▫️ماجرای عجیب یک سرقت علمی: داور ایرانی مقاله پژوهشگر پاکستانی را رد و سپس به نام خود منتشر کرد!

تازه‌ترین گزارش پایگاه Retraction Watch از اقدام عجیب یک داور ایرانی پرده برداشته است. ماجرا از این قرار است:

شفق آفتاب (Shafaq Aftab)، پژوهشگر و مدرس دانشگاه پنجاب مرکزی در پاکستان، ادعا کرده است که داود قربان‌زاده، محقق علوم اجتماعی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، دست‌نوشته او را که برای مجله Information Development (IDV) ارسال و رد شده بود، سرقت کرده و به نام خود در مجله Systems Research and Behavioural Science (SRBS) منتشر کرده است. آفتاب این سرقت ادعایی را از طریق هشداری در ریسرچ‌گیت در پاییز ۲۰۲۴ کشف کرد و اظهار داشته که انتشار این مطالعه از نظر شخصی و حرفه‌ای به‌شدت آسیب‌رسان بوده است.

آفتاب در نوامبر ۲۰۲۳ مقاله‌ای را که حاصل پژوهش دکتری او بود به IDV ارسال کرده بود. این مقاله پس از دو دور داوری در اوت ۲۰۲۴ رد شد. قربان‌زاده مقاله مشابهی را در ژانویه ۲۰۲۴ به مجله SRBS ارسال کرد و این مقاله در سپتامبر ۲۰۲۴ منتشر شد. بررسی تطبیقی نشان داد که ساختار، تحلیل داده‌ها، متن مقدمه، و بخش نتیجه‌گیری دو مقاله تقریباً یکسان بوده و حتی پاراگراف‌هایی کاملاً عیناً تکرار شده است. تفاوت‌های اندکی در تعداد نمونه‌ها و نسخه نرم‌افزار تحلیل آماری وجود دارد.

سردبیر سابق IDV، استیون پارکر، تأیید کرده که قربان‌زاده داور هر دو نسخه دست‌نوشته افتاب برای IDV بوده و پیشنهاد رد آن را داده است. این امر مستقیماً اظهارات قربان‌زاده را رد می‌کند که گفته بود هرگز دست‌نوشته آفتاب را داوری نکرده و توصیه به رد آن نداده است. قربان‌زاده اتهامات سرقت را کاملاً رد کرده و هرگونه شباهت بین دو مقاله را تصادفی توصیف کرده است. او تأکید کرده پژوهشش اصیل بوده و با استانداردهای اخلاقی انجام شده است.

وایلی ناشر مجله SRBS از سپتامبر ۲۰۲۴ تحقیق درباره این موضوع را آغاز کرده است. مشخص شده است که همپوشانی قابل‌توجهی بین دو مقاله وجود دارد. وایلی اعلام کرده که بررسی نهایی در حال انجام است و به زودی نتیجه آن به اطلاع طرف‌های درگیر خواهد رسید. قربان‌زاده گفته است که کاملاً با تحقیقات وایلی همکاری کرده و اسناد و مدارک مربوط به اصالت پژوهش خود را ارائه کرده است.

قابل ذکر است که قبلاً دو مقاله دیگر از قربان‌زاده به دلیل سرقت علمی پس گرفته شده است. یکی از این مقالات که در ژورنال Journal of Health Organization and Management منتشر شده بود، به علت کپی‌برداری گسترده از یک اثر منتشرنشده دیگر بدون ذکر منبع در ژانویه ۲۰۲۴ پس گرفته شد. همچنین، مقاله‌ای دیگر در مجله Current Psychology نیز به دلیل همپوشانی قابل‌توجه با مقاله‌ای که قبلاً منتشر شده بود در دسامبر ۲۰۲۳ پس گرفته شد. در هر دو مورد همکاران قربان‌زاده اعلام کردند که از اقدام وی مطلع نبوده‌اند.

آفتاب ابراز امیدواری کرده که این اتفاق باعث افزایش آگاهی پژوهشگران جوان درباره محافظت از کارهایشان شود. او معتقد است عدم برخورد با چنین سوءاستفاده‌هایی در داوری همتا، زمینه را برای تکرار چنین مواردی فراهم می‌کند و به اعتبار نظام داوری علمی آسیب می‌زند.

⚠️ باید بدانیم که با این رفتارهای غیراخلاقی، نه‌تنها آبروی خود یا دانشگاه‌مان، بلکه اعتبار ایران را خدشه‌دار می‌کنیم و این خطایی بزرگ است. چنین اقداماتی باعث می‌شود سردبیران مجلات علمی نسبت به چاپ مقالات پژوهشگران ایرانی بی‌اعتماد شوند و این امر در حق پژوهشگران و داورانی که صادقانه و اخلاق‌مدارانه فعالیت می‌کنند، ظلم و اجحاف است.

#research_ethics
#plagiarism
#peer_review
#wiley
#Iran

🆔 @irevidence

❇️ #هلسینکست تقدیم می‌کند:

۲۲ – تحولات مدلهای تجاری انتشارات علمی و چالش‌های اخلاقی آن

آن چه در اپیزود بیست و دوم هلسینکست می شنوید:

🔹چالشهای اخلاقی مدل اشتراک محور
🔹 مدل‌های طلایی، سبز، الماسی و برنزی
🔹 چالش‌های اخلاقی مدل APC
🔹 دانش به‌عنوان خیر عمومی جهانی

✍️ نگارش:  دکتر فریبا اصغری، علی عقیقی، محمدمهدی پژاوند
📝 ویرایش: دکتر فرزانه شیرانی
🎙 گوینده: دکتر اصغری- دکتر شیرانی
🎬 تدوین: میثم فلاحپور
🎧 اسپاتیفای | اپل پادکست | شنوتو | کست باکس

💢 این مجموعه با حمایت معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران ساخته می‌شود. 🎓

📧 Email us: Helsincast@gmail.com
🆔 HelsinCast on: Telegram | Instagram

#هلسینکست تقدیم می‌کند:

۲۲- تحولات مدلهای تجاری انتشارات علمی و چالش‌های اخلاقی آن



🔰ما در این قسمت به تحولات مدلهای تجاری انتشارات علمی و چالش‌های اخلاقی آن و مسائل پیرامون آن پرداختیم.

🆔@HelsinCast

همه مقالات سلب اعتبار شده مجله PLoS ONE بررسی و مشخص شده که نزدیک به یک سوم از این مقالات به تنها ۴۵ پژوهشگری مربوط است که به عنوان ادیتور در این مجله فعالیت داشته‌اند.

این ۴۵ پژوهشگر در واقع ادیتور تنها حدود ۱/۳ درصد از کل مقالات منتشرشده در این مجله بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۳ بوده‌اند. حالا مشخص شده بیش از ۳۰٪ از ۷۰۲ مقاله سلب اعتبار شده این مجله، مقالاتی بوده‌اند که این ۴۵ نفر ادیتور آن‌ها بوده‌اند. جدای از این، ۲۵ نفر از این ادیتورها مقالاتی در این مجله منتشر کرده‌اند که بعدا سلب اعتبار شده است.


در این پژوهش، نزدیک به ۲۸۰ هزار مقاله که مجله PLoS ONE در سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۳ منتشر کرده به همراه حدود ۱۳۵ هزار نویسنده و ۱۸ هزار ادیتور بررسی شده‌اند. توضیحات کامل در گزارش نیچر :لینک

@Scientometric

❇️ #هلسینکست تقدیم می‌کند:

۲۳ –نظامهای ارزیابی پژوهش: چالش‌ها و اصلاحات


آن چه در اپیزود بیست و سوم هلسینکست می شنوید:

🔹 سیر تاریخی تحول ارزیابی پژوهش از خودتنظیمی تا پاسخ‌گویی
🔹 چالش‌های نظام‌های سنتی ارزیابی مبتنی بر کمیت
🔹 نقش رتبه‌بندی‌های جهانی در سیاست‌گذاری دانشگاهی
🔹 معرفی جنبش‌ها و اصلاحات جهانی مانند DORA
🔹 تأکید بر ارزش‌گذاری کیفیت، نوآوری و تأثیر اجتماعی پژوهش
🔹 مرور تجربه‌های موفق برخی کشورها

✍️ نگارش:  دکتر فریبا اصغری
📝 ویرایش: دکتر فرزانه شیرانی
🎙 گوینده: دکتر اصغری- دکتر شیرانی
🎬 تدوین: میثم فلاحپور
🎧 اسپاتیفای | اپل پادکست | شنوتو | کست باکس

💢 این مجموعه با حمایت معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران ساخته می‌شود. 🎓

📧 Email us: Helsincast@gmail.com
🆔 HelsinCast on: Telegram | Instagram

#هلسینکست تقدیم می کند:

۲۳ –نظامهای ارزیابی پژوهش: چالش‌ها و اصلاحات


ما در این قسمت به نظامهای ارزیابی پژوهش: چالش‌ها و اصلاحات و مسائل پیرامون آن پرداختیم

کلام آخر

🎙 گوینده: دکتر شیرانی
🎬 تدوین: میثم فلاحپور
🎧 اسپاتیفای | اپل پادکست | شنوتو | کست باکس

💢 این مجموعه با حمایت معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران ساخته می‌شود. 🎓

📧 Email us: Helsincast@gmail.com
🆔 HelsinCast on: Telegram | Instagram

کلام آخر

توجه به مقالات رترکت شده و تقویت سلامت پژوهش

کلاریویت اعلام کرده از امسال در گزارش IF مجلات همه ارجاعات «به» و «از» مقالات رترکت شده دیگر در صورت کسر ضریب تأثیر (JIF) شمرده نمی‌شوند؛ اما خود مقالات بازپس‌گرفته‌شده همچنان در مخرج (تعداد مقاله‌ها) باقی می‌مانند تا شفافیت حفظ شود. هدف، کاهش هرگونه اعوجاج در سنجه‌ها و تقویت اعتماد به JIF است.

در نسخه ۲۰۲۴ JCR از میان ۴٫۶ میلیون ارجاعی که وارد محاسبه JIF شدند، تنها حدود ۲۰ هزار ارجاع(۰٫۴٪) به/از محتوای بازپس‌گرفته بود؛ اثر عددی کوچک است، اما سیاست تازه از انحراف‌های آتی پیشگیری می‌کند.

برخی نویسندگان علی رغم رترکت شدن مقاله شان، مقاله شان را از پلتفرمهایی مثل research Gate جمع آوری نکرده اند تا همچنان ارجاع دهی به مقالاتشان افزایش پیدا کند. این سیاست کلاریویت، مجلات را به عملکرد نویسندگان در این خصوص هم حساس خواهد کرد.

هفته درستکاری در انتشارات

کمیته اخلاق انتشارات COPE وبینارهایی به مناسبت این هفته از امروز تا جمعه برگزار می‌کند. برای اطلاع و ثبت نام می‌توانید به لینک زیر مراجعه کنید:
https://publicationethics.org/events/publication-integrity-week-2025

تأملی آموزشی بر یک مقاله درباره PubPeer: نقدی بر یک نقد

متن پیوست نقدی بر مقاله‌ای است که با رویکردی انتقادی به پلتفرم PubPeer پرداخته اما خود از منظر اخلاق نشر، استدلال و شواهد تجربی با کاستی‌های جدی روبه‌روست.

مقاله مورد نقد، مدعاهایی کلی درباره «سلاح‌سازی نقد» و «شک‌گرایی افراطی» به PubPeer منتسب کرده‌، بی‌آنکه شواهد کمی یا مطالعات پشتیبان ارائه دهد. از دیگر اشکالات جدی مقاله، استناد مدعیات مقاله به منابع جعلی و استناد خطا بهCOPE  است. همچنین، فرض گرفتن رابطه‌ای علی میان نظرات PubPeer و رترکشن است در حالی‌که این پلتفرم هیچ اختیار نهادی برای تصمیم‌گیری در مورد رترکشن ندارد و صرفاً ابزار شفاف‌سازی علمی است. عدم اعلام تعارض منافع و استفاده اعلام‌نشده از هوش مصنوعی برای بررسی منابع، از دیگر نقض‌های جدی اخلاق نشر در مقاله مورد بحث است.

این نوشتار خواستار انجام وظایف کامل و بیطرفانه سردبیری، برای تقویت فرهنگ پاسخگویی به نقدهای پس از انتشار در مجلات کشور است. دفاع از سلامت ادبیات علمی باید بر منافع فردی مقدم باشد و نباید اشکالات علمی را تخریب اعتبار فرد تلقی کرد.

چرا فرضیه باید پشتوانه علمی داشته باشد؟
فریبا اصغری

در پژوهش، انتخاب فرضیه پژوهش باید بر پایه شواهد قبلی، منطق علمی یا سازوکارهای پذیرفته‌شده انجام شود. اگر پژوهشگر بدون پشتوانه علمی تعداد زیادی فرضیه را هم‌زمان آزمایش کند، احتمال یافتن نتایج «معنادار» کاملاً تصادفی به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. این مسئله باعث می‌شود حتی نتایج ظاهراً مثبت نیز قابل‌اعتماد نباشند.

اگر فرض کنیم تمام پژوهشگران مقالاتشان را درست اجرا می کنند و بدون هیچ سوگیری و کاملا صادقانه گزارش میکنند گمان می کنید که چند درصد یافته های درج شده در مقالات ادبیات علمی واقعا درست هستند ؟ اشتباه رایج این است که با توجه به خطای نوع 1 ما تصور میکنیم که تنها 5 درصد یافته ها غلط است و 95 % درست هستند.

همانگونه که میدانید ارزش اخباری مثبت یک تست (درست بودن یافته های مثبت) به شدت وابسته به احتمال مثبت بود قبل از انجام تست است. یعنی در مقالات احتمال درست بودن روابط معنی داری که مشاهده میکنیم بستگی بسیار زیاد به این دارد که قبل از انجام مطالعه چقدر احتمال میدادیم که این رابطه وجود داشته باشد.

یک مثال ساده این موضوع را روشن می‌کند: حالتی را فرض کنید که فرضیات مبنای چندانی نداشته باشد، مثلا اگر ۱۰۰ فرضیه آزمون شوند، در حالی که فقط ۲ مورد درست‌اند و ۹۸ مورد غلط. دو مورد مثبت واقعی میشود و با سطح خطای آلفای ۵٪ ، حدود ۵ فرضیه غلط به‌طور تصادفی «معنادار» می‌شوند. در نهایت ۷ رابطه معنا دار دیده می‌شود، اما تنها ۲ مورد آن واقعی است. بنابراین احتمال درست‌بودن یک یافته مثبت تنها 2 از 7 یعنی حدود ۲۸٪ است. این یعنی به احتمال تقریبا 70% یافته های معنی داری که در این دست ادبیات علمی می بینیم، غلط است. آزمون فرضیات بی‌پایه، تکرارپذیری را کاهش می‌دهد، بودجه و زمان را هدر می‌دهد و ادبیات علمی را با یافته‌های کاذب انباشته می‌کند. همین امر سبب شده حوزه‌هایی مانند مطالعات ژن کاندیدا، تغذیه و علوم مولکولی اومیکس، پایین‌ترین نرخ تکرارپذیری را داشته باشند.
در پژوهش ممکن است فرضیات اکتشافی نیز مطرح شوند، اما باید در گزارش مقاله صریحاً اعلام شود که این فرضیات صرفاً ماهیت اکتشافی دارند و الزاماً پشتوانه نظری ندارند.

برای جلوگیری از این مشکلات، جامعه علمی پیش‌ثبت پژوهش (Pre-registration) را ابداع کرده است (یعنی ثبت پروتکل دیگر منحصر به کارآزمایی ها نیست). پژوهشگر باید پیش از آغاز مطالعه، طرحنامه پژوهش را در سامانه‌هایی مانند OSF ثبت کند تا پس از مشاهده داده‌ها نتواند فرضیه جدید را به‌عنوان فرضیه اصلی اعلام کند. علاوه بر این، برخی مجلات مثل Cortex مدل «Registered Reports» را اجرا می‌کنند که در آن فرضیه و روش پیش از اجرای پروژه وگردآوری داده‌ها، داوری و تصویب می‌شود. این کار تضمینی برای انتشار نتایج فارغ از مثبت یا منفی بودن آن است و انگیزه پژوهشگران برای آزمون انبوه فرضیات بی‌پشتوانه و انتشار نتایج تصادفی را به‌طور مؤثری کاهش می‌دهد.
شوراهای پژوهشی هم باید به این نکته توجه کنند که هر فرضیه‌ای ارزش علمی برای آزمون ندارد و به هر طرحی بدون شواهد منطقی و علمی مصوبه ندهند.

#هفته_پژوهش
#اعتماد_به_علم

به مناسبت هفته پژوهش و فن آوری

آیا اکثر مقالات چاپ شده نتایج اشتباه دارند؟
فیلم به اشتراک گذاشته شده، مشکلاتی را که باعث میشوند درصد قابل توجهی از مطالعات چاپ شده نتایج اشتباه داشته باشند را معرفی میکند.
۱- عدم انتشار نتایج منفی
۲- توان کم و حجم نمونه ناکافی
۳- سوگیری پژوهشگران
۴- کاهش p-value با استفاده از روشهای مختلف(p hacking) که حتی در علم فیزیک هم اتفاق میفتد!
۵- هدف پژوهشگران فقط چاپ مقاله است نه انجام درست پژوهش
There is no cost to getting things wrong
The cost is not getting them published
۶- عدم تمایل مجلات به چاپ مطالعاتی که برای بررسی تکرارپذیری مطالعات دیگر انجام میشوند.

https://youtu.be/42QuXLucH3Q

در نهایت باید دانست با وجود تمام این مشکلات، هنوز هم روش علمی روش برتر برای یافتن حقائق جهان است.

به نقل از دکتر ملک‌زاده
"جایگزین دانش فقط دانش بهتر است"

در کانال اخلاق نشر و منابع علمی در تلگرام عضو شوید

http://t.me/pubethicsmums/2914