💢 پایگاه جامع الأحادیث ابزاری نوین و تخصّصی برای حدیث‌پژوهان

پایگاه تخصصی جامع الاحادیث از مجموعه پایگاه‌های مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی است که وظیفه عرضه منابع حدیثی شیعه را بر عهده دارد.

بر کسی پوشیده نیست که امروزه احادیث - به ویژه در حوزه موضوعات تخصصی - به یکی از مهمترین ابزارهای پژوهشی و دینی و اعتقادی تبدیل شده اند.

با ورود اینترنت به عرصه اطلاع رسانی علمی، این کارکرد ابعاد گسترده تری یافته و این امکان فراهم شده است تا بسیاری از منابع حدیثی نیز با به کارگیری ابزار جدید به شکل نو و کارآمدتر در اختیار محققان قرار گیرند.

استقبال کاربران از یک سو و قابلیت‌های روز افزون مورد نیاز متخصصان مراجعه کننده از سوی دیگر، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی را بر آن داشت تا با راه اندازی "پایگاه تخصصی جامع الاحادیث" پاسخگوی این نیاز باشد.

🌐 سامانه هوش مصنوعی «گفتگو با احادیث»

📱 دریافت رایگان نرم‌افزار همراه جامع الاحادیث

📀 نرم‌افزار جامع الاحادیث نسخه 3.5

🆔 @ijtihadnetwork

💢 نسبت فقه و علوم اجتماعی | ترجمه‌پذیری، تعامل یا تقابل؟

✍️ حامد محمدجانی

تعامل میان‌دانشی، ضرورت تمدن‌سازی فقهی است، نه اینکه صرفا امری تزئینی یا ابزاری پنداشته شود. تمدن، حاصل تراکم سه عنصر است: عقلانیت، نهاد، و ساختار تصمیم‌سازی.

فقهی که سطح تمدن‌شازی ایفاگر نقش است، ناگزیر باید بتواند از مرزهای خود عبور کند و با دیگر نظام‌های دانایی، به‌ویژه علوم اجتماعی، مواجه شود و خود را در معرض تبادل معرفتی قرار دهد. اما این نسبت، نمی‌تواند یک‌سویه یا تحمیلی باشد؛ نه می‌توان فقه را در علوم اجتماعی مدرن مستحیل کرد و نه می‌توان علوم اجتماعی را در فضای فقهی تقلیل داد.

پرسش این است آیا فقه با دستگاه مفهومی خود، قادر است در زبان و منطق علوم اجتماعی وارد شود؟ آیا می‌توان قواعد فقهی را به نهاد، سیاست، مدل حکمرانی، و شاخص‌های کارآمدی ترجمه کرد؟ و مهم‌تر از آن، آیا چنین ترجمه‌ای موجب تقلیل فقه است یا توسعه آن؟

🔗 بخوانید

🆔 @ijtihadnetwork

💢 نقدی بر تحلیل یک جانبه عباس عبدی درباره نقش روحانیت و افول دینداری

✍️ دکتر عبدالوهاب فراتی

جناب آقای عباس عبدی در یادداشت «اندکی صریحتر» به بهانه نقد سخنان آیت‌الله علم الهدی درباره «جنگ نرم» به نقد کلیت نهاد روحانیت پرداخته است. هرچند یادداشت ایشان حاوی نکات قابل تأملی است که باید در تحلیل وضعیت دین داری در ایران کنونی به آنها توجه کرد اما رویکرد اصلی آن از منظر علمی و روش شناختی دچار کاستی‌های جدی است که باید به آنها اشاره شود. این نقد، خود واجد سه ضعف عمده مغالطه آمیز، تاریخ گریز و غیرمسئولانه است که در ادامه به تفصیل بررسی می‌شود.

۱. تقلیل گرایی جامعه شناختی (جامعه شناسی ساده انگارانه)
۲. تعمیم ناروا و نادیده گیری خدمات (کلی گویی غیرمنصفانه)
۳. پارادوکس در تبیین مسئولیت (دوگانگی معیار)
۴. مغالطه در تعریف «مردمسالاری دینی» (خلط مبانی)
۵. گزینشگری در نقد قدرت (جانبداری نظام مند)
۶. نتیجه: چهار آفت روشنفکری غیرمسئولانه

🔗 متن کامل یادداشت

🆔 @ijtihadnetwork

📚 تعلیقات استاد حیدر حب‌الله بر «منهاج الصالحین» آیةالله خوئی منتشر شد

در چارچوب تلاش‌های نوپدید برای بازخوانی متون فقهی و گشودن افق‌های تازه در عرصه اجتهاد، کتاب جدید استاد حیدر حب‌الله با عنوان «التعليقة على منهاج الصالحين» منتشر شد؛ اثری تحلیلی که به یکی از مهم‌ترین متون فتوایی معاصر می‌پردازد و می‌کوشد با تکیه بر رویکرد اجتهادی، مقاصدی، تطبیقی و تاریخی، قرائتی نو از گفتمان فقهی رایج ارائه دهد.

🔗 معرفی اثر

🆔 @ijtihadnetwork

📕بازشناسی نفوذ جریان سکولار در ادبیات فقهی معاصر

🔹این کتاب با تمرکز بر آثار و دیدگاه‌های «محمد سروش محلاتی»، به نقد مبانی فکری و فقهی او در زمینه نسبت دین و دولت، ولایت فقیه، استبدادستیزی، امر به معروف و نهی از منکر، اقتضائات زمان و عقل و دین می‌پردازد.

🔸این اثر انتقادی در هفت فصل تنظیم شده و هر فصل به یکی از محورهای اصلی نقد اختصاص یافته است. این اثر در دوره‌ای نوشته شده که بحث‌های مربوط به سکولاریسم و نسبت آن با فقه و سیاست در ایران معاصر، به ویژه در حوزه‌های علمیه و فضای فکری کشور، اهمیت ویژه‌ای یافته است.

🔹نویسندگان با رویکرد جریان‌شناسانه، تلاش می‌کند ضمن معرفی دیدگاه‌های سروش محلاتی، نقاط اختلاف و نقدهای خود را با استناد به منابع دینی و فقهی بیان کند.

👈 آشنایی بیشتر با کتاب

🆔 @ijtihadnetwork

📝 مقایسه‌ی شئون و اختیارات فقیه حاکم در اندیشه‌ی امام خمینی و سید احمد خوانساری

✍️ نویسندگان: عبدالواحد کرمی‌نژاد و محمدجواد ارسطا

✂️ هدف پژوهش حاضر مقایسه‌ی دو مکتب اجتهادی نجف و قم با روش تحلیلی و توصیفی، و از طریق مقایسه‌ی آرای امام خمینی و سید احمد خوانساری است.

مرحوم امام خمینی‌، نماد مکتب فقهی قم است که ادله‌ی اجتهادی را نظام‌وار و بر محور مقاصد کلان شریعت می‌نگرند؛ وجوب تشکیل دولت اسلامی تحت ولایت مطلقه‌ی فقیه، بنیان اندیشه‌ی سیاسی ایشان است.

مرحوم آیةالله سید احمد خوانساری نیز نماد مکتب نجف است که دقت عقلی او در فقاهت بیش از توجه به عرف می‌باشد، از آن‌جایی‌ که ایشان ادله‌ی اجتهادی را به‌صورت نظام‌وار و بر محور مقاصد شریعت نمی‌نگرند، بنابراین، دایره‌ی ولایت را صرفاً در افتاء، قضاء و حسبیه‌ی مضیّقه می‌بیند. دولت و اداره‌ی جامعه در اندیشه‌ی آیةالله خوانسازی مسکوت است. در عین‌حال، مشروعیت دولت از باب ضرورت و اضطرار و وجوب حفظ نظام اجتماعی که دلیل مشترک دولت عرفی و اسلامی است، از اندیشه‌ی وی قابل استنباط می‌باشد.

🆔 @ijtihadnetwork

💢 «المنهج فی علم الأصول» نقشه راهی برای نوسازی اندیشه فقهی

🔹حجةالاسلام سید مسعود مرتضوی با بررسی کتاب «المنهج فی علم الأصول» به عنوان مجموعه‌ای غنی از مباحث روش‌شناختی و متدولوژیک، تأکید کرد که این آثار، نقشه راهی برای تحولی بنیادین در فقه و اجتهاد معاصر هستند؛ تحولی که از طریق تلفیق اندیشه‌های نو، مطالعات بین‌رشته‌ای، و بازخوانی هوشمندانه مبانی قدما، مسیر تازه‌ای برای پژوهش‌های دینی و فقهی گشوده است. در ادامه گزارشی از مهمترین مباحث ارائه شده در این نشست پیش‌رویتان قرار می‌گیرد.

🔹این پژوهشگر، بر اساس مطالعات آثار آیةالله سیستانی گفت: بیش از صد مورد روش‌شناسی و منهجی را به طور فهرست‌وار از آثار ایشان استخراج گردیده است که پیگیری هر کدام از آن موجب تحول در مباحث اجتهادی و به خصوص دانش فقه است.

👈 برخی از مصادیق نوآوری منهجی آیت‌الله سیستانی

🆔 @ijtihadnetwork

💢 گذاری بر روش شناسی آیةالله سیستانی؛ از بازخوانی تراث تا خلق مسائل جدید

🔹حجةالاسلام علی رحمانی با واکاوی دقیق و نوآورانه رویکرد روش‌شناسانه آیةالله سیستانی در مواجهه با تعارض روایات، نشان می‌دهد که کتاب «المنهج فی علم الأصول» علاوه بر بازخوانی هوشمندانه مبانی قدما، مسیر نوینی در علم اصول و فقه معاصر گشوده است. رویکردی که بر مطالعه تاریخی و ادبی دقیق احادیث، تحلیل سیاق و زمینه‌های تقنینی کلمات معصومان (ع) متکی است و تفاوت بنیادینی با روش‌های رایج اصول فقه دارد.

🔹استاد حوزه علمیه مشهد با بیان اینکه آیةالله سیستانی؛ در اکثر مباحث از جمله بحث تعارض با نگاهی جامع به دیدگاه اصولیان پرداخته‌اند و تعادل و تراجیح یا تعارض ادله را به صورتی دقیق بررسی کرده‌اند؛ بیان داشت: اما در کنار مباحث متداول، مبحث اختلاف حدیث را به عنوان مهم‌ترین رکن در فهم و رفع تعارض به مباحث پیشین افزوده‌اند. ایشان معتقدند: پرداختن به اسباب اختلاف حدیث، باب جدیدی در تعارض ادله می‌گشاید و برکات فقهی بسیاری دارد. ایشان با گشودن باب اختلاف حدیث، امکان فهم عمیق‌تر تعارض ادله را فراهم کرده‌اند.

🔗 متن کامل گزارش

🆔 @ijtihadnetwork

📣 نشست علمی «عناصر جدید در موضوع شناسی موسيقی و رویکردهای نو در فقه موسیقی»

🎙 ارائه: استاد ابوالقاسم علیدوست

🗓 زمان: یکشنبه ۲۹ تیر - ساعت ۱۰ صبح

🏢 مکان: دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، چهارراه خسروی، نبش گذرگاه آیةالله واعظ طبسی، طبقه دوم، اتاق جلسات

🔗 حضور مجازی

🆔 @ijtihadnetwork

💢 آیا نمایش آلات موسیقی قبح‌زدایی از گناه است؟

🔹 بر اساس روایت مشترک شیعه و سنّی، پیامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور به محو آلات لهو بود

👤 استاد سیّد احمد مددی:

روایت معروفه‌ای است که هم در منابع اهل‌سنت ذکر شده و هم در منابع شیعه آمده است که از نظر ما سندش معتبر است. از عجائب این روایت این است که متن آن، هم در نقل اهل‌ سنت و هم در نقل اهل‌ تشیع، یکی است؛ یعنی بدون تفاوت متنی، از هر رو طریق روایت شده است.

آن روایت این است که ابوامامه باهلی نقل می‌کند که پیامبر (ص) فرمود: «إنّ الله بعثنی رحمة للعالمین، و لأمحق المعازف و المزامیر»: پیامبر فرمود: خداوند مرا برانگیخت تا رحمت برای عالمین باشم و مغازف و مزامیر را ریشه‌کن کنم.

«مَحَقَ» در لغت عرب به معنای ریشه‌کن‌ کردن است؛ یعنی همه آلات موسیقی را جمع کنید و آتش بزنید، باز خاکسترش می‌ماند. پیامبر می‌فرماید: من اصولاً مبعوث شدم تا ریشه این را از جامعه بکنم.

بحث صرفاً نمایش دادن یا ندادن آلات موسیقی نیست؛ بلکه بحث بر سر این است که نگه‌ داشتن و خریدوفروش و به‌ کار بستن و انواع تصرفاتی که این آلات می‌شود مشکل دارد و حرام است.

این روایت کلیه تصرفات در آلات موسیقی را حرام اعلام می‌کند. نمایش، نکته‌ای خاصی ندارد که متمایز از سایر تصرفات شود. سابق نیز که در مجالس خلفا و امراء بود و عده‌ای زنان و مردان می‌خواندند، همگی مصداق فعل حرام بود. الآن هم همین‌گونه است.

🔗 متن گفتگو

🆔 @ijtihadnetwork

💢 رویکردهای نوین در فقه موسیقی؛ افق‌گشایی با انضباط فقهی

✔️ استاد ابوالقاسم علیدوست:

موسیقی می‌تواند به عنوان «مخدر» یا «اسباب عقب نگه داشتن» عمل کند، که این یک خلق جدید است. ما زمان شیخ انصاری و صاحب جواهر و مرحوم نراقی چنین موضوعی نداشتیم. برعکس، موسیقی می‌تواند «یک ابزاری در خدمت تبلیغ» و «امواج هدایت» باشد، که این نیز «یک موضوع جدید است».

مسئله «دفع افسد به فاسد» الان به جد مطرح است. مثال مطرح شده، سیاست‌گذاری رسانه ملی برای حفظ مخاطب است. اگر رسانه ملی صرفاً به پخش محتوای مذهبی بپردازد، مخاطبان خود را از دست داده و آن‌ها به سمت رسانه‌های بیگانه با اینکه «تعهدشان نسبت به ارزش‌های ما نزدیک صفر است» می‌روند.

بنابراین، ساخت برخی فیلم‌ها یا اجازه پخش برخی موسیقی‌ها، که ممکن است در چارچوب سنتی خلاف باشند، برای «مقابله با فیلم‌های مبتذل» و «کنترلی» بر صداهای مبتذل، از باب دفع افسد به فاسد مطرح می‌شود.

🔗 گزارش تفصیلی نشست در «اجتهاد»

🆔 @ijtihadnetwork

🎧 روایتِ واپسین لحظات؛ دو نقل از احتضار حاج‌ آقا حسین قمی و آقا ضیاء عراقی

🎙 استاد سیّد احمد مددی

🆔 @ijtihadnetwork

🎧 اندیشه‌های شهید آیةالله شیخ فضل الله نوری

🎙 حجةالاسلام مهدی ابوطالبی

00:44 ابعاد ترور شخصیتی آیت الله شیخ فصل الله نوری(ره) پیش از ترور و حذف فیزیکی
7:28 چرا علما و بزرگان حوزه با اعدام شیخ مخالفت نکردند؟
11:37 علت صدور حکم اعدام شیخ فضل الله نوری صرفا مخالفت با مشروطه بود؟
13:45 آیا قلمرو دین از دیدگاه شیخ فضل الله نوری با دیدگاه مرحوم میرزای نائینی تفاوتی دارد؟
21:47 آیا نظارتی که شیخ در آن زمان مد نظرش بود با نظارتی که امروز در شورای نگهبان داریم یکیست؟ چه تفاوت هایی با هم دارد؟
26:05 آیا شیخ شهید مخالف تشکیل مدارس دخترانه و تحصیل دختران بوده است؟
33:29 جامعه ی امروزی به خصوص حوزه و روحانیت فعلی از واقعه ی شهادت شیخ فضل الله چه درسی میتوانند بگیرند؟ (مهم ترین درس واقعه مشروطه)
40:06 معرفی چند کتاب در این باره

🌐 کشکول ناب حوزوی

🆔 @ijtihadnetwork

📜 نامه مهم علمای بزرگ مشهد در محکومیت اقدامات آمریکایی‌ها در خرید املاک و جایگاه‌های متعدد در مشهد و ساخت کلیسا

📝 آیات عظام: سید حسین طباطبایی قمی، شیخ محمد نهاوندی، شیخ محمد قوچانی، سید مرتضی رضوی، شیخ مرتضی بجنوردی، حاج ملا هاشم خراسانی، شیخ علی‌اکبر نهاوندی و...

🗓 به تاریخ ۷ اسفند ۱۳۰۱ شمسی

🆔 @ijtihadnetwork

💢 نوآوران عرصه فقه

✍️ استاد احمد مبلغی

در پهنه‌ی پرپیچ‌وخمِ اقوال و آرا، هماره مردانی سر برآورده‌اند که نه تنها خود در گردنه‌های اجتهاد، نشانی از نوآوری و دگرگونی نهاده‌اند، بلکه گذرگاه‌های اندیشه را نیز به دو پاره ساخته‌اند: پیش از ایشان و پس از ایشان. آنان را می‌توان نقطه‌های عطفِ تبارشناسی فقه خواند؛ چرا که با آمدنشان افق‌های تازه‌ای گشوده شد، و با رفتنشان، راه‌هایی نو بر مسالک پیشینیان بسته شد.

از جمله‌ی این پیشاهنگان، شهید اول ـ قدّس سرّه ـ است، که با طبعی جوشان و ذهنی ژرف، چون به رأیی مى رسید، از ابراز آن پروایی نداشت و از تغییر اقوال گذشتگان درنگ نمی‌کرد، پس از وی، بسیاری از آرائی که وی درانداخته بود، دست‌به‌دست شد و در ساحت فقاهت، مأخوذ و مقبول گشت.

محقّق اردبیلی و شیخ انصاری نیز از همین مجموعه هستند.

در روزگار ما نیز، چهره‌هایی پدیدار شده‌اند که ساحت فقه را از نو آراسته و معالم آن را دگرگون ساخته‌اند؛ از آن جمله، حضرت امام خمینی، شهید صدر، مرحوم آیةالله خویی، مرحوم نائینی، و مرحوم حکیم‌اند، که هر یک به نحوی آرا را بازخوانی کرده و بر پیکره‌ی فقه، طرحی نو افکنده‌اند.

پویایی فقه، با رکود نمی‌سازد، و جوهر اجتهاد، در پذیرش تجدید و تجدد است.

🆔 @ijtihadnetwork

💢تأملی بر دیدگاه استاد علیدوست در فقه موسیقی

✍️حجت‌الاسلام حمید مغربی

در عصر حاضر که دگرگونی‌های پرشتاب فرهنگی و رسانه‌ای، چالش‌های بی‌سابقه‌ای را پیش روی نظام‌های دینی قرار داده است، ضرورت بازخوانی و بازسازی اجتهاد فقهی برای پاسخگویی به مسئله موسیقی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. سخنان حجت‌الاسلام والمسلمین استاد ابوالقاسم علیدوست از فقیهان معاصر، در خصوص فقه فرهنگ و رسانه، در زمره جسورانه‌ترین و پیشروترین مواجهه‌های فقهی با این عرصه به شمار می‌رود. ایشان در نشست «فقه موسیقی: افق‌گشایی و انضباط فقهی» با ارائه تحلیلی پویا و مسئله‌محور، کوشیده‌ تا با استفاده از قواعد فقهی، راهکارهای عقلانی و به‌نوعی واقع‌بینانه‌ای برای مدیریت کلان فرهنگی در جامعه دینی ارائه دهد.

یادداشت حاضر درپی آن است این دیدگاه نوآورانه را به نقد و بررسی بنشیند. در ابتدا نقاط قوت و ظرفیت‌های این نظریه، از جمله نگاه پویا، توسعه مفهومی و کاربرد هوشمندانه قواعد فقهی در سیاست‌گذاری بررسی شده، و سپس چالش‌ها و نکات نیازمند تدقیق بیشتر آن مورد واکاوی قرار گرفته است.

🔗 در «اجتهاد» بخوانید: http://ijtihadnet.ir/?p=79162

🆔 @ijtihadnetwork

💢به‌نام تضعيف خط فقاهتی به کام خط غلو و خرافه‌گرایی

✍️دکتر حسن انصاری

جريان‌های باطنی بر خلاف ظاهرشان عموما پروژه‌هایی سياسی بوده‌اند. نوعی مقابله و عصيان بر جريان مسلط سياسی و الهياتی است. فرض اين جريان‌ها اين است که تفسير جريان مسلط تنها موافق با ظاهر شريعت و متن مقدس است و معانی باطنی آنها را ناديده می‌گيرد و يا به حاشيه می‌برد. بنابراين جريان‌های باطنی و عرفانی که در پيرامون قرائت‌های رسمی و در برابر آنها رشد می‌کنند به تأويل متن مقدس در راستای ارائه معنایی باطنی دعوت می‌کنند.

در نظام  فقه و شريعت، نجات در پرتوی ايمان به "ضروريات دين" و نظام الهياتی و عمل به شريعت ممکن است و فقيه تنها با اجتهادش عمل به شريعت را برای مقلدان و غير مجتهدان تسهيل می‌کند اما در نظام‌های باطنی نجات نه عمل به شريعت بلکه تنها در پرتوی تمسک به "شيخ" و "قطب" و "ولی" و "باب/حجت" معنا می‌يابد. برای دستيابی به نجات و معرفت خدا بايد از سلسله مراتب باطنی و معنوی گذر کرد.

🔗 مطالعه متن کامل: http://ijtihadnet.ir/?p=79159

🆔 @ijtihadnetwork