«زغال» یا «ذغال»؟
واژه‌های دواملایی را چگونه بنویسیم؟
#املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com

چهار واژۀ زیر همیشه پیوسته (سرهم):
اینجا، آنجا، آنچه، آنگاه.

چهار واژۀ زیر همیشه با نیم‌فاصله:
این‌که، آن‌که، این‌ها، آن‌ها.
#املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com

شیوۀ آموزش کاربرد نشانۀ نقطه‌ویرگول
به دانش‌آموزان پایۀ سوم و چهارم ابتدایی
در ۵ گام همراه با کاربرگ (برگۀ تمرین)

این شیوه‌نامۀ مختصر را به درخواست یکی از دانشجویانم، که آموزگار مقطع ابتدایی است، نوشته‌ام. امیدوارم برای شما و دیگر آموزگاران نیز مفید باشد.
#نشانه‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com

دربارۀ «بلک‌فرایدی» و معادل آن در فارسی

📜 پیشینۀ تاریخی:
«بلک‌فرایدی» به رسوایی بازار طلا در جمعه، ۲۴ سپتامبر ۱۸۶۹، در آمریکا برمی‌گردد که زمین‌دارانی پس از جنگ‌های داخلی آمریکا با احتکار طلا به سودهای کلانی رسیدند، اما با مداخلۀ دولت و عرضۀ گستردۀ طلا قیمت‌ها سقوط کرد و زندگی بسیاری نابود شد. از آن پس، این روز «جمعۀ سیاه» نام گرفت. این نام سپس به روز خریدهای ارزان تبدیل شد و امروزه به معنای «حراج بزرگ در آخرین جمعۀ نوامبر» در بسیاری از کشورهای جهان رواج دارد.

🌐 بلک‌فرایدی در ایران:
گسترش فضای مجازی و کمرنگ شدن مرزهای فرهنگی موجب ورود این سنت غربی به ایران شده‌‌است (مانند ولنتاین و هالووین). اگرچه زمان آن با تقویم ایرانی همخوانی ندارد و آخرین جمعۀ اسفند مناسب‌تر است، اما فروشگاه‌های آنلاین و مراکز خرید ایرانی با ارائۀ تخفیف‌های ویژه از این فرصت برای جذب مشتری و افزایش فروش استفاده می‌کنند.

📚 معادل «بلک‌فرایدی» در فارسی:
ترجمۀ لفظ‌به‌لفظ Black Friday «جمعۀ سیاه» است. این عبارت پیش‌تر در ایران یادآور کشتار ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ در میدان ژاله بود، اما به‌تدریج بار معنایی اقتصادی آن غالب شد و آن رویداد تاریخی از ذهن‌ها رنگ باخت. از آنجا که «جمعۀ سیاه» به‌اصطلاح تیره بود، یعنی برای فارسی‌زبانان بیانگر مفهوم اصلی نبود، برخی عبارت «حراج جمعه» را به کار بردند و سپس، طبق فرایند «آمیزه‌سازی»، به‌طور طبیعی واژۀ «حراجمعه» را ساختند («آمیزه‌سازی» (blending) به معنای «ادغام بخش‌هایی از دو یا چند واژه و ساختن یک واژهٔ جدید از آن‌ها» است).

🇮🇷 امروز، در شرایط هجوم سیل‌آسای واژه‌های بیگانه، بهتر است برای پاسداشت زبان فارسی «حراجمعه» یا دیگر تعابیر فارسی (مانند «جمعۀ شگفت‌انگیز») را به کار ببریم و به سهم خود از رواج واژه‌های بیگانه جلوگیری کنیم.
#واژه‌شناسی
سید محمد بصام
@Matnook_com

✍️ هنگامى جمله‌های معترضه یا عبارت‌های تأکیدى را میان دو تیره مى‌گذاریم که دور از ذهن و نامرتبط با جملهٔ اصلى باشند یا بخواهیم آن‌ها را برجسته کنیم. بنابراین جملهٔ تصویر باید این‌گونه نشانه‌گذارى شود:
درست است که قاتل ـ‌ و نمی‌دانم هر کوفتی ـ هستی، ولی آدم خیلی خوبی هستی. (رِی لوریگا، تفنگ برادرم، مترجم: اسدالله امرایی، از اینستاگرام نشر چشمه)

💡 یادآوری:
🗝 ۱) شمارۀ نویسۀ «ـ» در ورد ۰۶۴۰ است.
🗝 ۲) در این کاربرد، قبل و بعد از آن فقط یک فاصلۀ معمولی می‌‌آید.
📌 ببینید: تفاوت ویرگول با تیره در جمله‌های معترضه یا تأکیدی چیست؟.
#نشانه‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com

🔺شیلا هاشمی، از تهران، عضو بازنشستۀ هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران
👉 01:59
👉 03:35
🎞ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
🔰کانال مؤسسه در تلگرام:
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔥 گروه آموزشی متنوک برگزار می‌‌کند:
🎁 دورۀ جامع ویرایش با ۵۱% تخفیف ویژه
✍️ برای نویسندگان، مترجمان و ویراستاران

🌟مدت دوره: ۳۰ ساعت ویدیوی ضبط‌شده (نمونۀ آموزش)
🌟۲ کارگاه در ۱ کارگاه: دستورزبان + ویرایش
🌟جزوۀ چاپی ۱۰۰صفحه‌ای کارگاه (رایگان) با پست رایگان (اینجا)

🌟بدون پیش‌نیاز و محدودیت (دسترسی دائمی به دوره بلافاصله پس از خرید)
🌟پشتیبانی دائم و ارتباط مستقیم با استاد دوره
💎عضویت در گروه هزاران پرسش‌وپاسخ ویرایشی
✅استخدام ویرایش‌آموزان (به‌صورت دورکاری)

🎁هدایا و مزایای رایگان دورۀ جامع (اینجا)
📚سرفصل‌های اصلی دورۀ جامع (اینجا)
❌تخفیف و هدایا فقط تا ۱۴ آذر! (ظرفیت محدود)

👩🏻‍💻مشاوره و ثبت‌نام: @MatnookAdmin3
🎞موفقیت‌های دانشجویان ما: @Matnook_01
@Matnook_com

🔍 تفاوت ویرگول با تیره در جمله‌های معترضه یا تأکیدی چیست؟

✍️ این ویدیو بخشی از قسمت ۴۸ دورهٔ جامع ویرایش است که به کاربردهای ویرگول در نشانه‌گذاری می‌پردازد.
📌 اینجا را هم ببینید.
#نشانه‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com

📚 فرهنگوارۀ واژگان اداری (۵۰۱ واژه)

🎯 هدف: شناسایی و جایگزینی واژه‌ها و عبارت‌های بیگانه و متکلفانه در نامه‌های اداری و متون رسمی برای افزایش روانی و شفافیت.

👥 مخاطبان: همۀ فعالان حوزۀ متون رسمی: کارمندان، مدیران، نویسندگان، ویراستاران، مترجمان.

💡 نکتۀ کلیدی: معادل‌های پیشنهادی صرفاً ترجمۀ تحت‌اللفظی نیستند، بلکه کاربردی و براساس جمله‌های واقعی انتخاب شده‌اند. مثال: «فی‌الجمله» ⟵ «به‌اجمال؛ به‌طور کلی؛ در مجموع».

✍️ یادآوری: این فرهنگواره بخشی از «دورۀ جامع نامه‌نگاری» است.

📥 از اینجا دانلود کنید.
#ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com

❌ ناویراسته (تصویر پیوست):
کدوم رمان ایرنیه
که بیش‌تر از یه‌بار خونده‌یش؟
(از اینستاگرام نشر چشمه)

✅ ویراسته:
کدوم رمانِ ایرانیه
که بیشتر از یه بار خوندیش؟

📚 نکته‌ها:
✍️ چون جمله را در دو خط نوشته‌اند، زیر «رمان» باید کسره گذاشت که «کدوم رمان، ایرانیه» خوانده نشود. اگر در یک خط می‌نوشتند، نیازی به کسره نبود.
✍️ سنت املایی و رسم‌الخطی فارسی بر پیوسته‌نویسی است و سه واژۀ «بیشتر» و «کمتر» و «بهتر» نیز همیشه پیوسته (سرهم)‌ نوشته می‌شوند. رسم‌الخط «بیش‌تر» غلط نیست، ولی زیاده‌روی در جدانویسی است.
✍️ عبارت «یه بار»، گذشته از این‌که چه نقشی در جمله دارد، عدد و معدود (گروه اسمی) است و باید بافاصله نوشته شود: یه بار، دو بار، ده بار، هزار بار، یه دفعه، دو دفعه، ده مرتبه،‌ هزار مرتبه، و ... .
🗝 ببینید: فاصله‌گذاری ۳۳۵ واژه و عبارت «یک»دار.
✍️ صورت گفتاری «خوانده‌ای‌‌اش» می‌شود «خوندیش»،‌ نه *خونده‌یش.
🔍 توضیح مختصر اما کمی فنی این‌که: ماضی ساده و نقلی کاملاً متفاوت تلفظ می‌شوند؛ تکیه در ماضی ساده بر روی هجای ماقبل پایانی است (xundiš') و در ماضی نقلی بر روی هجای آخر (xun'di:š). همچنین به جبرانِ حذفِ صامتِ میانجیِ همزه و ادغام مصوتِ پایانیِ صفتِ مفعولی و مصوتِ آغازینِ شناسۀ فعل، مصوت جدید کشیده‌تر تلفظ می‌شود. اما این تفاوت‌ها و تغییرات را به‌دلیل کاستی‌های ذاتیِ خطِ فارسی نمی‌توان به‌ تمامی و دقت نشان داد. بنابراین، در خط، «خوانده‌ای» به‌صورت «خوندی» (و نه *خونده‌ی) نوشته می‌شود و خواننده هم با توجه به بافت می‌تواند درست بخواند و ماضی ساده و نقلی را به‌آسانی تشخیص دهد. وانگهی، صورت نوشتاری «خونده‌ی» یادآور واژه‌های مختوم به e است که در حالت اضافه y میانجی می‌گیرند (مانند «گفته‌ی») و این ممکن است موجب گمراهی، تردید، یا درنگ نابجای خواننده شود. در ضمن، با استناد به پیکره‌های زبانی و بررسی منابع داستانی، نویسندگانْ فعل‌هایی مانند «خوانده‌ای» را به‌صورت *خونده‌ی نمی‌نویسند یا «رفته‌ای» را به‌صورت *رفته‌ی، بلکه آن را به‌صورت ماضی ساده می‌نویسند. برای نمونه، احمد محمود، در درخت انجیر معابد، ج ۱، ص ۲۴۳، «رفته‌ای» را «رفتی» نوشته‌است: «نکند همه را از آنجا کش رفتی؟»
#تمرین_ویرایش #زبان‌شناسی #املا_رسم‌الخط
سید محمد بصام
@Matnook_com

✅دورۀ جامع ویرایش متنوک یک دورۀ تخصصی با موضوع ویرایش و درست‌نویسی است که آن را بر پایۀ دستورزبان زبان‌شناختی آموزش می‌دهیم.

✅در این دوره، که با روش جدید ما (دستورمحور) ارائه‌ می‌شود، هر کسی با هر شرایطی می‌تواند ویرایش و درست‌نویسی را در ۳۰ ساعت بیاموزد.

✅بیش از ۶۰ درصد از منابع و مطالب این دوره جدید است و در هیچ کارگاهی در ایران تدریس نمی‌شود. همچنین براساس تحقیقات ۱۵سالۀ ما و تجربیاتمان در آموزش به بیش از ۵۰۰۰ دانشجوست که به‌صورت کاربردی، فشرده، و پیشرفته در اختیار ویرایش‌آموزان قرار می‌گیرد.

💎سرفصل‌های دورۀ جامع ویرایش (۱۴ عنوان، ۱۴۴ زیرعنوان)

👩🏻‍💻اطلاعات بیشتر و ثبت‌نام آسان:👇
@MatnookAdmin3
🎞 ویدیو شرکت‌کنندگان قبلی:👇
@Matnook_01
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔍 فرمول جمع ترکیب‌های اضافی

✍️ بسیاری از نویسندگان هنگام جمع بستن ترکیب‌هایی مانند «بند رخت» تردید می‌کنند که آیا «بندهای رخت» درست است یا «بند رخت‌ها». قاعدۀ ساده و کاربردی این است:
🗝 در زبان فارسی، وقتی دو واژه با نشانهٔ اضافه (= کسره) به هم وصل می‌شوند، معمولاً نشانۀ جمع در پایان واژهٔ اول می‌آید:
✅ کتاب‌های کودک
❌ کتاب کودک‌ها
✅ لباس‌های مدرسه
❌ لباس مدرسه‌ها
✅ بندهای رخت (چندین بند که مخصوص رخت است.)
❌ بند رخت‌ها (مگر این‌که منظور یک بند برای چندین رخت باشد.)
🗝 دلیل:
در ترکیب‌های اضافی، نقش اصلی برای مضاف یا همان هستهٔ گروه اسمی است که جمع بسته می‌شود، ولی مضاف‌الیه یا وابستهٔ پسین فقط نقش توضیحی یا توصیفی دارد و معمولاً جمع بسته نمی‌شود (برای آگاهی بیشتر، رک: Sadeghi, A. A. & Perry, J. R., «EŻĀFA», Encyclopaedia Iranica (مقدمه و شرح ساختار ezāfe، توضیح head / modifier و اشاره به نقش جمع / hā–)).
💎 خلاصهٔ قاعده:
مضاف (هسته) + ـ‌ها + «ی» (میانجی) + مضاف‌الیه (وابستهٔ پسین): خانه‌های مردم.
💡 یادآوری:
اگر کسرهٔ ترکیب حذف یا خفیف شده باشد و ترکیب را تبدیل به واژه کرده باشد، نشانهٔ جمع همیشه در پایان می‌آید و با نیم‌فاصله نوشته می‌شود: پشم‌شیشه‌ها، تختخواب‌ها، جاروبرقی‌ها، مادرزن‌ها، و ... .
📌 ببینید: ۲ نکته دربارۀ «کسرۀ خفیف» که شاید ندانید!.
#زبان‌شناسی #دستورزبان
سید محمد بصام
@Matnook_com

📚 گفتاری‌نویسی فعل «خواستن»

✍️ ماضی ساده:
خواسم، خواسی، خواس، خواسیم، خواسید / خواسین، خواسن
✍️ ماضی نقلی:
خواسه‌م، خواسی، خواسه، خواسیم، خواسید / خواسین، خواسه‌ن
✍️ ماضی نقلی مستمر:
می‌خواسه‌م، می‌خواسی، می‌خواسه، می‌خواسیم، می‌خواسید / می‌خواسین، می‌خواسه‌ن
✍️ ماضی استمراری:
می‌خواسم، می‌خواسی، می‌خواس، می‌خواسیم، می‌خواسید / می‌خواسین، می‌خواسن
✍️ ماضی بعید:
خواسه بودم، خواسه بودی، خواسه بود، خواسه بودیم، خواسه بودید / بودین، خواسه بودن
✍️ ماضی ابعد:
خواسه بوده‌م، خواسه بودی، خواسه بوده، خواسه بودیم، خواسه بودید / بودین، خواسه بوده‌ن
✍️ ماضی التزامی:
خواسه باشم، خواسه باشی، خواسه باشه، خواسه باشیم، خواسه باشید / باشین، خواسه باشن
✍️ مضارع اِخباری:
می‌خوام، می‌خوای، می‌خواد، می‌خوایم،‌ می‌خواید / می‌خواین، می‌خوان
✍️ مضارع التزامی:
بخوام، بخوای، بخواد، بخوایم، بخواید / بخواین، بخوان
✍️ فعل امر:
بخواه، بخواید / بخواین
💡 یادآوری:
در فعل‌های ماضی، واج /ت/ حذف و واج /س/ مشدد می‌شود،‌ مانند /خواستم/ > /خواسّم/ (گذاشتن تشدید الزامی نیست). در نوشتار، حذف /ت/ (با رعایت «یکدستی») اختیاری است:
- «می‌خواستم بگم نمی‌رم.» (سیامک گلشیری، اوّلین روز تابستان، ص ۷۴)
- «می‌خواسم بهشون بگم.» (جمال میرصادقی، کلاغ‌ها و آدم‌ها، ص ۷۰)
📌 توضیح پایانی این فرسته را هم ببینید.
#گفتاری‌نویسی
سید محمد بصام
@Matnook_com

📚 ۴ قاعدۀ فاصله‌گذاری برای بی‌نهایت واژه!

🔑 قاعدۀ اول: عدد + واژه + «ـ‌ه» همیشه با نیم‌فاصله / بی‌فاصله: (سفر) یک‌روزه؛ (شیرآلات) دوکاره؛ (نوزاد) سه‌ماهه؛ (پاک‌کنندۀ) چندمنظوره.
🔑 قاعدۀ دوم: عدد + واژه + «ـ‌ی» همیشه با نیم‌فاصله / بی‌فاصله: (حرکت) یک‌‌بُعدی؛ (اختلال) دوشخصیتی؛ (تختۀ) سه‌لایی؛ (جهان) چندقطبی.
✍️ یادآوری:
📌 ۱) «چند» عدد مبهم است و برای همین در قاعدۀ ۱ و ۲ به‌جای عدد آمده‌است.
📌 ۲) در قاعدۀ ۱ و ۲، گاهی دو عدد می‌آید و در این صورت نیز کاملاً با نیم‌فاصله / بی‌فاصله نوشته می‌شوند: (دختر) پنج‌شش‌ساله؛ (پرتاب) سی‌چهل‌متری.
📌 ۳) واژه‌هایی مانند «یک‌روزگی»،‌ «چندماهگی»، یا «سی‌چهل‌سالگی» نیز جزو قاعدۀ دوم‌اند و همیشه با نیم‌فاصله / بی‌فاصله نوشته می‌شوند.
🔑 قاعدۀ سوم: «هر» + واژه + «ـ‌ه» همیشه بی‌فاصله: هرروزه؛ هرماهه؛ هرساله.
🔑 قاعدۀ چهارم: «همه» + واژه + «ـ‌ه» همیشه با نیم‌فاصله: همه‌روزه؛ همه‌ساله؛ همه‌جانبه.
#فاصله‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com