުގައި ލެވިއްޖެ ހިނދެއްގައި މެނުވީއެވެ. އެއީ ބައްޕަޔަކު، މިޘާލަކަށް، އޭނާގެ ދަރިން ޙަރާމް ގުޅުމެއް ހިންގާ ކަން އެނގުމުން ނެވެ. ނުވަތަ އޭނާގެ އަނބިމީހާ ނުބައިގޮތުގައި މޮބައިލް ނުވަތަ ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޭނުން ކުރާކަން އެނގިއްޖެ ނަމައެވެ. އަދި މިޒާތުގެ ކަމެއްގައެވެެ. އެއީ الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر ގެ (ހެޔޮ ކަންކަމަށް އަމުރުކޮށް ނުބައިކަންތައް މަނައު ކުރުމުގެ) ބާބުގެ ދަށުންނެވެ. މިއީ ބައްޕަ އަދި ފިރިމީހާއަށް ލިބިގެންވާ ބެލެނިވެރިކަން ފުރިހަމަ ކުރުމުގެ ދަށުން ލެވިފައިވާ ވާޖިބެކެވެ. އެއީ އެފަދަ ނުބަޔެއް އެއިން ފަރާތަކަށް އެނގިއްޖެނަމަ، އެކަން ތަޙްޤީޤުކޮށް މުންކަރާތް ހުއްޓުވުމެވެ. އުރެދުމަކަށް އަރައިގަނެފި މީހެއް ބަަލައި ހޯދުމަށް ޢިލްމުވެރިން އެބަޔަކަށް ހުއްދަދީފައިވާ އަމުރުވެރި ފުލުހުންނަށް ވުރެ، އޭނާ އަށް މިކަން އަޥްލާ ކަން ބޮޑެވެ.

އެހެނަސް އެކަމުގައި ޝައްކެތް ނެތް ނަމަ، އިންސާނުންގެ އެންމެހާ ގުޅުމެއްގައިވެސް އޮންނަ ޚުޞޫޞިއްޔަތްތަކަށް ވާ މަގުހުރަސްތައް ކެނޑިނުގޮސް ދެމިއޮވެއެވެ. އަދި ތިމާގެކަމުގެ ގުޅުމާއި ގާތްކަމުގެ ވަރުގަދަކަމެއް އިންސާނާގެ ޠަބީޢަތާއި ގުޅިފައިވާ މިފަދަ ބައެއް ޚުޞޫޞިއްޔާތުތަކާއި، ކޮންމެ ފަރުދަކަށް އެތައްބޮޑަކަށް ޚާއްޞަވެގެންވާ ޢާދަތަކަށްވާ މަގުހުރަސްތައް (އެބަހީ: ސިއްރު ހޯދުމުގެ ނަހީތައް) ކަނޑުވައިލުމެއް ނުވެއެވެ. އަދި މިއީ އިންސާނަކަށް އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސުން އަދި އެހެން މީހުން ފުށުން ވެސް ލާޒިމުކޮށް އެނގޭ ކަމެކެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ސްމާރޓް ފޯން އަކީ ގިނަ ފަހަރަކަށް އޭގެ ވެރިފަރާތް ނޫން ފަރާތަކަށް ނުދެއްކޭނޭ ޒާތީ ތަކެތި ހިމެނޭ އެއްޗެކެވެ. (އަންހެނެއްގެ) އެކުވެރި އަންހެން ރައްޓެހިންނާއި ތިމާގެ މީހުންގެ ފޮޓޯ ފަދައެވެ. އެއީ އެއެއް ހުޅުވުމަށް ފިރިމީހާ އަށް ޖާއިޒުވެގެން ނުވާ ތަކެއްޗެވެ. ނުވަތަ ބައެއް ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ކުލޯޒްޑް ގުރޫޕު ތަކެވެ. (އުޚްތުންގެ ޗެޓް ގުރޫޕްސް ތައް ފަދައެވެ.) އެއީވެސް އެއަކަށް ފިރިމީހާ ވަނުމުގެ ޙައްޤު ނުވާ ތަކެއްޗެވެ. އަދި މިނޫންވެސް މީސްތަކުންނަށް އެނގިގެންވާ މިބާވަތުގެ ތަކެއްޗެވެ.

ވީމާ ދެމަފިރިން —އެދެމެދުގައި ކިތައްމެ ގާތްކަން ބޮޑުވިޔަސް— އެދެވެރިންނަށް ވެސް އެއަކަށް އިޙްތިރާމް ކުރުން ވާޖިބުވެގެންވާ އެދެވެރިންގެ ޚުޞޫޞިއްޔާތު (ޕްރައިވެސީ) ހިފެހެއްޓުމަށް މަނަޢު ވެވުމެއް ނުވެއެވެ. އަދި ހިތްކިޔުން ދެމިއޮންނަނީ އެހާބޮޑުނޫން އެހެނަސް ދުރުމިނެއް ދެމަފިރިން ދެމެދުގައި އޮންނަ ހިނދުގައެވެ. އަދި އެދުރުމިން ކަނޑުވާލައި ޚުޞޫޞިއްޔަތު ތަކަށް އިހުތިރާމް ނުކުރުމީ، އެތައް ގިނަފަހަރަކު ޝައްކުތަކާއި ޙައްދުން ނެއްޓިފައިވާ ޣީރަތް ފޯދުމަށް މަގުފަހިވާ ކަމެކެވެ. ދެން އޭގެ ސަބަބުން ޖާސޫސު ކުރުމަށް ބާރުއެޅެވެ. އަދި މިއެންމެހާ ކަމަކީ ދެމަފިރިކަމުގެ ގުޅުމަށް ނޭދެވޭ އަސާރުކުރާ ކަންކަމެވެ. އެއީ ހަޔާތުގެ ބައިވެރިޔާ އާއި އެކު ދެފަރާތުގެ އިތުބާރާއި ހިތްހެޔޮ ކުރުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެ އޮންނަ އެއްޗެކެވެ. އަދި އޭގެ ކަންކަން އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އުފުލުމުގެ މައްޗަށެވެ. ލޯތްބާއި ރަޙުމަތުގެ މައްޗަށް އެބިނާވެފައި އޮންނަ ފަދައިންނެވެ. ދެފަރާތުގެ ފަހުމާއި، ބަދަހިކަމާއި ގުޅުމުގެ މައްޗަށެވެ. ފައިއޮޅުންތަކަށް ނަޒަރު މަދުކުރުމުގައެވެ.

=

➋ 
ދަރިންގެ ކަންތަކުގައިވެސް ހަމަ އެފަދައިންނެވެ. އެވެރިންނަށް އެކަށީގެންވާ އިތުބާރު ދޭ ވަރަކަށް، ޢާއިލާ އާއިއެކު އޮންނަ ގުޅުން ބަދަހިވެއެވެ.

އަދި ހަނދުމަ ކުރާށި، އޭ ހެޔޮ އަޚާ އެވެ، މުސްލިމު މީހާގެ މައްޗަށް ވަނީ މުސްލިމުތަކުންގެ ފޮރުވިފައިވާ ޢައިބުތަކާއި ކުށްތަކަށް ދުރާލައި ބެލުމުގެ މައްޗަށް ނަހީ ކުރެވިފައެވެ. އަދި އެއުރެން ފޮރުވާ ތަކެތި ހޯދުމުންވެސް އެވެ. އެއީ އަނެކުންގެ ޚުޞޫޞިއްޔާތުތަކަށް އަރައިގަތުން ނަހީ ވެފައިވާ ފަދައިންނެވެ. ނުވަތަ ނުބައި ހިޔެއްގެ މައްޗަށް އެއުރެންނަށް ޖާސޫސު ކުރުމުންވެސް އެވެ. ﷲ تعالى ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ: ﴿ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا ﴾ [الحجرات: 12] (އޭ إيمان ވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ހީގެތެރެއިން ގިނަކަންތަކާ ދުރުވެގަންނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ބައެއް ހީއަކީ ފާފައެކެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެކަކު އަނެކަކަށް ޖާސޫސް ނުކުރާށެވެ!) އަދި ޞަޙީޙައިން ގެ ރިވާޔަތެއްގައި އަބޫ ހުރައިރާ އަރިހުން، ނަބިއްޔު ﷺ ޙަދީޘް ކުރެއްވިޔޭ: «إيَّاكم والظنَّ؛ فإن الظن أكذبُ الحديث، ولا تجسَّسوا، ولا تحسَّسوا، ولا تباغَضوا، وكونوا إخوانًا» ”ޝައްކުކުރުމުގެ މައްޗަށް ތިޔަބައިމީހުން ސަމާލުވާށެވެ. ފަހެ ޝައްކަކީ އެންމެ ދޮގުވެރިކަން ބޮޑުވެގެންވާ ވާހަކައެވެ. އަދި އެކަކުއަނެކަކަށް ޖާސޫސު ނުކުރާށެވެ. އަދި އެކަކުއަނެކަކުގެ ކުށްތައް ބަލައިނުހޯދާށެވެ. އެކަކުއަނެކަކަށް ރުޅިވެތި ނުވާށެވެ. އަދި އަޚުންތަކެއް ކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން ވާށެވެ.“ އަދި އަޙްމަދު އާއި އަބޫ ދާޥޫދު، އަބޫ ބަރްޒަތުލް އަސްލަމީ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ: ވިދާޅުވިއެވެ: ރަސޫލު ﷲ ﷺ ޙަދީޘް ކުރެއްވި އެވެ: «يا معشرَ مَن آمَن بلسانِه ولم يَدخُل الإيمانُ قلبَه، لا تَغتابوا المسلمين، ولا تتبَّعوا عوراتهم؛ فإنه مَن يتبع عوراتهم يتبع الله عورتَه، ومن يتبعِ الله عورته يفضَحْه في بيته» ”އޭ ދުލުކުރިން އީމާންވެ، އެހެނަސް އީމާންކަން ހިތަށް ވަދެފައިނުވާ މީސްތަކުންނޭވެ! މުސްލިމުންގެ ޣީބަ ތިޔަބައިމީހުން ނުކިޔާހުށި ކަމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެބައިމީހުންގެ ޢަޥްރަތައް (ފޮރުވިފައިވާ އައިބުތަކާއި ފާފަތައް) ހޯދާ ބަލައި އެވާހަކަތައް ނުދައްކާށެވެ! ފަހެ އެއީ ހަމަކަށަވަރުން އޭނާގެ މުސްލިމް އަޚާގެ ނުބައިތައް ފާޅުކުރާ މީހާގެ ނުބައިތައް، ﷲ ފާޅުކުރައްވާނެއެވެ! ﷲ އެމީހެއްގެ އައިބުތައް ފާޅުކުރައްވާ މީހާ، އޭނާ ގޭގެ ކޮޓަރިއަށް ވަދެ (ފިލާ) އޮތް ކަމުގައި ވިޔަސް، ﷲ އޭނާ ފަޟީޙަތް ކުރައްވާނެއެވެ.“

އަދި އަނެކުންގެ ޚުޞޫޞިއްޔާތު ތަކުގެ ތެރެއަށް އަރައިގަތުން ނަހީ ވުމުގެ ޙިކުމަތް ނަބިއްޔު ﷺ ބަޔާން ކޮށް ދެއްވިއެވެ. އަދި ނުބައި ހީ އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ މީހާ ފާސިދު ވުމަށް އެކަން ބާރުއަޅާ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ (އޭގެ ސަބަބުން) ފާސިދުވެއެވެ. ފަހެ އިތުރުއެކަލޭގެފާނުން ﷺ ޙަދީޘް ކުރެއްވި އެވެ: «إنَّك إن اتبعتَ عوراتِ الناس أفسَدتَهم أو كِدتَ تُفسِدهم» ”މީސްތަކުންގެ ޢަޥްރަތަކަށް (ފޮރުވިފައިވާ އައިބުތަކާއި ފާފަތަކަށް) ތިބާ ފާރަލާނަމަ، ތިބާ އެއުރެން ފަސާދަ ކުރާނެތެވެ. ނުވަތަ ފަސާދަކުރުން ގާތްވެގެންވެއެވެ.“ رواه أبو داود.

ނިންމާލަމުން، އަހަރެން ތިބާއަށް — ﷲ ތިބާ ސަލާމަތް ކުރައްވާށި — ދެޞަޙީޙުގައި ޖާބިރުގެ އަރިހުން ރިވާވެފައިވާ މާތް ޙަދީޘްފުޅަށް ވިސްނައި ފިކުރު ހިންގުމަށް ދަޢުވަތުދެމެވެ: (ޖާބިރު) ވިދާޅުވިއެވެ: ”އެމީހެއްގެ އަނބިދަރިންގެ މައްޗަށް ޚިޔާނާތް ޝައްކުކޮށް ނޫނީ ކުށްތައް ހޯދައިގަތުމަށް، (ދުރާލާ އެންގުމެއްނެތި) ވަންނަ ޒިޔާރަތްތެރިޔެއް ފަދައިން، އެމީހެއްގެ އަހުލުން ގާތަށް ރޭގަނޑު ވަނުން ވަނީ ރާސޫލު ﷲ ﷺ ނަހީ ކުރައްވާފައެވެ.“

أصلَح الله بيوتَ المسلمين، وجعَلها واحةً للخير


— އައްޝައިޚް ޚާލިދު ބުނު ޢަބްދުލް މުންޢިމް، އައްރިފާޢީ (މަޞްދަރު)

~ ގަލަންދާނު

•••
❞މުސްލިމުންގެ ބޮލަށް މިސައިލްތައް ތިރި ކުރެވެމުންދާއިރު، ޢަރަބި ބަޔެއް ވެރި ރަށް ތަކުގައި ކާފިރު ހަފުލާތައް ފާހަގަ ކުރުމުގައި ހަވާ މައްޗަށް އެރުވެއެވެ. ❝


— އައްޝައިޚް އަޙްމަދު މޫސާ ޖިބްރީލް (ބަސްކޮޅު)

~ ގަލަންދާނު

❞ ކޮންމެ ވުޟޫއު އަކަށް ފަހު ދެރަކުޢަތް އަދާއު ކުރުން ސުންނަތް ވެގެން ވެއެވެ. އަދި އެދެރަކުޢަތް (އަދާއު ކުރުމަށް) އެހެން ދެރަކުޢަތެއްގެ ނިޔަތް ތެރެއަށް އެކުލަވާލުން ޖާއިޒުވެގެން ވެއެވެ. އެއީ ތަޙިއްޔަތުލް މަސްޖިދު ފަދައެވެ. (ނޫނީ) ރަވާތިބު ސުންނަތްތައް އަދި ދެބަންގި (އެބަހީ: ބަންގިއާއި ޤަމަތުގެ) ދެމެދުވާ ދެރަކުޢަތް އަދި ޟުޙާ ނަމާދާއި މިނޫން ނަމާދު ތަކުގައެވެ. ❝

— އައްޝައިޚް އަލްމުޙައްދިޘް ޢަބްދުލް ޢަޒީޒް އައްޠަރީފީ (ބަސްކޮޅު)
މަޞްދަރު: صفة وضوءِ النّبيّ (١٥٧) ﷺ

~ ގަލަންދާނު

❞ ވިތުރި އާއި ފަތިސް ނަމާދު (ސުންނަތް) ދެރަކުޢަތާއި ޟުޙާ ނަމާދާއި ޚިލާފަށް، ތަޙިއްޔަތުލް މަސްޖިދު ނަމާދަކީ އޭގެ ޙުކުމް މުސްތަޤިއްލު ވަކި ނަމާދެއް ނޫނެވެ. އަދި ކިއެއް، އެ ހިމެނެނީ ޖުމްލަގޮތެއްގައިވާ ޝަރުޠެއްނެތް ނަވާފިލު (ސުންނަތް) ތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. އަދި ސަލަފުންގެ އިއްތިފާޤުން، ފަރުޟު ނަމާދު ނުވަތަ — ޟުޙާ ވަޤުތު މިސްކިތަށް ވަދެއްޖެ މީހެއްގެ، ޟުޙާ ނަމާދު، ނުވަތަ ރަވާތިބު ސުންނަތްތައް، އޭގެ މައްޗަށް ފުދިގެން ވެއެވެ. ❝

— އައްޝައިޚް އަލްމުޙައްދިޘް ޢަބްދުލް ޢަޒީޒް އައްޠަރީފީ (ބަސްކޮޅު)
މަޞްދަރު: صفة صلاة النبي ﷺ

~ ގަލަންދާނު

❞ބިދުޢަ ޔާއި އެކުލެވިފައިވަނީ ބައިބައިވުމެވެ. އެއީ ސުންނަތާއި އެކު ޖަމާޢަތް އެކުލެވިފައިވާ ފަދައިންނެވެ. އެހެންކަމުން ބުނެވެއެވެ: أهل السنة والجماعة (ސުންނަތާއި ޖަމާޢަތުގެ އަހުލުންނެވެ.) އެއީ أهل البدعة والفُرقة (ބިދުޢަތާއި ބައިބައިވުމުގެ އަހުލުންނޭ) ބުނެވޭ ފަދައިންނެވެ. ❝

— ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ رحمه الله، މަޞްދަރު: الاستقامة صـ ٥٨ (ބަސްކޮޅު)

~ ގަލަންދާނު