خب حالا باکتری‌ها
باکتری‌ها در حقیقت خیلی انواع مختلفی دارن
و این‌که ما بفهمیم این باکتری‌ها چه ویژگی‌ای دارن خیلی به ما کمک می‌کنه که بدونیم از چه آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهایی می‌تونیم استفاده کنیم برای از بین بردنش و این خیلی حائز اهمیته چون یه سری باکتری‌ها هستن که دیواره‌ی ضخیمی دارن مثلا و به یه سری آنتی بیوتیک‌های خاص حساسن و یه سری دیگه هستن دیواره‌ی نازکی دارن ولی به اون آنتی بیوتیک‌های قبلی مقاومن

داستان رنگ آمیزی باکتری‌ها از یه دانشمند باکتری‌شناس دانمارکی به اسم هانس کریستین گرم(Hans Christian Gram) شروع می‌شه که توی دهه‌ی سی‌ام زندگیش توی سردخونه‌ی بیمارستان برلین کار می‌کرد و کار آزمایش و کالبدشکافی اجساد رو انجام می‌داد.
کسی که روش‌ رنگ‌آمیزی گرم رو ابداع کرد که نزدیک به دو قرنه مورد استفاده‌ست و حتی امروزه اساس شناخت سیستماتیک باکتری‌ها شناخته می‌شه(با این‌که دسته‌هایی از باکتری‌ها هستن که کلا با این روش قابل شناسایی نیستن)

بخش جالب ماجرا این‌جا بود که گرم اصلا این روش رو برای تفکیک و شناسایی باکتری‌ها از هم استفاده نکرد فقط می‌خواست باکتری‌هایی که توی بافت ریه‌ی مرده هستن رو بهتر ببینه(آره اون زمان اخلاق مخلاق نداشتیم می‌مردی احتمالش زیاد بود تیکه تیکه بری زیر میکروسکوپ و آزمایش این اخلاقیات و ماجراها همه از عهدنامه‌ی هلسینکی شروع شد که خودش ماجرای طولانی‌ای داره.) روشش چی بود؟
میومد یه رنگی به اسم کریستال ویوله(بنفش بود) رو می‌ریخت روی لامی که روش باکتری داشتیم این‌جوری همه‌ی باکتری‌ها بنفش می‌شدن.
بعدش میومد با آب همون لام رو می‌شست و بعد با استفاده از یه ماده‌ای به اسم ید لوگول این رنگ بنفش رو تثبیت می‌کرد روی باکتری‌ها.
و در نهایت مهمترین مرحله جایی بود که میومد این باکتری‌ها رو تحت یه ماده به اسم استون(یا همون لاک‌پاک‌کن) خودمون قرار می‌داد، این ماده توی باکتری‌هایی که دیواره‌ی نازکی داشتن باعث می‌شد رنگ بنفش رو از دست بدن به این باکتری‌ها می‌گفتن باکتری‌های گرم منفی و توی باکتری‌هایی که دیواره‌ی ضخیمی داشتن استون نمی‌تونست این رنگ رو کامل پاک کنه و اونا بنفش می‌موندن که بهشون می‌گن باکتری‌های گرم مثبت

در نهایت یه مرحله هم اضافه شد که یه رنگ به اسم فوچسین(قرمز) و یا رنگ سافرانین(صورتیه البته می‌دونم انتظار داشتین زعفرانی باشه ولی رکب خوردی کیومرث) می‌ریختن روی لام‌ها.
این رنگه باکتری‌های گرم منفی رو صورتی یا قرمز می‌کرد و باکتری‌های گرم مثبت همون بنفش و بدون تغییر رنگ می‌موندن
بریم چندتا نمونه ببینیم

باکتری وبا(گرم منفی)
Vibrio Cholera

باکتری کزاز(گرم مثبت)
Clostridium Tetani

حالا نکته چیه
شاید فکر کنید گرم مثبتا کشتن‌شون سخت‌تره چون دیواره‌شون ضخیم‌تره
ولی نه دقیقا برعکسه
به طور کلی کشتن باکتری‌های گرم منفی سخت‌تره
چرا؟
چون اون دیواره‌ی ضخیم باکتری‌های گرم مثبت معمولا عامل بدبختیشون می‌شه و این دیواره آنتی بیوتیک رو جذب خودش می‌کنه و باعث مرگ باکتری می‌شه ولی توی باکتری‌های گرم منفی با این‌که دیواره ندارن راه‌های تکامل یافته‌ی زیادی دارن(اینو البته باکتری‌های گرم مثبت هم دارن ولی خب تاثیر آنتی بیوتیک روی گرم مثبتا بیشتره) که بهشون می‌گن virulence factors که این خودش یه بحث دیگه می‌طلبه که اگر دوست داشتید می‌گم بعد و خیلی باکتری‌های خطرناکی‌ان.

در حقیقت برخلاف تصور عامه که فکر می‌کنن سرطان و ماکروپلاستیک و این موارد چیزای خیلی خطرناکی‌ان اون چیزی که واقعا خطرناکه باکتری‌هان
شما قطعا اسم داروی ازیترومایسین رو شنیدید، دارویی که توی ایام کرونا و همین الانش هم به طور وسیعی برای هر مدل سرماخوردگی‌ای تجویز می‌شد
خب حالا که چی؟

آزیترومایسین یه داروی فوق‌العاده‌ست که برای کشتن باکتری‌های گرم مثبت و منفی‌ای استفاده می‌شه که توی عفونت‌های بخش‌های تحتانی ریه نقش دارن
این دارو نزدیک به دو دهه‌ست که مورد استفاده قرار گرفته و وقتی کشف شد تاثیرش روی کشتن باکتری‌ها 100 درصد بود و توی بالین و روی بیمارها هم در کمترین حالت یه چیزی نزدیک به 70 درصد و در بیشتر حالات تا نزدیک به 90 درصد باکتریا رو می‌کشت که درصد خیلی خیلی بالاییه(بقیه‌شو سیستم ایمنی‌تون بوجی موجی می‌کنه)

اسم دسته‌ی دارویی آزیترومایسین ماکرولیدهاست که از دیگر داروهای این دسته می‌شه به اریترومایسین(بیشتر برای جوش استفاده می‌شه پمادشو دیدین و قرصش یا برای عفونت‌های چشم که قطره‌اش هست) و کلاریترومایسین اشاره کرد
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9692520/

خب حالا قضیه چیه
دوستان ما یه چیزی داریم که توی ایران و کشور‌های جهان سوم بدجور پزشکا و سیستم درمانی‌مون به یه ورش گرفته و این خیلی خطرناکه
اون چیه؟
مقاومت آنتی‌بیوتیکی

من حالا می‌خوام همین آزیترومایسین رو براتون مثال بزنم که انقدر فوق‌العاده بود و با کارایی بالا
طی دهه‌ی اخیر به دنبال عفونت‌های ویروسی و ترس پزشکا از عفونت همراه و یا پیشگیری از عفونت‌های تنفسی، ماکرولیدها به طور گسترده تجویز شدن برای بیمارا(مثل دوران کووید و همین الان که توی هر نسخه‌ای هست) در حالی که باید اولویت برای افراد جوون و با خطر کم استفاده از مکمل و میوه و اینا می‌بود و مصرف مایعات نه تجویز آنتی بیوتیک و خب ممکنه بگید حالا مگه چی شده یه ورق قرص می‌خوریم راحت می‌شیم چرا دو سه هفته درگیر بیماری باشیم؟

برای جواب دادن به این سوال برمی‌گردم به یه ماجرای جالب پارسال، پارسال توی پکن، گوانگژو و ووهان چین یهو یه بیماری با علائم سرماخوردگی زد جمعیت رو ترکوند و حتی تا 70 درصد جمعیت یه منطقه یهو این حالت از سرماخوردگی رو تجربه کردن، این‌جا بود که یهو دنیا خایه کرد که بدبخت شدیم ویروس جدید!
اومدن تست کردن دیدن عه این‌که عفونت باکتریاییه!
حالا دلیلش چی بود؟ همون باکتری‌هایی که آزیترومایسین می‌کشتشون!
وایسا ببینم چی شد؟! بعله دوستان دانشمندا اومدن آزمایش کردن و دیدن آنتی‌بیوتیکی که کمتر از 20 سال قبل نزدیک به 90 درصد این باکتری‌ها رو می‌کشت به دنبال مصرف بی‌رویه نزدیک به 97 درصد از یه گونه باکتری بهش مقاوم شدن!!
یعنی این آنتی بیوتیک دیگه حتی 3 درصد از اون نوع باکتری توی عفونت ریوی رو هم نمی‌تونست بکشه.

حالا ممکنه بگید یاعلی گرگعلی اگر این‌جوریه چرا این باکتریا تا الان همه‌ی ما رو نکشتن؟ دلیلش اینه که ما فقط یه نوع آنتی بیوتیک نداریم و آنتی بیوتیک‌های جایگزینی هم هستن که بتونن این باکتری‌ها رو بکشن به علاوه که سیستم ایمنی بدن ما واقعا خیلی خیلی فوق‌العاده‌تر از اون چیزیه که فکر کنید و در خیلی از موارد می‌تونه گلیمشو از آب بکشه بیرون مگر یه سری مواردی که میکروارگانیسم‌ها خیلی گنگشون بالا باشه.
اما خب این انتهای ماجرا نیست.
شما یه مقاومت آنتی بیوتیکی دارین که عملا یکی از بهترین آنتی بیوتیک‌هایی که در جهان وجود داشت رو از رده خارج کرده(تو ایرانم درصد مقاومت به ماکرولیدها داره به 60 70 درصد می‌رسه و چه بسا بیشتر!)
و ترسناکش تازه اینا نیستن اون باکتری‌هایی هستن که توی محیط بیمارستان هستن و در معرض همه نوع آنتی بیوتیکی قرار گرفتن و تا ناموس به همه‌چی مقاوم شدن و دوستان اینا اصلا شوخی‌بردار نیستن
من بیمار دیدم این عفونتا رو گرفته(مخصوصا توی پیرها و بچه‌ها که سیستم ایمنی‌شون ضعیف شده) و قشنگ به هیچی جواب نمی‌ده و فقط باید وایسی مردنش رو تماشا کنی!
این‌که الان ما نمی‌گیریم دلیلش اینه هنوز این باکتری‌ها سرعت تقسیم و توانایی ورود به سلولشون اونقدر قوی نشده و سیستم ایمنی آدم سالم مقاومت خوبی داره جلوشون ولی رسیدن به اون مرحله هم کار یکی دو جهشه
شاید بگید اوه کو تا یکی دو تا جهش ولی نه...

یکی دو تا جهش برای ما انسان‌ها و موجودات پرسلولیه که میلیون‌ها و ده‌ها هزار سال طول می‌کشه
برای یه میکروارگانیسمی با سرعت تقسیم و رونویسی باکتری‌ها یکی دو جهش شاید توی همین چند سال اتفاق بیوفته و بشریت وارد یه بحرانی بشه که بیرون اومدن ازش دیگه خیلی معجزه‌واره
چه بسا یه Black Death توی مقیاس‌ بزرگتر دیگه اغراق نیست و مسئله‌ایه که همین الان تئوریش هست

حالا این همه داستان آخرالزمانی گفتیم دیدین که ای بابا پس باکتریا قبل قارچا ما رو می‌کشن و لست عاو عاس نداریم
نکته‌ی مثبت هم هست؟

بله هست
دو نکته

1-دانشمندای میکروبیولوژیست در سراسر جهان دارن کار می‌کنن و سعی می‌کنن آنتی بیوتیک‌ها و درمان‌های جدیدی کشف کنن برای بیماری‌های عفونی که البته لازم به ذکره ساخت یه انتی بیوتیک نیازمند سال‌ها تحقیق و آزمایشه که خب باید امیدوار بود ما تو کمتر از یه دهه مثل آزیترومایسین بگا ندیمش
(البته اینم بگم همین الانشم اروپا و کشورهای خارجی آنتی‌بیوتیک‌های نسل جدید و قوی‌ترشون رو به ما نمی‌دن به خاطر تجویز بی‌رویه‌ای که توی کشور ما وجود داره)

2-هنوزم فرصت هست که مردم استفاده‌ی بی‌رویه از آنتی بیوتیک رو کمتر کنن و برای هر سرما خوردگی ساده‌ای یا هر مسئله‌ای رو نیاریم یه قرص، یه سری مسائل رو به همون صورت که هستن بپذیریم
قبول کنیم جوش زدن برای یه نوجوون چیز بدی نیست و عادیه و نباید یه نوجوون توی اون سن شروع کنه به کلی قرص خوردن و مصرف راکوتان و اسپیرونولاکتون(که خودشون کلی عارضه دارن) و عارضه‌های طولانی مدتشون این‌جوری فاجعه‌بار ممکنه باشه
و این‌که آگاه باشیم از بدنمون و تواناهای سیستم ایمنی‌مون که تقویتش چطوره و چطوری می‌تونیم مریض نشیم نه اینکه تخممون بگیریم و مریض شدیم سرخود هر چی آنتی بیوتیک دم دستمون هست مصرف کنیم

امیدوارم از برنامه‌ی امشب لذت برده باشید یه نظرسنجی هم بریم

ها راستی یه نکته هم اضافه کنم دوستان همین‌جوری به عنوان رندوم فکت درمورد باکتری‌ها
خطرناک‌ترین گاز(bite) جهان از لحاظ عفونی مال اژدهای کومودو و اینا نیست
مال انسانه
در حقیقت باکتری‌های توی بزاق انسان خیلی خطری‌ان برای همین وقتی یکی رو گاز می‌گیرین(که حدالامکان نگیرین) حواستون باشه یه وقت زخم نکنه ممکنه باعث شین طرف دستش قطع شه(براساس داستان واقعی و کاملا جدی)