پاسِ خدمت داروین : پژوهشی در زندگی علمی محمود بهزاد و نسخه‌شناسی نخستین کتابش میان سال‌های 1323 تا 1361 بر اساس دست‌نویس نویافته
https://jihs.ut.ac.ir/article_104989.html

✍🏻 #یادداشت #اختصاصی

🔺 سامرا در ۱۸۴۸ میلادی: گزارش جیمز فلیکس جونز (۱۸۱۳-۱۸۷۸) 🔺

مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی: جیمز فلیکس جونز[۱] (۱۸۱۳–۱۸۷۸)، افسر و نقشه‌بردار نیروی دریایی بریتانیا و کارمند کمپانی هند شرقی، یکی از چهره‌های برجسته در کاوش‌ها و بررسی‌های جغرافیایی قرن نوزدهم در منطقه میان‌رودان (عراق امروزی) است. او به دلیل تهیه‌ی نقشه‌های دقیق از بغداد و مناطق اطراف آن شهرت فراوانی دارد. اوج کار او، نقشه‌ی بزرگ و مشهور «بغداد»[۲] است که در سال ۱۸۴۶ تکمیل کرد. این نقشه به قدری دقیق بود که تا دهه‌ها به عنوان نقشه‌ی مرجع اصلی شهر بغداد مورد استفاده قرار می‌گرفت. او سپس به مناصب دیپلماتیک گمارده شد. او مدتی به عنوان نماینده‌ی سیاسی بریتانیا در بغداد خدمت کرد و سپس به نمایندگی سیاسی در بوشهر[۳] منصوب شد که یکی از مهم‌ترین مناصب بریتانیا در منطقه بود. او در همین منصب بود که نقشه‌ی تهاجم بریتانیا به ایران را طراحی کرد.

یکی از مهم‌ترین گزارش‌های او با عنوان سفرنامه‌ی یک سفر با کشتی بخار به شمال بغداد[۴] در سال ۱۸۴۶ به سفارش دولت بریتانیا تنظیم شد و در سال ۱۸۵۷ منتشر شد. این کتاب علاوه‌ بر گزارش سفر، حاوی یادداشت‌هایی درباره‌ی موضوعات و دیدنی‌های جالب‌توجه در امتداد رود دجله و مشاهدات دقیق جونز از وضعیت جغرافیایی، آثار باستانی، شهرها، و زندگی مردم در مناطقی است که از آن‌ها بازدید کرده است. جونز، در زمان انجام سفر درجه‌ی ستوانی داشته اما هنگام ارائه‌ی گزارش به درجه‌ی فرماندهی نائل شده بود. این گزارش برای دولت بریتانیا یک منبع اطلاعاتی حیاتی بود. اطلاعات جونز کمک می‌کرد که مسیرهای تجاری را ارزیابی کنند، نفوذ رقبای خود (مانند امپراتوری عثمانی) را بسنجند و با سران قبایل محلی ارتباط برقرار کنند.

در بخشی از این کتاب، جونز به وصف شهر سامرا پرداخته است و یک نقاشی سراسرنما از منظره‌ی این شهر شامل حرم امامین عسکریین، گنبد سرداب امام مهدی، و مناره‌ی مسجد جامع سامرا ثبت کرده است:

سامرای امروز، آرمیده بر صخره‌هایی که کرانه‌ی چپ دجله را شکل می‌دهند، اکنون در حصار دیواری استوار جای گرفته که به هزینه‌ی شیعیان بانفوذ هندوستان برپا شده است. سال ۱۸۴۳ که از آنجا بازدید کردم، بنیان این دیوار تازه نهاده شده بود. پیش از آن، شهر حصاری نداشت و از دست‌اندازی اعراب بادیه‌نشین در امان نبود؛ بادیه‌نشینانی که در بیرون شهر خیمه می‌زدند و اگر خواسته‌هایشان اجابت نمی‌شد، تهدید به تاراج شهر می‌کردند. اما اکنون شهر امن و امان است و از چنین آمدوشدهایی به دور. با این همه، غفلت بزرگی صورت گرفته و دیوار تا کناره‌ی صخره‌های مشرف به رود امتداد نیافته است؛ زیرا بادیه‌نشینان می‌توانند هر آن، آبراه شهر را ویران کنند و با قطع این شریان حیاتی، اهالی را به زانو درآورند.

در مجموع اما، سامرا شهری است محقر و بی‌رونق که اعتبارش را بیش از هر چیز، مدیون دو بارگاه باشکوه و گنبددار است. بارگاه بزرگ‌تر بر مرقد امام حسن عسکری بنا شده که به‌تازگی مرمت شده است. گمان می‌برم گنبدش پیشتر، همچون گنبدهای کاظمین، کربلا و نجف زراندود بوده، اما اکنون که بودجه‌ی موجود کفاف اعاده‌ی شکوه پیشین را نمی‌دهد، یکپارچه سفید است. گنبد کهتر، که از آنِ امام مهدی است، گنبدی است بس ظریف با میناکاری‌های چشم‌نواز از گل‌های زرد و سپید بر زمینه‌ای لاجوردی. امام مهدی، واپسین امام مقدس شیعیان است که گفته می‌شود در همین مکان از نظرها پنهان شده است. سرداب بزرگی که این بنا بر فرازش ساخته شده، نشانگر همین نقطه است و باور بر آن است که او در آینده‌ای نامعلوم، از همانجا ظهور خواهند کرد. از این رو، این مکان در میان مسلمانان و به‌ویژه شیعیان بسیار گرامی داشته می‌شود و زائران از سرتاسر ایران همه‌ساله رو به این مکان می‌آورند. چنین شنیده‌ام که سالانه به‌طور میانگین ده هزار ارادتمند به این مکان مقدس می‌آیند، اما گمانم بر این است که این رقم حتی امروز نیز کمتر از تعداد واقعی است. از زائران مالیاتی ستانده نمی‌شود، اما مالکان کاروانسراها و منازل، به ازای هر نفر دو «پیاستر ریگو» به دولت می‌پردازند. شهر امروزی متشکل از حدود ۲۵۰ خانوار است با جمعیتی سنی‌مذهب که اندکی کمتر از هزار نفرند و در میانشان به‌زحمت صد قبضه سلاح یافت می‌شود. امسال، عهده‌داری امور شهر از سوی دولت به ضابط کنونی، سید حسین، در برابر ۲۸۰٬۰۰۰ پیاستر ریگو، معادل تقریبی ۶۶۰ پوند استرلینگ، واگذار شده است (ص. ۱۲).

[۱] James Felix Jones
[۲] Survey of Baghdad
[۳] Political Resident in the Persian Gulf
[۴] JOURNAL OF A STEAM-TRIP TO THE NORTH OF BAGHDAD

📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی
@islamicstudies

کتابخانه‌های دانشگاهی پیشگام ارتقاء سواد هوش مصنوعی در آموزش عالی
در سال‌های اخیر، سواد هوش مصنوعی (AI Literacy) به‌عنوان مهارتی کلیدی برای دانشجویان در دوره‌ی آموزش عالی مطرح شده است؛ مهارتی که توانایی شناخت، فهم، استفاده و ارزیابی انتقادی فناوری‌های هوش مصنوعی و پیامدهای آنها را شامل می‌شود و از دانش‌آموختگان برای ورود موفق به بازار کار حمایت می‌کند.
مطالعات اخیر نشان می‌دهد که کتابخانه‌های دانشگاهی در ایالات متحده نقش محوری در آموزش این مهارت ایفا می‌کنند، از جمله طراحی منابع آموزشی، ارائه کارگاه‌های آموزشی و همکاری با اعضای هیأت‌علمی برای ادغام سواد هوش مصنوعی در برنامه‌های درسی.
تحلیل محتوا از LibGuides مرتبط با سواد هوش مصنوعی در ده کتابخانه دانشگاهی نشان داد که تمامی موارد بررسی‌شده به موضوعات اخلاقی مرتبط با استفاده از هوش مصنوعی و یکپارچگی علمی پرداخته‌اند، از جمله راهنمایی برای نحوه استناد به محتوای تولیدشده توسط AI و تأثیر آن بر نشر علمی. بخش قابل‌توجهی از این راهنماها همچنین مفاهیم پایه‌ای هوش مصنوعی مانند اصطلاحات کلیدی و فناوری‌های زیرساختی را شامل می‌شود که برای تقویت درک اولیه کاربران ضروری است. بیش از دو-سوم نمونه‌ها بر تقویت تفکر انتقادی نسبت به اطلاعات تولیدشده توسط AI و آموزش نحوه به‌کارگیری مؤثر این ابزارها تمرکز داشتند که برای تشخیص اعتبار و دقت محتوا اهمیت دارد. در حدود ۷۰٪ از کتابخانه‌ها، آموزش‌ها و منابع ویژه برای اساتید را ارائه کرده‌اند تا معلمان نیز در نقش راهنما در مسیر آموزش سواد هوش مصنوعی آماده شوند.
بر اساس این روندها، انتظار می‌رود کتابخانه‌های دانشگاهی در نقش مراکز آموزشی و اطلاعاتی در زمینه هوش مصنوعی به توسعه مهارت‌های لازم برای موفقیت در دنیای آکادمیک و حرفه‌ای ادامه دهند.
منبع: وب‌سایت SJSU، منتشر شده در ۱۰ ژانویه 2025
https://ischool.sjsu.edu/ciri-blog/ai-literacy-higher-education-role-academic-libraries

@UT_Central_Library

🔻از «روایت زوال» تا «سیاست امید»؛ تحلیلی بر کتاب «چگونه به آبادانی ایران فکر کنیم؟» اثر علی میرسپاسی
(بازخوانی طرحی نو برای آبادانی ایران)

✍محمدهادی زاهد غروی

✔️ در «زمستان فکر ایرانی»، زمانی که گفتمان‌های زوال و انحطاط، ذهنیت جمعی را به سکوت و تسلیم محکوم کرده‌اند، کتاب علی میرسپاسی با عنوان «چگونه به آبادانی ایران فکر کنیم؟» چونان نقشه‌ای راهبردی و افقی روشن ظاهر می‌شود. این اثر جسورانه، با نقد ریشه‌ای دو پارادایم مسلط—«ناسیونالیسم باستان‌گرا»ی سیدجواد طباطبایی و «توسعه‌گرایی تکنوکراتیک» صادق زیباکلام—استدلال می‌کند که خود پرسش همیشگی «چرا عقب ماندیم؟» بخشی از مشکل است، نه راه حل. میرسپاسی با احضار قهرمانان خاموش تاریخ معاصر، از عباس‌میرزا و مستشارالدوله تا روشنفکران مشروطه، نشان می‌دهد که تاریخ ایران نه تاریخ شکست، که تاریخ تلاش‌های هوشمندانه برای بومی‌سازی مدرنیته و «آبادانی» بوده است. او با احیای این مفهوم کلیدی—به جای «توسعه»—راهکاری اخلاقی، پراگماتیست و مبتنی بر «همزیستی» ارائه می‌دهد که می‌خواهد ایران را از بن‌بست روایت‌های فلج‌کننده نجات دهد و آن را به «خانه‌ای امن» برای تمامی اقوام و اندیشه‌ها تبدیل کند. این نوشتار، واکاوی این طرح نو و فراخوانی است برای تبدیل شدن از «سوگواران تاریخ» به «معماران آینده».

📎 پیوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین
https://www.dinonline.com/45714/


🆔 @dinonline

نویسندگی در عصر هوش مصنوعی؛ همزیستی خلاقیت انسان و توانمندی‌های دیجیتال

در سال ۲۰۲۵، رشد سریع هوش مصنوعی مولد باعث شده است تا نقش فناوری در تولید متن‌های خبری، داستانی، فیلم‌نامه و متون علمی و حرفه‌ای به‌طرز قابل‌توجهی افزایش یابد و این پرسش کلیدی را به میان آورده است که آیا نویسندگان انسان در آینده جایگاهی خواهند داشت یا خیر.
مطالعات نشان می¬دهد که هرچند الگوریتم‌های هوش مصنوعی اکنون قادر به خلق متون ساختاریافته و دقیق هستند، اما در بازآفرینی تجربه‌های انسانی و عمیق احساسی که در آثار ادبی و روایت‌های انسانی موجود است همچنان محدودیت‌هایی دارند.
در این گزارش آموزشی-تحلیلی آمده است که سرعت و کارایی هوش مصنوعی می‌تواند برای تولید محتوا در حوزه‌های اطلاعاتی، بازاریابی و رسانه مفید باشد، زیرا این ابزارها می‌توانند حجم زیادی از متن را در زمانی کوتاه تولید کنند. با این حال، تحلیلگران بر این نکته تأکید دارند که هوش مصنوعی تجربه زیسته، احساسات پیچیده و بینش انسانی را در نوشتار بازتولید نمی‌کند.
این گزارش همچنین به نقش بالقوه هوش مصنوعی به‌عنوان ابزار کمکی برای نویسندگان و پژوهشگران اشاره دارد؛ به‌طوری‌که این فناوری می‌تواند در فرآیند ایده‌پردازی، بهبود ساختار متن و غلبه بر موانع خلاقیت نقش داشته باشد.
این تحولات نشان می‌دهد که آینده نگارش به احتمال زیاد شامل همزیستی انسان و هوش مصنوعی خواهد بود، که در آن فناوری نقش تسهیل‌کننده دارد ولی جایگزینی توانمندی‌های انسانی به‌طور کامل را فراهم نمی‌کند. بنابراین، مهارت نویسندگی، پرورش تفکر انتقادی و خلاق باید در برنامه‌های آموزشی مدرن به‌عنوان یک توانمندی حیاتی حفظ و تقویت شود.
منبع: وب‌سایت charleston، منتشرشده در 17 فوریه 2025
https://blogs.charleston.edu/engl110-25f23/2025/02/17/the-future-of-writing-in-an-ai-driven-world-will-human-creators-survive/

https://news.1rj.ru/str/UT_Central_Library

پارچه ای زیبا به نقش پیوسته قلب از اواخر ساسانی و پسا ساسانی از غار زل هستیجان - شهرستان دلیجان

پیشینه کهن الیاف و نساجی در منطقه

متولدین دهه پنجاه و پیش از آن، همگی نخ ریسی و بافت پارچه و کرباس توسط مادران و مادربزرگان خود را به یاد دارند. در لغت نامه دهخدا نیز از پیشه کرباس بافی در این دیار یاد شده است.

امروز قصد صحبت با برخی از صاحبان صنایع الیاف شهر و ارائه پیشنهاداتی را داشتم ولی متأسفانه دریغ از پاسخ سلام ...

عکس از صفحه مجازی گروه کاوش غار زل

کانال تلگرامی تاریخ و فرهنگ دلیجان
@Delijanfarhang

خواجه نصیرالدین طوسی، ستاره‌شناس و دانشمند مشهور، در رصدخانه‌اش در مراغه.

برگی از نسخۀ خطی تاریخ گزیده
سدۀ ۱۶ میلادی
کتابخانه بریتانیا، لندن
@Iranian_modernists
@rezamahdavi51.