بهره‌برداری از مجموعه‌های دیجیتال با کمک هوش مصنوعی آکادمیک (Academic AI)

در وبلاگ Ex Libris Group یک تحلیل آموزشی منتشر شده که نشان می‌دهد چگونه هوش مصنوعی آکادمیک (Academic AI) می‌تواند قدرت و ارزش مجموعه‌های دیجیتال تخصصی در کتابخانه‌های دانشگاهی را به‌طور چشمگیر افزایش دهد. این محتوا بیان می‌کند که چگونه کتابداران و پژوهشگران می‌توانند از Academic AI برای کشف، مدیریت و بهره‌برداری بهتر از این منابع استفاده کنند.
مجموعه‌های دیجیتال تخصصی شامل آرشیوهای تاریخی، دست‌نوشته‌ها، مجموعه‌های چاپ‌قدیمی و داده‌های منحصر به‌فرد هستند که اغلب برای پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و عمیق ارزش دارند، اما دستیابی و تحلیل آن‌ها پیچیده و زمان‌بر است. Academic AI می‌تواند متن‌های OCR را با دقت بیشتر استخراج و معنابخشی کند و ساختار داده‌ای از اسناد پیچیده بسازد که این کار برای منابع تاریخی و غیرساخت‌یافته بسیار مفید است.
فرایند استخراج معنای پنهان و الگوهای پنهان در اسناد دیجیتال باعث می‌شود پژوهشگران بتوانند ارتباطات تاریخی، فرهنگی و علمی را که پیش‌تر قابل‌مشاهده نبوده‌اند، کشف کنند. 
هوش مصنوعی همچنین می‌تواند جست‌وجوی موضوعی، تطبیق معنا و نمایش نتایج مرتبط را بهبود بخشد، که تجربه کاربری را در مواجهه با مجموعه‌های دیجیتال برای دانشجویان و پژوهشگران ساده‌تر و مفهومی‌تر کند.
از نظر آموزشی، این ابزارها می‌توانند آموزش‌های تخصصی درباره چگونگی خواندن، تفسیر و تحلیل داده‌های پیچیده دیجیتال را تسهیل کنند و به کاربران کمک کنند مهارت‌های جدید در تحلیل اطلاعات تاریخی و فرهنگی توسعه دهند.
کتابداران می‌توانند متادیتای هوشمند، برچسب‌های موضوعی و نمایه‌های معنایی را با کمک AI برای مجموعه‌های دیجیتال ایجاد کنند که این کار باعث تسهیل واکاوی علمی و کشف مستندات پنهان می‌شود.
این گزارش تأکید می‌کند که Academic AI نه‌تنها ابزار جست‌وجو، بلکه ابزار بینش و تحلیل داده است که می‌تواند پیوندهای بین اسناد، مفاهیم و زمینه‌ها را آشکار کند و به پژوهش‌های نوآورانه کمک نماید.
در نهایت، بهره‌گیری از Academic AI می‌تواند به افزایش دسترسی، تقویت ارزش پژوهشی و بهبود تجربه کاربران در مواجهه با مجموعه‌های دیجیتال تخصصی منجر شود و به این ترتیب نقش کتابخانه‌های دانشگاهی را در عصر دیجیتال تقویت کند.

منبع: Ex Libris Group، منتشر شده ۴ فوریه ۲۰۲۶


https://exlibrisgroup.com/blog/unlock-the-power-of-digital-special-collections-with-academic-ai/?utm_source=linkedin&utm_medium=social&utm_campaign=https%3A%2F%2Fdiscover.clarivate.com%2Flibow_whitepaper&utm_content=libow_whitepaper_bvb_kentucky_sacramentocitycollege_leadgen_ag_als_global_2026&campaignname=LibOW_Whitepaper_BVB_Kentucky_SacramentoCityCollege_LeadGen_AG_ALS_Global_2026

گزارشگر: فرزانه قنادی‌نژاد
كارمند كتابخانه مركزی دانشگاه تهران

@UT_Central_Library

موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، 1348ش
@UT_Central_Library

در خبری تازه درباره تحولات نظام آموزش عالی در چین، این کشور مدل جدیدی برای اعطای مدرک دکتری (PhD) معرفی کرده است که با شیوه کلاسیک آن تفاوت اساسی دارد: به جای تهیه و دفاع از پایان‌نامه پژوهشی طولانی (مثلاً ۱۰۰ صفحه یا بیشتر)، دانشجویان می‌توانند یک محصول واقعی، فناوری یا پروتوتایپ قابل استفاده در صنعت/فناوری بسازند و با ارائه و دفاع از آن، مدرک دکتری خود را دریافت کنند.

📌 جزئیات مهم این تحول:
• این سیستم جدید که در حوزه مهندسی و رشته‌های کاربردی اجرا می‌شود، به دانشجویان اجازه می‌دهد به‌جای نوشتن رساله نظری، روی پروژه‌های عملی تولید محصول، تکنولوژی یا ابزارهای کاربردی کار کنند.
• اولین گروه از دکتری‌های عمل‌گرا در چین فارغ‌التحصیل شده‌اند؛ برای مثال یکی از دانشجویان با ارایه قطعات فولادی ماژولار برای استفاده در ساخت پل بزرگ روی رودخانه یانگ‌تسه موفق به دریافت این مدرک شد.
• این برنامه بخشی از یک اصلاحات گسترده آموزش عالی است که هدف آن تربیت مهندسان نخبه، افزایش نوآوری و کمک به پیشبرد صنایع استراتژیک کشور (مثل نیمه‌هادی، هوش مصنوعی و فناوری‌های پیشرفته) است.
• برنامه در بسیاری از دانشگاه‌های چین با همکاری صنعت و با حضور اساتید عملی در کنار استادان آکادمیک اجرا می‌شود تا تضمین شود مهارت‌های واقعی دانشجویان قابلِ ارزیابی و کاربردی باشند.

🔍 چرا این تغییر اهمیت دارد؟
این مدل جدید نشان می‌دهد که چین می‌خواهد تمرکز آموزش عالی را از تئوری صرف و انتشار مقاله به سمت حل مسائل واقعی و نوآوری صنعتی منتقل کند. این رویکرد امکان می‌دهد دانشجویان مهارت‌های عملی و توانایی حل مشکلات واقعی را قبل از دریافت مدرک نشان دهند — چیزی که در سنت‌های دانشگاهی کلاسیک معمولاً کمتر دیده می‌شود.

https://www.zmescience.com/science/news-science/you-can-now-get-a-phd-in-china-by-inventing-a-product-instead-of-writing-a-100-page-dissertation/

@UT_Central_Library

تحول در آموزش دکتری — از پایان‌نامه به محصول کاربردی

در چین اخیراً مدل آموزش دکتری در برخی دانشگاه‌ها دچار تحول قابل‌توجهی شده است؛ دانشجویان اکنون می‌توانند به‌جای تهیه و دفاع از پایان‌نامه پژوهشی طولانی، با ارائه یک محصول واقعی، نمونه‌اولیه صنعتی یا پروژه کاربردی، مدرک دکتری خود را دریافت کنند — تغییری بنیادی در فلسفه آموزش عالی که بازتاب‌هایی گسترده در نظام‌های آموزشی جهانی داشته است.

🔍 چه اتفاقی افتاده؟
بر اساس قوانین جدیدی که از سال ۲۰۲۴ اجرا شده‌اند، برخی دانشگاه‌های چین در رشته‌های مهندسی و فناوری به داوطلبان دکتری این امکان را می‌دهند تا به‌جای رساله ۱۰۰ صفحه‌ای، محصول علمی یا فناوری قابل استفاده‌ای بسازند و با دفاع از آن فارغ‌التحصیل شوند. این رویکرد به‌ویژه در دانشگاه‌های تخصصی دفاع و فناوری برای حل «مشکلات مهندسی واقعی» اجرایی شده است.

📌 سابقه در چین و دیگر کشورها
• این نوع ارزیابی در چین نسبتاً جدید است و نمونه گسترده آن تا کنون در آموزش عالی این کشور دیده نشده بود؛ دولت به‌دنبال کاهش انتشار پایان‌نامه‌هایی است که در عمل کم‌اثرند و تقویت نوآوری کاربردی در سطح ملی است.
• در کشورهای دیگر هم نمونه‌های مشابه در قالب «PhD بر اساس انتشار» یا «PhD با پروژه صنعتی» وجود داشته‌اند: برخی دانشگاه‌ها در اروپا و آمریکای شمالی مدرک دکتری را براساس مجموعه مقالات منتشرشده در ژورنال‌های علمی (PhD by publication) یا پروژه‌های تحقیق‌محور با همکاری صنعت می‌دهند؛ اما اینها معمولاً هنوز به دفاع آکادمیک وابسته‌اند و نه صرفاً یک محصولِ کاربردی.
• همچنین در نظام‌های حرفه‌ای مانند Doctor of Engineering (EngD) دانشجو موظف به ارائه پروژه عملی است که هدفش حل مسائل صنعتی است، هرچند این مدرک با PhD آکادمیک متفاوت است.

🌏 چشم‌انداز آینده
کارشناسان آموزش عالی می‌گویند این حرکت می‌تواند مرز بین صنعت و آکادمی را کم کند و علوم کاربردی را در اولویت قرار دهد؛ به‌خصوص در حوزه‌های فناورانه و مهندسی که نیاز به دستاوردهای عملی بیشتر است.
با این حال، این رویکرد هنوز در سطح جهانی جایگاه اصلی خود را نیافته و در بسیاری از کشورها پایان‌نامه پژوهشی آکادمیک همچنان محور دکتری است. بنابراین، احتمال دارد در سال‌های آینده مدل هیبریدی – که هم محصول کاربردی و هم پژوهش علمی را می‌سنجد – بیش از مدل‌های تک‌بعدی جا بیفتد.

📍 جمع‌بندی: این تحول در چین گامی است به سوی تمرکز بیشتر بر نوآوری و کاربرد در آموزش عالی، اما همچنان بحث‌ها درباره تعادل بین تحقیق بنیادی و کاربرد عملی ادامه دارد و نمی‌توان گفت چنین رویکردی به‌زودی جایگزین مدل کلاسیک دکتری در جهان خواهد شد.
@UT_Central_Library

📚 #معرفی_کتاب

🔺آن‌سوی داستان: خوانش‌های اخلاقی از روایت‌های قرآنی

🔺 Behind the Story: Ethical Readings of Qurʾānic Narratives

👈🏻 ویراستار: Samer Rashwani
👈🏻 ناشر:  BRILL
👈🏻 سال انتشار : (2024)
👈🏻شابک: 9789004683150

معرفی ناشر

این کتاب پژوهشی پیشگامانه درباره روایت قرآنی، به‌مثابه گونه‌ای ادبی با دلالت‌های عمیق اخلاقی، عرضه می‌کند. این اثر بر نقش جدایی‌ناپذیر این گونه ادبی در صورت‌بندی اندیشه‌ی اخلاقی اسلام تأکید می‌ورزد؛ نقشی که جلوه‌های آن در عرصه‌هایی چون فقه، کلام، تصوف، سیاست و هنر اسلامی آشکار است. کتاب حاضر با ارائه تفسیر‌هایی ژرف‌نگر از روایات متنوع قرآنی، به کندوکاو در ابعاد و چالش‌های اخلاقیِ نهفته در آن‌ها می‌پردازد. افزون بر این، اثر پیش‌رو تاریخچه‌ی خوانش و دامنه‌ی نفوذ این روایات را در میان اندیشمندان مسلمان و غیرمسلمان، با عنایت به رشته‌های گوناگونی نظیر عرفان، هنر و اخلاق کاربردی، واکاوی می‌کند. این مجلد منبعی گران‌بها برای محققان و دانشجویانی به شمار می‌رود که در جستجوی فهمی عمیق‌تر از روایت قرآنی و تفاسیر متکثر آن در بستر مطالعات اسلامی و فراتر از آن هستند.

فهرست مطالب
مقدمه (سامر رضوانی)
بخش اول: بازاندیشی در روایات قرآنی
۱) داستان دو برادر: کهن‌الگوهای صلح و رقابت (سامر رضوانی)
۲) «نشانه‌هایی برای آنان که اهلِ رمزگشایی‌اند»: ویرانه‌های باستانی در قرآن (دوین جی. استوارت)
۳) مهمان‌نوازی الهی و انسانی در روایات سوره حجر: گامی به‌سوی اخلاق روایی قرآن (هانلیس کولوسکا)
۴) قربانی، لیبرالیسم و خوانش تجدیدنظرطلبانه‌ی قرآن از واقعه ذبیح (عقیده): سهم اسلام در الهیات سیاسیِ دموکراسی (محمد فاضل)
۵) اهداف «پیراروایی» در روایتگری قرآن: بررسی تطبیقی داستان سلیمان و ملکه سبا در قرآن و کتاب مقدس (تایرا امین)
بخش دوم: تاریخچه‌ی خوانش‌ روایت قرآنی و مقوله اخلاق
۶) روایت قرآنی و تاریخچه دریافت آن (سامر رضوانی)
۷) صیقل‌دادنِ دانش شهودی: قصه‌گویی صوفیانه در خدمت نهادینه‌سازی فضایل (فاتح ارمیش)
۸) بلاغت و اخلاق معلولیت در روایات قرآن: تحلیل ادبی گفتار و شنیدار در آیات ۵۱ تا ۷۲ سوره انبیاء و ۹ تا ۴۳ سوره طه (هاله عطاءالله)
۹) روایت‌مندسازی آیات قرآن و تکوین اخلاق: سنت‌های دیباچه‌نویسی در خوشنویسی عثمانی (بلال بدات)
۱۰) روایات قرآنی در کتاب «کتابخانه شرقی» اثر دِربلو (۱۶۹۷): دریافتی اخلاقی از کتب مقدس اسلامی در اروپای اوایل عصر مدرن (امانوئل استفانیدیس)

📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

به مناسبت ماه مبارك رمضان، كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران با مشاركت مركز طبع و نشر قرآن كريم، نمايشگاهي با عنوان:
«سير كتابت قرآن كريم؛ از ديروز تا امروز»
برگزار مي‌كند.
اين نمايشگاه طي روزهاي ۲ _ ۲۷ اسفند ماه ۱۴۰۴ در محل كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران - طبقه همكف برگزار مي‌گردد.
ساعات بازديد:
شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۸ - ۱۴

از علاقمندان جهت بازديد از اين نمايشگاه قرآني دعوت به عمل مي‌آيد.