یک نکته‌ات بگویم!

«قابل-» به‌اصطلاح پیشوندواره است (پیشوندواره تکواژی است که هم در ساختِ واژه‌های مشتق به‌کار می‌رود و هم به‌عنوان واژه‌ای مستقل کاربرد دارد). پیشوندوارهٔ «قابل-»، همراه با یک کسره، به واژهٔ پس از خود (= واژهٔ پایه) می‌پیوندد و یک واژهٔ مشتق از نوع صفت می‌سازد، مانند «قابلِ‌قبول». کسره‌ای که پس از این پیشوندواره می‌آید به‌اصطلاح خفیف است و بنابراین تکیهٔ اصلیِ واژه‌های «قابل»دار برروی هجای آخرِ آن‌هاست. درنتیجه، اگر تکواژی نیز به آن‌ها افزوده شود، در پایانِ آن‌ها می‌آید. برای مثال، اگر به «قابل‌قبول» تکواژ نکره‌سازِ «-ی» بیفزاییم، می‌شود «قابل‌قبولی». بنابراین این واژه‌ها و واژه‌هایی که کسرهٔ خفیف دارند همواره نیم‌فاصله نوشته می‌شوند.

یادآوری:
اگر پس از این پیشوندواره دو واژهٔ متعلق به آن بیاید، کاملاً بافاصله نوشته می‌شوند. مثال: سخن او «قابل توجه و تأمل» است.
۱‌۴۰‌۰‌/۰‌۳/۱‌۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

#زنگ_املا
۲۴ واژۀ «تازه»دار که نیم‌فاصله نوشته می‌شوند:
تازه‌احداث
تازه‎بالغ
تازه‌به‌تازه
تازه‌به‌دوران‌رسیده
تازه‌پا
تازه‌تازه
تازه‌داماد
تازه‌درآمد
تازه‌دَم
تازه‌دَم‌کرده
تازه‌رس
تازه‌رسیده
تازه‌زا
تازه‌ساخت
تازه‌ساز
تازه‌سال
تازه‌سخن
تازه‌عروس
تازه‌عهد
تازه‌کار
تازه‌کهنه‌
تازه‌مسلمان
تازه‌نفَس
تازه‌وارد
‌۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌‌/‌‌۱‌۱‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

۲ نکتۀ دستوری و نشانه‌گذاری

بخشی از کارگاه آنلاین ویرایش متنوک
مدرس: سید محمد بصام

ویدئو شرکت‌کنندگان قبلی:👇
https://news.1rj.ru/str/Matnook_01
کانال مؤسسهٔ متنوک:👇
@Matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

به‌جای عبارت فرنگی «نامبر وان» می‌توان نوشت «درجه‌یک» یا «درجهٔ یک».
این واژه‌ها نیز نیم‌فاصله نوشته می‌شوند: درجه‌اول، درجه‌دو، درجه‌دوم، درجه‌سه، درجه‌سوم، درجه‌یک.

و اما نکته:
هنگامی که بخواهیم از میان دو واژه یا تعبیرِ فارسی و غیرفارسی (به‌ویژه عربی یا فرنگی) یکی را برگزینیم، اگر از لحاظ سبک و معنا یکسان بودند، همیشه واژه یا عبارتِ فارسی بر غیرفارسی ترجیح دارد. برای مثال، «نشانی» و «شیوه‌نامۀ» فارسی بر «آدرس» و «پروتکلِ» فرنگی ترجیح دارند،‌ زیرا از لحاظ معنا و سبکِ نوشته تفاوتی ندارند و می‌توان آن‌ها را در هر نوشته‌ای با ارزشِ یکسان به‌کار برد.

یک مثال دیگر:
به‌جای «احتراماً به استحضار می‌رساند حق‌الزحمۀ پرسنل اداری ازطرف مقامات عالیۀ سازمان» می‌توان نوشت «با احترام، به آگاهی می‌رساند دستمزد/ حقوق کارکنان اداری ازسوی مقام‌های/ مسئولان/ دست‌اندرکارانِ بلندپایۀ سازمان». در این مثال، واژه‌های فارسی بر غیرفارسی ترجیح دارند، زیرا دست‌کم هیچ تفاوتی از لحاظ معنایی ندارند و از نظر سبکی نیز بی‌نشان و فارسی‌ترند.
‌‌۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌/‌‌۱‌۲‌‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

۱) «چرا» شبه‌جمله است و در پاسخ به پرسشِ منفی به‌کار می‌رود و پس از آن، ویرگول گذاشته می‌شود.

۲) صورتِ شکستۀ «نرفته‌ای» (ماضی نقلی) «نرفتی» (به‌صورت ماضی ساده) است، نه *نرفته‌ی.
- رسمی: نرفته‌ام، نرفته‌ای، نرفته‌است، نرفته‌ایم، نرفته‌اید، نرفته‌اند
- شکسته: نرفته‌م، نرفتی، نرفته، نرفتیم، نرفتید، نرفته‌ن
۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌/‌‌۱‌‌۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

#زنگ_املا
۱۴‌۰۰‌‌/‌۰‌‌۳‌/‌۱‌۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺این‌یکی را خودتان بشنوید! 😊

نکته‌های رایگان ویرایش:
@Matnook_com
نظر سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01

صفت مفعولی

تعریف:‌ واژه‌ای که دلالت کند بر کسی یا چیزی که فعلی بر آن واقع شده‌است.

ساخت رایج: بن ماضی + «-ه»: (زیتون) پرورده، (لباس) چروکیده، (نان) سوخته، (خودرو) فرسوده، (متن) ویراسته، ... .

دو نکتۀ فاصله‌گذاری:
۱)‌ برخی واژه‌ها + صفت‌ مفعولی یک صفت مرکب می‌سازند و نیم‌فاصله می‌شوند:
آموزش‌دیده، تثبیت‌شده، جان‌باخته، دل‌‌سوخته، زبان‌بسته، قوام‌یافته، منتشرشده، ... .

۲) برخی از صفت‌های مفعولی نیز با «شده» می‌آیند و نیم‌فاصله می‌شوند:
دیده‌شده، ربوده‌شده، شسته‌شده، شنیده‌شده، گفته‌شده، نوشته‌شده، ... .

یک نکتۀ زبانی:
گاهی تحت تأثیر عربی برای برخی از واژه‌های فارسی نیز صفت‌های به‌ظاهر مؤنث به‌کار می‌برند که معنای مفعولی دارند:
درآمد حاصله (= «به‌دست‌آمده»)، کاغذ باطله (= «باطل‌شده»)، نامۀ وارده (= «واردشده»)، ... .
این صفت‌ها درست‌اند و ممکن است به‌مناسبت در متن‌های گوناگون به‌کار روند. برخی مانند «کاغذ باطله» همچنان به حیات خود ادامه می‌دهند و برخی نیز مانند «درآمد حاصله» و «نامۀ وارده» درحال فراموشی‌اند. بی‌شک بهتر است که مثلاً به‌جای «نامۀ وارده» بنویسیم «نامۀ دریافتی یا رسیده».

سید محمد بصام
@Matnook_com

یک نکتۀ نشانه‌گذاری و رسم‌الخطی

۱) در تصویر، جملهٔ «آنچه جرأت می‌خواهد» نهاد است و پس از آن، نیازی به ویرگول نیست، مگر این‌که پس از آن، قید یا جملهٔ معترضه بیاید. مثال:
- با قید:
آنچه جرأت می‌خواهد، برای مردم این کشور، دوام آوردن است.
- با جملهٔ معترضه:
آنچه جرأت می‌خواهد، که هم‌اکنون ممکن نیست، دوام آوردن است.

۲) «جرأت» و «جرئت» هردو درست‌اند، ولی در فارسی بهتر است به‌صورت «جرئت» نوشته شود. «نشئت» و «مسئله» نیز همچنین.
۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌/‌‌۱‌‌‌۵‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

بخش آغازین جلسات زبان‌شناسیِ
کارگاه آنلاین ویرایش متنوک

در کارگاه، هریک از این سطوح چهارگانه را، تا آنجا که به ویرایش مربوط می‌شوند، به‌تفصیل می‌گویم و آن‌ها را برپایۀ دستورزبانِ زبان‌شناختی توضیح می‌دهم تا ویرایش‌آموزان بتوانند درست از نادرست و ملاک‌های آن را خودشان تشخیص دهند.

سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺رؤیا غفاری از تهران

"فیلم‌نامه‌نویس و دانش‌آموختۀ تئاتر دانشگاه تهرانم. به نظر من، به‌نسبت هزینه‌ای (شهریه‌ای) که پرداخت می‌کنید (در کارگاه متنوک) چند ده برابر خدمات آموزشی دریافت می‌کنید و من این نسبت را جای دیگری ندیده‌ام. همچنین ... ."

نکته‌های رایگان ویرایش:
@Matnook_com
نظر سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01

بخشی از کارگاه آنلاین ویرایش متنوک

تفاوت املا با رسم‌الخط چیست؟

سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

#زنگ_املا
۲۴ واژۀ «تخم»دار که نیم‌فاصله نوشته می‌شوند:
تخم‌افشانی
تخمِ‌جن
تخمِ‌حرام
تخمِ‌خر
تخم‌ریزی
تخم‌زا
تخم‌سگ
تخم‌گذاری
تخمِ‌لق
تخم‌مرغ
تخم‌مرغ‌بازی
تخم‌مرغ‌پز
تخم‌مرغ‌خوری
تخم‌مرغ‌زن
تخم‌مرغ‌‌شانسی
تخم‌مرغ‌هم‌زن
تخم‌و‌ترکه
تخمه‌آجیلی
تخمه‌ژاپنی
تخمه‌فروش
تخمه‌کدو
تخمی‌تخمی
چهارتخم
چهارتخمه
‌۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌‌۳‌‌‌/‌‌‌۱‌‌‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

نکته‌ای دربارهٔ «گرفتن» و «آمدن»

۱) «گرفتن» پرمعناترین فعل در فارسی است با بیش از ۸۰ معنی. یکی از معنی‌های گفتاریِ «گرفتن» تأکید بر کاری و نمایش قصد است. مثال:
- تأکید: بگیر بشین!
- نمایش قصد: خسته‌م، می‌خوام بگیرم بخوابم.

۲) فعلِ «آمدن» بیش از ۳۰ معنی در فارسی دارد که یکی از آن‌ها «خواهش و درخواست» است. این معنی،‌ از قدیم تا امروز، در گونۀ ادبی و گفتاری به‌کار می‌رود و همیشه به‌صورت فعل امر می‌آید. مثال:
- بیا و بی‌خیال ما شو!
- بیایید محض رضای خدا ازش بگذرید.
- بیا تا برآریم دستی ز دل/ که نتْوان برآورد فردا ز گِل (سعدی)
- بیا تا گل برافشانیم و مِی در ساغر اندازیم/ … (حافظ)
‌۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰۳/۱‌۹
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

صفحه‌کلید جی‌بورد
برای اندرویدی‌ها:👇
goo.gl/Dgty3a

- کادر قرمز: درج زیروزِبَر، تنوین، تشدید، و ...؛
- کادر آبی: درج نیم‌فاصله؛
- کادر مشکی: اعداد فارسی و سایر نشانه‌ها.
@Matnook_com