فارسی‌زدایی انگلستان در شبه‌‌قارهٔ هند
و آنچه روسیه با زبان اقوام آسیای میانه کرد.

▪️وقتی [انگلیسی‌ها] به زبان فارسی مسلّط شدند، گفتند: گور بابای زبان فارسی! شما زبان فارسی برایتان خوب نیست. می‌دانستند که زبان فارسی شاهنامه دارد، مثنوی دارد، سعدی دارد، حافظ دارد، نظامی دارد.
▪️این نظر من نیست که بگویید من یک شوونیست فارس هستم. زبان فارسی در همه کرۀ زمین با رباعیات خیام و مثنوی جلال‌الدین و شاهنامه و سعدی و حافظ و... شناخته می‌شود، در همۀ دنیا. شکسپیر با آن نمی‌تواند کشتی بگیرد. پوشکین با آن نمی‌تواند کشتی بگیرد.
▪️همین کار الان در آسیانه میانه دارد می‌شود
[توسط روسیه]. سه نسل، چهار نسلِ دیگر بگذرد، بچه‌های قزاق و اُزبک و تاجیک، روس هستند.

▪️ما نمی‌خواهیم هیچ زبان محلّی‌ای را خدای‌نکرده [بی‌اعتنایی کنیم] چون این زبان‌های محلّی پشتوانۀ فرهنگی ما هستند. ما اگر این زبان‌های محلّی را حفظ نکنیم، بخش اعظمی از فرهنگ مشترکمان را عملاً نمی‌فهمیم. ولی این زبان بین‌الاقوامی که قرن‌ها و قرن‌ها و قرن‌ها همۀ این اقوام درش مساهمت (همکاری و همیاری) دارند… هیچ قومی بر هیچ قوم دیگری تقدم ندارد در ساختن امواج این دریای بزرگ. 

📊 آمار فروش نمایشگاه کتاب مجازی اعلام شد: خرید یک میلیون و ۳۳۱هزار نسخه کتاب به قیمت ۸۵میلیارد و ۲۰۴میلیون تومان توسط ۱۸۰هزار نفر (+) نکات مهم این گزارش، یکی این است که با وجود افزایش ۳۳درصدی مبلغ خرید، اما تعداد کتابهای خریده شده ۳۲هزار نسخه کمتر از پارسال است که نشان از گرانی کتاب (حدود ۳۷درصد افزایش) دارد. پرفروشترین گروه کتاب، هم سال پیش و هم امسال، کتابهای کودک و نوجوان بودند (یعنی که ما بیشتر دوست داریم بچه‌هایمان کتاب بخوانند). یک نکته جالب دیگر، میزان خرید در استان‌های مختلف نسبت به جمعیتشان است، جایی که ایلام، سمنان، کهگیلویه و بویراحمد، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، چهارمحال و بختیاری ... رده‌های اول هستند. استان‌هایی که کمترین کتابفروشی‌ها را دارند (طبق آمار، این استان‌ها به ترتیب ۱۷، ۳۹، ۱۸، ۲۰، ۱۴، ۳۳ کتابفروشی دارند. بوشهر با ۱۵ کتابفروشی هم جزو همین استانهاست +) یعنی نمایشگاه مجازی به کار این استان‌ها می‌آید @ehsanname

➖نویسنده‌ای بود پرکار و فراری از حضور در محافل و مجامع. در کارنامه‌اش از تصحیح دیوان‌های جامی و حافظ هست، تا ترجمه آثار فروید. اما آنچه باعث شهرتش شد، مطالعاتش در مورد دین زرتشتی و میترایی و فرهنگ ایران باستان بود. اوستایی و پهلوی و سانسکریت و میخی می‌دانست و به گمانم از بهترین آثارش «حکمت خسروانی» است که در آن ریشه‌های ایرانی عرفان و بخصوص سهروردی را بررسی کرده است. خبر درگذشتش را علی دهباشی داده است (+) و یکی از معدود تصاویر او را هم منتشر کرده است: هاشم رضی ۱۳۱۳-۱۴۰۰ @ehsanname

📸 مراسم تشییع پیکر سعید تشکری در حرم رضوی. بسیاری از داستان‌های تشکری در ارتباط با امام هشتم و شهر مشهد است، از جمله «بارِ باران» (دربارۀ گوهرشاد خاتون، بانی مسجد گوهرشاد)، «پایس پاریس» (روایت دختر سردار حشمت از وقایع سال ۱۳۱۴ش و سرکوب قیام مسجد گوهرشاد)، «غریب قریب» (دربارۀ ساخت حرم رضوی در ادوار تاریخی مختلف)، رژیسور (دربارۀ واقعه به توپ بستن گنبد رضوی توسط روس‌ها در نوروز ۱۲۹۱ش)، سیمیا (روایتی در حاشیهٔ هجرت امام هشتم از مدینه به مرو)، اوسنه گوهرشاد (دربارۀ سرکوب خونین معترضان به پوشش همسان در مسجد گوهرشاد در تیر ۱۳۱۴ش) و ... @ehsanname

🔺این روزها در سایت بهخوان که یک شبکۀ اجتماعی مخصوص کتابخوانهاست میگردم، کشفهای جالبی دارد. یکی‌اش اینکه خیلی راحت می‌شود دید هر کتاب، چندتا ترجمه و نسخۀ دیگر دارد. نمونه‌اش را در مورد «ناتور دشت» سلینجر ببینید که چون کتاب مشهور و معروف شده، چند ناشر سراغش رفته‌اند! از عجایب بازار نشر ما @ehsanname

✅هزار سال فارسی
به مناسبت روز جهانی زبان مادری و به استقبال غزل «پارسی» مرحوم عبدالقهار عاصی

از خون و درد رُسته که زیباست فارسی
وصف هزار سال غم ماست فارسی
چون دلبران غمگِن و ناکامِ قصه‌هاش
زیباست فارسی و فریباست فارسی
نقلِ هزار مردِ خِرد- کشته یا به‌بند-
آهِ هزار عاشق تنهاست فارسی
پژواک قرن‌ها غمِ این قومِ سربزیر
در این هوا و خشکی و دریاست فارسی
پُر قهرمانِ مرده و پُر عشقِ بی‌وصال
غمگین‌ترین قلمروِ دنیاست فارسی
×××
ما محو می‌شویم، و برجاست فا... نخیر!
ما گم نمی‌شویم، که برجاست فارسی
با این همه شکست و ستم‌دیدگی و حزن
از چیست این که این همه زیباست فارسی

#یاسر_مالی

➡️@ehsanname

گُل نیست، ماه نیست، دلِ ماست پارسی
غوغای کُه، ترنّم دریاست پارسی
از آفتاب، مُعجزه بر دُوش می‌کِشد
رو بر مراد و روی به فرداست پارسی
از شام تا به کاشغر، از سِند تا خُجَند
آیینه‌دارِ عالم ِ بالاست پارسی
تاریخ را، وثیقۀ سبزِ شکوه را
خُون من و کلامِ مُطلّاست پارسی
روح بزرگ و طبلِ خُراسانیان پاک
چتر شرف، چراغ مسیحاست پارسی
تصویر را، مغازله را و ترانه را
جغرافیای معنوی ماست پارسی
سرسخت در حماسه و هموار در سرود
پیدا بُوَد از این که چه زیباست پارسی
بانگِ سِپیده، عرصۀ بیدارباشِ مرد
پیغمبر هنر، سخنِ راست پارسی
دنیا بگو مباش، بزرگی بگو برو
ما را فضیلتی‌است که ما راست پارسی

#عبدالقهار_عاصی (زاده ۱۳۳۵ در ولایت پنجشیر- مقتول در ۱۳۷۳ در کابل)
📗کلیات قهار عاصی (به تصحیح احمد معروف کبیری، نشر بدخشان، مشهد، ۱۳۹۲، ص ۶۳۱)
➡️@ehsanname

🔹🔸یک نکته از این جنگ در باب داستان‌ها

... ملت‌ها در نهایت بر اساس داستان‌ها بنا می‌شوند. هر روزی که می‌گذرد، داستان‌های بیشتری افزوده می‌شود که اوکرایینی‌ها آنها را نه تنها در روزهای تاریک و سیاهِ پیش رو، بلکه در دهه‌ها و نسل‌های بعد تعریف خواهند کرد: رییس‌جمهوری که از فرار از پایتخت اجتناب کرد، به امریکا گفت که به جنگ‌افزار دفاعی نیاز دارد نه وسیله‌نقلیه‌ای برای گریختن؛ سربازان جزیره مار که به ناو جنگی روسیه گفتند: "برو به جهنم"؛ شهروندانی که کوشیدند با نشستن در مسیر تانک‌های روسی جلوی پیشروی آنها را بگیرند. اینها چیزهاییست که یک ملت را می‌سازد. در دراز مدت، این داستان‌ها بسیار بیش از تانک‌ها اهمیت خواهند یافت و عمر می‌کنند.
خودکامۀ روس باید چون هر کس دیگری این را به خوبی بداند. [چون] در زمان کودکی با داستان‌هایی دربارۀ شجاعت روس‌ها در محاصرۀ لنینگراد رشد کرد. اکنون خودِ او داستان‌های بیشتری در این باب خلق می‌کند ...

➖بخشی از یادداشت یووال نوح حراری درباره جنگ اوکراین در گاردین، با ترجمۀ سودابه قیصری (اینجا + و + یا اینجا +)

@ehsanname

🔺ماجرای ممنوعیت و لغو ممنوعیت داستایفسکی در ایتالیا. پائولو نوری، نویسندۀ ایتالیایی روز سه‌شنبه در اینستاگرام خبر داده بود که مسئولان دانشگاه بیکوکا در میلان، به او گفته‌اند به خاطر حملۀ روسیه به اوکراین، فعلاً برنامۀ او برای چهار جلسه تدریس آثار داستایفسکی به تعویق افتاده است. نوری گفته بود: «متوجهم که اتفاقاتی که در اوکراین می‌افتد وحشتناک است، ولی چیزی هم که در ایتالیا افتاده واقعاً مسخره است. این که یک دانشگاه بخواهد تدریس آثار نویسنده‌ای مثل داستایفسکی را ممنوع کند باورنکردنی است. آن هم نویسنده‌ای که خودش به خاطر خواندن آثار ممنوعه در روسیه ۱۸۴۹ به مرگ محکوم شده بود.» با انتشار این ویدیو موجی از انتقادها به راه افتاد. در نهایت روز چهارشنبه دانشگاه بیکوکا رسماً اعلام کرد از تصمیم خود برگشته و دوره تدریس آثار داستایفسکی مطابق برنامه برگزار خواهد شد. (نیوزویک) عکس بازدید پوتین از موزۀ داستایفسکی در دویستمین سالگرد تولد آقای نویسنده (۱۱ نوامبر ۲۰۲۱) است @ehsanname

📊 یک کتاب چقدر پول می‌خواهد؟ آمارها نشان می‌دهد متوسط قیمت یک کتاب چاپ امسال، ۶۰هزار و ۵۴۵ تومان است. طبیعتاً کتابهای چاپ سالهای قبل ارزانتر هستند (طبق تصویر بالا). ولی افزایش قیمت کتاب امسال بیشتر از هر سال دیگری بوده (۴۴.۸ درصد نسبت به پارسال). در حال حاضر متوسط قیمت تمام‌شدۀ هر یک صفحه کتاب ۳۹۴ تومان است. یعنی یک رمان دویست صفحه‌ای، حدود ۷۹هزار تومان درمی‌آید. (همۀ اعداد و آمارها از گزارش ایبنا.) رقم میانگین قیمت هر صفحه البته در کتابهای هنری و کتاب کودک بیشتر می‌شود، قطع جیبی و پالتویی کمی ارزان‌تر هستند که این اختلاف را مخصوصاً در تعداد صفحات بالا نشان می‌دهند. هرچه نوبت چاپ پایین‌تر باشد، کتاب ارزان‌تر است. جلد سخت (گالینگور) به جای جلدهای ساده مقوایی (شمیز) هم یک‌تنه قیمت را چندهزار تومانی بیشتر می‌کند @ehsanname

▪️ خانم آلما مایکیال، بعد از شصت سال زندگی مشترک با استاد هوشنگ ابتهاج #سایه (در ۱۳۳۷ ازدواج کرده بودند) درگذشت. (+) سایه برای همسرش اشعار متعددی دارد، از جمله غزلی است که در ایام محبس برای او سروده: «هوای روی تو دارم نمی‌گذارندم/ مگر به کوی تو این ابرها ببارندم/ مرا که مست توام این خمار خواهد کشت/ نگاه کن که به دست که می‌سپارندم ...» در بزرگداشت این بانوی گرامی، چند اجرای متفاوت از این غزل پراحساس را بشنویم @ehsanname

🎧غزل «هوای روی تو دارم نمی‌گذارندم ...» شعر و صدای هوشنگ ابتهاج #سایه (از آلبوم «هنر گام زمان» ۸۹) @ehsanname

🎼 قطعه «گنچ گمشده» با صدای محمد معتمدی و تار علی قمصری، با شعر هوشنگ ابتهاج #سایه (از آلبوم «عبور» ۹۴) @ehsanname

🎼 قطعه «هوای روی تو دارم» با صدای سالار عقیلی و آهنگ مازیار شاهی، با شعر هوشنگ ابتهاج #سایه (از آلبوم «قافله‌سالار عشق» ۹۵) @ehsanname

🎼 قطعه «دوردستان» با صدای امید نعمتی و آهنگ صادق تسبیحی، با شعر هوشنگ ابتهاج #سایه (از آلبوم حرمان» ۹۶) @ehsanname

🎼 قطعه «هوای زمزمه‌هایت» با صدای همایون شجریان و آهنگ غلامرضا صادقی، با شعر #حسین_منزوی و هوشنگ ابتهاج #سایه (از سریال «می‌خواهم زنده بمانم» ۹۹) @ehsanname

➖احسان رضایی: در دوران‌های سخت و بی‌ثبات کمتر جایی به اندازۀ یک کتاب آرامش‌بخش است، اما گاهی هم هست که بی‌ثباتی گریبان خود کتابها را هم می‌گیرد. خبر تعطیلی کتابفروشی نشر مروارید، یک نمونه از این اتفاقات است. کتابفروشی مروارید، از سال ۱۳۴۱ در روبروی دانشگاه تهران فعال بوده و یکی از قدیمی‌ترین کتابفروشی‌های این راسته به حساب می‌آمد. زمانی این فروشگاه محل رفت و آمد بسیاری از بزرگترین نویسندگان ایران بود و چهره‌هایی چون فروغ فرخزاد و بهرام بیضایی و عمران صلاحی و محمد حقوقی و قیصر امین‌پور و ... برای چاپ کتابشان به آنجا مراجعه می‌کردند. اما هم فعالیت این نشر در سالیان اخیر کم‌فروغتر از قبل شد و عمدتاً با بازچاپ کتابهای پرخواننده و خواهان دهه‌های قبلی به کارش ادامه داد و هم اینکه فروشگاه‌داری هم برای آنها سخت شده و حالا می‌خواهند کتابفروشی را تعطیل کنند. خبری تلخ برای همۀ دوستداران کتاب و ادبیات. این درست که نسل جدید کتابفروشی‌ها، آنهایی که امکان مطالعه و وقت‌گذارنی خریدار در محل را هم دارند، شکل سنتی فروش کتاب را متحول کرده و فروشگاه‌هایی که خودشان را با این روش و نیز ابزارهای اینترنتی و دیجیتال مطابقت ندهند، محکوم به شکست هستند، اما باز هم تعطیلی هر یک کتابفروشی خبری تلخ است، چه رسد به کتابفروشی‌هایی که نماد و تاریخچۀ نشر هستند. (قبلاً کتابفروشی طهوری هم در همین راستۀ انقلاب تعطیل شده بود.) طبق آمار وزارت ارشاد ۶هزار کتابفروشی در سطح کشور داریم. نیمی از آنها را لوازم‌التحریر‌فروشی‌ها تشکیل می‌دهد. هزار کتابفروشی هم داریم که کتاب درسی و کمک‌درسی می‌فروشند، می‌ماند فقط ۲۰۰۰ کتابفروشی که از این تعداد، هزار و ۴۰۰ کتابفروشی در تهران و ۶۰۰ کتابفروشی در شهرستان داریم. برای مقایسه، کافی است بدانیم ژاپن با جمعیتی تقریباً یک و نیم برابر ما (۱۲۵میلیون نفر)، ۱۴هزار و ۷۰۰ کتابفروشی دارد. از طرف دیگر، وضعیت نشر و ناشران در کشور ما دقیقاً برعکس این آمارهاست. طبق آمارهای خانه کتاب، در دو سال ۹۸ و ۹۹ مجموع کتابهای منتشرشده هر سال را ۵۵۰۰ ناشر منتشر کرده بودند. باز با ژاپن اگر مقایسه کنیم، تعداد ناشران ژاپنی ۳۴۸۹ ناشر است. ماجرا ساده است، ما بیشتر از کتابفروشی، ناشر داریم. بسیاری از کتابفروشی‌های موجود هم در معرض خطر تعطیلی قرار دارند. شاهدش هم تعطیلی یکی از قدیمی‌ترین کتابفروشی‎های راسته انقلاب بعد از شش دهه فعالیت. به نظر می‌رسد سیاستگذاران و مسئولان فرهنگی کشور، باید بیشتز از اعداد نشر، بر گسترش کتابفروشی‌ها و تقویت و توانمندسازی آنها بیشتر توجه کنند. کتابفروشی‌ها حالشان خوب نیست.
@ehsanname
📌این یادداشت در روزنامه «آرمان» (یکشنبه ۲۲ اسفند) منتشر شده است