❤ ..."Йөрәк һүҙе. Рәми" шиғриәт бәйгеһе алдынан уйланыуҙар...
(3 бүлектә)

3-сө бүлек.
... Алла бойорһа, "Йөрәк һүҙе.Рәми"ҙе апрель урталарында үткәрербеҙ тиеп кенә торғанда, ҡапыл телефоным шылтыраны...
... Шылтыратыу Аҡ йорттан ине...
... Көтмәгәнгәме, әллә, бәйгеселәр араһында, танылған исемдәр булғанғамы, ниңәлер, күңелгә шом инде... Иртәнге сәғәт 10:00-ға билдәләнгән осрашыу, әйтерһең, оҙон 1 йылға һуҙылды...
...Ниңә әле шулай тулҡынланам?.. Әгәр ҙә, Илшат Азамат улы: - "Наилә апай, мин Һеҙгә, "Йөрәк һүҙе"н, һәр ваҡыт, эшләргә ярҙам итеп килдем, артабан, булмай... Быға һеҙ үҙегеҙ ғәйепле", - тиһә, мин уға нимә тип яуап бирермен?..
...Был донъяла бер нәмә лә тиккә генә түгел...
...Яҙмыш та, кешене , фәҡәт, ул ғына үтергә тейеш һуҡмаҡтарҙан йөрөтә бит...
... Ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та был тормош...
Мин, Мостай Кәримдең "Салауат"ын салауат дәүләт башҡорт драма театрында ҡуйғас, Нәжиб ағай Асанбаев миңә "Зәки Вәлиди" трилогияһын һуҙып: - "Һин "Салауат"ты сәхнәләштерҙең, "Зәки"ҙе лә ҡуйырһың", - тип, яҙмаларын ҡулыма тотторҙо. Шулай итеп, "Көҙән башҡорто" исемле сәхнә әҫәрем, башҡорт драматургияһы Аҡһаҡалы Нәжиб ағай Асанбаев менән мине, мәңгелеккә оло Дуҫтар итте.
... Йылдар үтте...
... Фани донъяларҙан китергә теүәл 3 көн ҡалғас, ул - үлем түшәгендә ятҡан ветеран, балалары аша мине саҡыртып алды... Эргәһенә үткәс:
- "Башҡортостанда 92 мәктәпте ябалар икән, шул дөрөҫме?.. Улар бит төпкөлдәрҙәге милли уҡыу усаҡтары - япмаһындар! Япһалар, телебеҙ бөтөр - туған телебеҙ бөтһә, милләтебеҙ бөтөр... Ошо һүҙҙәремде васыят итеп ҡалдырам - һин уны, мине оҙата килгән халыҡҡа еткер, унда олоһо ла, кесеһе лә булыр, ҙур хужалар ҙа килер... Һиңә һүҙ бирмәҫтәр, шуға күрә, мин балаларыма аңлаттым - ғаиләм исеменән оҙатыу Һүҙен һин әйтерһең... Мин һиңә ышанам",- тине...
... Ошо һүҙҙәрен әйтеп, ул иңдәремә, шул саҡта уҡ, оло яуаплылыҡ һалған һәм минең күңелемә "Йөрәк һүҙе" проектын тыуҙырыуға орлоҡ сәскән икән!..
...Эйе, күпте күргән Аҡһаҡал васыятын, мин бөгөн тап шулай ҡабул итәм. Ҡабул итәм тием дә, әсенеүҙән йөрәгем, хатта, сәнсеп ҡуя!.. Эх, Нәжиб ағай, Нәжиб ағай, һеҙҙең кеүек Илен һөйөүселәр, уның өсөн утҡа-һыуға инеүселәр һирәгәйә шул донъяла, һирәгәйә... Әжәл ҡаршыһында ла, һин бит Туған тел, милли мәктәп, милли театр тип яндың, көйҙөң, ә бына 100 йыллығыңды, ғәфү ит, әйтмәй булдыра алмайым, шым ғына үткәреп ебәрҙеләр... Мин, театрҙарға шылтыратып та ҡараным, әммә, улар өҫтән ҡарар төшөүен көтөп, күҙ йомдолар... Араларында, етәкселек эшенән мутлыҡтары өсөн ҡыуылғас, Республикабыҙ Башлығына барып, сал башыңды эйеп, һин ҡотҡарып алып ҡалған ,теге егет тә, боҫоп ҡалды. Был хәл мине тамам "үлтерҙе"...
Ни тиһәң дә, бөгөн, донъя ҡиммәттәре пыран-заран килде шул...
Ватан, Тыуған Ил, Тыуған Ер, Туған Тел төшөнсәләренә ҡараш үҙгәрә бара - ҡыҙғаныс, хатта, ҡурҡыныс... Кеше күҙен аҡса, мөлкәт томалай, быларҙың ваҡытлы ғына ҡиммәт икәнен аңлатыу саралары юҡ тиәрлек. Мәғлүмәт, кино, телевидение, интернет икенсе ҡиммәттәргә ҡоролған... Бәлки, ошоларҙы төптән аңлап, халҡыбыҙ араһынан рухи байлыҡҡа, битарафһыҙлыҡҡа ынтылған милләттәштәребеҙҙе күреп, уларға тейешле иғтибар бирергә, улар менән күберәк аралашырға, уларҙы үҫтерергә кәрәктер?.. Шәхестәр кәрәк беҙгә, үҙ көстәренә ышанған, күңел нуры менән башҡалырҙы йылытҡан, яҡтыртҡан, аҡыллы, тәүфиҡлы, иманлы Шәхестәр кәрәк!!!
"Йөрәк һүҙе"нең төп маҡсаты ошо ҡиммәттәрҙе кешеләргә төшөндөрөүҙән ғибәрәт, иманым камил, был бөгөн бик кәрәк мәҙәни сара!
Мин ошоға ышанам һәм, үҙем, хаҡлы ялда ятыуыма ҡарамаҫтан, Илшат Азамат улы кеүек дәүләт эшмәкәрҙәре ярҙамына таянып, ошо проектты эшләргә тырышам. Рәми ағайҙың рухы - ул башҡорт рухы! Йәшәтәһе ине ошо тойғо-хисте, йәшәтәһе ине!!!
... Төн һуҙылды, таң атмай арыу ғына ҡаңғыртты...
Мин иртәгәһен, тәғәйенләнгән сәғәткә, һүнеп барған өмөт менән, Аҡ йортҡа барып индем.
Илшат Азамат улы мине бик тыныс, яҡты йөҙ менән, ихлас ҡабул итте. Тәмле сәй ҡуйҙы, хәл-әхүәл һорашты. "Йөрәк һүҙе" яңылыҡтарын, үҙе иғтибар менән минең яҙмалар аша социаль селтәрҙәрҙә ҡарап барһа ла, һәр бер ойоштороу аҙымын ентекләп һораны.

Эксперт советы эше менән ҡыҙыҡһынып, "Йөрәк һүҙе.Рәми" шиғриәт бәйгеһендә майҙан тотасаҡ егет-ҡыҙҙарға уңыштар теләне. Был юлы шиғриәт бәйгеһендә ир-егеттәрҙең күплегенә ҡыуанды.
Мин, тынысланып тын алдым ғына тигәндә, ул: - " Наилә апай, әгәр ҡаршы булмаһағыҙ, Һеҙҙең менән бер кеше осрашып, һөйләшергә теләгән ине, уны саҡырайыммы?"- тине лә, эске телефондан шылтыратып, Азат Шамил улы Баҙрановты саҡырҙы.
...Дөрөҫөн әйтергә кәрәк, ул минең белгән, аралашып йөрөгән кешем түгел. Уның, минең менән һөйләшергә теләүе, бер-аҙ ғәжәпләндерҙе. Оҙаҡ та үтмәне етеҙ атлап Азат Шамил улы килеп тә инде. Ул һөйләшеү йүгәнен үҙ ҡулына алып, "Йөрәк һүҙе" хаҡында белеште, ғариповсылар булараҡ, гимназия, уҡытыусылар, тәрбиәселәр тураһында ҡыҙыҡһынды, йылы хәтирәләрҙе лә тирбәтте...
Аралашыу барышында, мин артыҡ борсолоуымдың юҡҡа икәнлегенә төшөнгәндәй булдым.
" "Йөрәк һүҙе" проекты халҡыбыҙға кәрәк икән, тимәк, беҙ уны матур итеп, тейешле кимәлдә уҙғарырға тейешбеҙ, Наилә апай, эфирға ҡайтарыуҙы ла хәстәрләрбеҙ - үткәндәрҙе онотайыҡ, алға бергә атлайыҡ. Башҡортостан - беҙҙең уртаҡ Йортобоҙ, унда тыныслыҡ хаким итергә тейеш",- тине ул.
Һөйләшеү оҙаҡ барҙы, Илшат Азамат улынан Азат Шамил улының бүлмәһенә күсеп, унда ла һүҙ дауам итте. Республикабыҙҙа үткән ваҡиғаларҙы ла, ике ярға бүленеп, аңлашмаусанлыҡ даръяһында тыуған мөнәсәбәттәрҙе лә, барыһын да, урап үтмәй, уртаға һалып әңгәмәләштек. Күберәген, әлбиттә, ул һөйләне, йәмғиәт, дәүләт эшендә эшләгәндәрен, борсолоуҙарын, уңышҡа килтергән тырышлыҡтарын һәм республикабыҙҙа йәшәгән барлыҡ халыҡ менән, берҙәм рәүештә, бергә алға атлау теләген әйтте. Уйҙары изге, ахырыһы, был егеттең тип тыңлап, ҡарап ултырҙым.
... Беләһегеҙме, ишеткәндәремә ышанаһы килә...
... Эх, матур, иҫ китмәле башҡорт Илендә татыу, тыныс, ҡулға-ҡул тотоношоп, йырҙа йырланғандай, бәхеттә-шатлыҡта ғына йәшәргә ине!..
...Уйлап ҡараһаң, бөтә нәмә үҙебеҙҙән тора бит, үҙебеҙҙең теләктән, таҙа, матур ниәттәребеҙҙән, ҡылған эштәребеҙҙән, күңел сафлығынан!..
...Эйе, бөтә нәмә үҙебеҙҙән тора!

Наилә Сәфәрғолова.

Дөрөҫмы ул?

ТУҒАН ТЕЛ. ШАҒИР ҺҮҘЕ. ИР НАМЫҪЫ
(Наилә Сәфәрғолова хәтирәләре тыуҙырған уйҙар)

Быйыл Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тыуыуына 90 йыл тула. Туған халҡыбыҙ өсөн оло ваҡиға. Зыялылар өсөн рухиәт өлгөһө ул бөйөк Рәми. Башҡорт теленең камиллығы,сикһеҙ гүзәллеге сағылған Рәми шиғриәте, ул үҙе яҙғанса, ғәзиз халҡының “сәскә күңеленән ынйы йыйыуға” тиң ине.
Ул йөрәге төпкөлөнән урғылып сыҡҡан гүзәл шиғырҙарын тыуған теленә, тыуған халҡына бағышланы, уларға дан йырланы, ошо изге юлынан һис бер тайпылмай атланы. Тап шуның арҡаһында ул барса халыҡ алдында кәмһетелеүгә дусар ителде, шиғырҙарының күпселеге йылдар дауамында баҫылмай ятты, власть әһелдәре тарафынан милләтен ололаған шағир ситкә тибелде. Ир-шағир йөрәге рәнйетелде, намыҫы тупаҫ рәүештә тапалды. Шағир трагедияһы ҡотолғоһоҙ ине, ул Есенин, Маяковский, Фадеев яҙмышына дусар ителде...
Замандашыбыҙ, рухлы вә талантлы мәҙәниәт эшмәкәре Наилә Сәфәрғолова 2017 йылдан бирле башҡорт шиғриәтенең рухи асылын сәхнә һәм телевидение аша халҡыбыҙға еткереү маҡсатында “Йөрәк һүҙе” исемле шиғриәт конкурсын ойоштороп, изге һәм сауаплы ғәмәлдәр ҡылды. Туған телдәрҙе “ҡыҫҡартыу” сәйәсәтенә ҡаршы тороу әмәлдәренең береһе булып ҡабул ителде ошо мәҙәни сара. Һис шикһеҙ, бындай саралар маҡтауға лайыҡ.
Әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тик ошондай алымдарҙы ғына ҡулланып, илебеҙҙә туған телдәрҙе сикләү (урыҫ теленән башҡаларын) сәйәсәтен бер нисек тә үҙгәртеп булмаясаҡ. Наилә туған “Йөрәк һүҙе”нең донъяға тыуыуы 2017 йылда башҡорт йәштәре (беҙҙең менән – аҡһаҡалдар менән берлектә) ойошторған тарихи митинг менән бәйле ине, ти. Эйе, был бик резонанслы сәйәси акт булды. Уны ойоштороусыларға, шул иҫәптән бән фәҡирегеҙгә лә, административ баҫым яһалды, суд процестары уҙғарылды, штрафтар һалынды. Әлбиттә, властың ҡара артын ялаусылар ҙа табыла торҙо. Шуларҙың береһе – ул саҡта Мәскәүҙә йәшәгән Азат Баҙранов атлы егет булды. Ул башҡорт телен яҡлап митинг ойоштороусыларға интернет селтәрендә ҡара яҡты, экстремизмда ғәйепләне, бән фәҡирегеҙҙе йәштәрҙе алама юлға алып сығыусы, тип атаны. Мин интернет селтәрендә, яуап итеп, ике мәртәбә Азат Баҙрановты фашлаусы материалдар баҫтырған инем ул саҡта. Шунан бирле Баҙранов дошманымын, ул әлегә тиклем, юлын табып, минән һәм минең ғаилә ағзалыранан үс ала килде.
Заманында А.С. Пушкин яҙған: “Не пропадёт ваш скорбный труд”, тип. Тап халыҡ ҡаршылығы арҡаһында ғына Рәсәйҙең юғары власы әһелдәре “Туған тел” предметын мәктәптәрҙең база уҡыу пландарының мотлаҡ уҡытыла торған дисциплиналары өлөшөндә ҡалдырырға мәжбүр булды. Юғиһә, ул факультатив предметҡа әйләндерелеп, бөтөнләйе менән юҡҡа сығыр ине.
Тап ошо ҡапма-ҡаршылыҡтан һуң Башҡортостан Хөкүмәте лә туған телдәрҙе һаҡлау һәм үҫтереү буйынса дәүләт программаһы ҡабул итте. Был программаның аҙмы-күпме файҙаһы барҙыр, әлбиттә. Әммә шаҡ ҡатырырлыҡ күренештәр ҙә пәйҙә булды: йәштәр кумиры Эльвин Грейға тап ошо программа буйынса (!!!!) йыр конкурсы уҙғарыу өсөн 30 миллион бюджет аҡсаһы бүленде. Ну, ҡалай шәп үҫтерҙе башҡорт телен Радик Юлъяҡшин, иҫ китмәле!
Шәхсән үҙем - аҡһаҡалдар ҡорона ингән заттарҙанмын. Йәшерәк сағымда сәйәсәткә артыҡ илтифат итмәһәм дә, ир еткәнемдә ул үҙе ошо мөхиткә тартып тигәндәй алып инде. Әлегәсә сыҡҡаным юҡ, ин-ша - Аллаһ. Һөнәрем өлкәһендә лә, сәйәсәттә лә, йәмәғәтселек эштәрендә лә ал-ялды белмәй эшләгәндәр иҫәбендә булдым. Хөрмәтле Президент М.Ғ. Рәхимов заманында ла, Р.З.Хәмитов башлыҡлығы осоронда ла, айырым баҫымдарға иғтибар итмәгән бер халәттә, башҡорт милли хәрәкәте йәшәне, нисек кенә булмаһын, үҙ һүҙен әйтә, юғарылағы чиновниктарға еткерә алды. Р.Ф. Хәбиров әфәнде килеп, Ағиҙелдең текә ярындағы Аҡ йортҡа улырыр-ултырмаҫтан, әүҙем башҡорттарға ҡара көндәр килде. Шүлгәндәр ҡалҡты өҫкә. Был - ысынбарлыҡ, ҡәҙимге сәйәси хәҡиҡәт. Ошо "яңыртылған" сәйәсәтте Баҙрандар ғәмәлгә ашыра башланы ла инде. Хаҡ эштәр ҙә, ямандары ла ерҙә ятып ҡалмай. Үткән замандарға, ҡылған эштәребеҙгә ваҡыт үҙе баһа бирәсәк. Тик шуныһы: балаларыбыҙға, ейәндәребеҙгә ата-бабалары өсөн ҡыҙарырға, аҡланырға тура килмәһен ине.

Һүҙ башына кире ҡайтып, шуны әйтәмен: әлбиттә, Наилә Сәфәрғолова ойошторған “Йөрәк һүҙе. Рәми” тип аталған шиғриәт бәйгеһенә тик уңыш ҡына теләйем. Рәми ағайыбыҙ башҡорт хәтерендә йәшәй һәм йәшәйсәк, уның үлемһеҙ рухы халыҡ ҡәҙеренә уғата лайыҡтыр.

Вәлиәхмәт Бәҙретдинов