نگاهی به نقش برندگان جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۵ در تحول هوشمندانه داروسازی و پزشکی حال و آینده

اعطای جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۵ به سوسومو کیتاگاوا (Susumu Kitagawa)، ریچارد رابسون (Richard Robson) و عمر یاقی (Omar Yaghi) نقطه‌عطفی در تاریخ علم مواد و زیست‌فناوری به‌شمار می‌رود. این سه دانشمند با ابداع و توسعه‌ی ساختارهای موسوم به چارچوب‌های فلزی–آلی (Metal–Organic Frameworks, MOFs)، جهانی تازه از مواد متخلخل، قابل‌برنامه‌ریزی و واکنش‌پذیر را پدید آوردند.

معماری مولکولی با قابلیت طراحی

چارچوب‌های فلزی–آلی ساختارهایی بلوری‌اند که از پیوند میان یون‌های فلزی و لیگاندهای آلی تشکیل شده‌اند. ویژگی منحصربه‌فرد این مواد، تخلخل فوق‌العاده بالا و قابلیت تنظیم شیمیایی و ساختاری است؛ خصوصیتی که آن‌ها را به یکی از انعطاف‌پذیرترین سکوی‌های طراحی در شیمی نوین بدل کرده است. این معماری دقیق، به پژوهشگران امکان می‌دهد تا خواص شیمیایی و فیزیکی ماده را برای کارکردهای خاص، از جمله کاربردهای زیست‌پزشکی، بهینه کنند.

سامانه‌های نوین برای رهایش هدفمند دارو

یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای MOFها در پزشکی، توسعه‌ی سامانه‌های هوشمند رهایش دارو (Smart Drug Delivery Systems) است. ساختار متخلخل آن‌ها می‌تواند داروها را درون خود ذخیره کرده و در پاسخ به تغییرات محیطی مانند pH، دما یا تابش نور، به‌صورت کنترل‌شده آزاد کند. این ویژگی، مسیر درمان‌های هدفمند در بیماری‌هایی چون سرطان را هموار ساخته است. به‌ویژه، چارچوب‌های مبتنی بر زیرکونیوم (Zr-MOFs) برای انتقال داروهای ضدتومور مانند دوکسوروبیسین (Doxorubicin)، نتایج چشمگیری نشان داده‌اند.

بسترهای تازه برای تشخیص و تصویربرداری

در عرصه‌ی تشخیص پزشکی، MOFها به‌عنوان حامل‌های نوری و مغناطیسی به‌کار گرفته می‌شوند. ترکیب آن‌ها با مواد فلورسانس یا ایزوتوپ‌های رادیواکتیو، منجر به ساخت نانوپروب‌های تصویربرداری (Imaging Nanoprobes) برای روش‌هایی چون MRI و PET شده است. این فناوری‌ها دقت تصویربرداری سلولی و مولکولی را به‌طور چشمگیری افزایش داده‌اند.

از حسگرهای زیستی تا درمان‌های نوری

چارچوب‌های فلزی–آلی همچنین پایه‌ای برای توسعه‌ی حسگرهای زیستی (Biosensors) با حساسیت بالا فراهم کرده‌اند؛ ابزاری که قادرند مولکول‌های زیستی یا گازهای نشانگر بیماری را در غلظت‌های بسیار پایین شناسایی کنند. برخی از این چارچوب‌ها با ترکیبات نوری فعال، در درمان‌های نوینی مانند درمان فوتودینامیک (Photodynamic Therapy) و درمان فوتوترمال (Photothermal Therapy) نیز به کار می‌روند.

آینده‌ای در هم‌تنیده با زیست‌فناوری

جهت‌گیری‌های تازه در این حوزه به‌سوی طراحی بیومواد (Bio-MOFs) پیش می‌رود؛ موادی که از لیگاندهای زیستی مانند اسیدهای آمینه یا پپتیدها ساخته می‌شوند و می‌توانند به‌طور طبیعی در بدن تجزیه شوند. این نسل جدید از مواد، راه را برای درمان‌های شخصی‌سازی‌شده و زیست‌سازگار هموار می‌سازد.

جمع‌بندی

کشف و توسعه‌ی چارچوب‌های فلزی–آلی، که روزگاری دستاوردی صرفاً شیمیایی به‌نظر می‌رسید، اکنون در قلب تحولات پزشکی مدرن جای گرفته است. از دیدگاه علمی، دستاورد برندگان نوبل شیمی ۲۰۲۵ نه‌تنها گامی بزرگ در مهندسی ماده، بلکه گشایشی در مهندسی حیات است، که نمونه‌ای درخشان از چگونگی پیوند میان معماری مولکولی و پزشکی آینده‌نگر می‌باشد.


دکتر رضا جعفری
استاد یار ایمونولوژی پزشکی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز و
عضو کمیته علمی انجمن ایمونولوژی و آلرژی ایران


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

در رسای استاد دکتر فتح اله حکمی، فوق تخصص و استاد برجسته جراحی توراکس ایران

سروده استاد دکتر ابراهیم رزم پا، استاد بیماری های گوش و حلق و بینی دانشگاه علوم پزشکی تهران، مهرماه ۱۴۰۴ خورشیدی


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

در رسای استاد دکتر فتح اله حکمی

سروده استاد دکتر ابراهیم رزم پا

مجلسی از نخبگان اینجا بپاست
جمع استادان خوب وباصفاست

افتخاری  شد  نصیب  رزم پا
اندر این محفل پذیرای شماست

من جسارت می کنم در جمعتان
شعر گفتن در چنین جمعی رواست؟

این اساتیدند محبوب و بصیر
کارشان تهذیب و تعلیم و شفاست

بخش توراکس است مدیون کسی
کو در ایران وجهان نام آشناست

از حکمی دوستان کم گفته اند 
این دلیل گفتمان  رزم پاست

انچه گویم من ز ارزشهای او
از زبان دل بود بی کم و کاست

حکمی حکما فقط استاد نیست
سمبل ایمان و ایثار و  وفاست

هم معلم هم مدبر هم طبیب
باصراحت باصداقت ،دلرباست

پرتوان دریای علم و دانش است
در تخصص با تعهد کیمیاست

حامی همکار و در هر مشکلی
باحضور مثمرش مشکل گشاست

در تعالیمش دقیق و سخت کوش
با صبوری در عمل ها رهنماست

هرکجا باشد حضورش کارساز
با تعقل گفته هایش پربهاست

با وجود این مقام و منزلت
خاکی و افتاده و بی ادعاست

درد بیماران همیشه درد اوست
یاور هر مستمند بی نواست

در بیان حرف حق در هرزمان
فاش می گوید به هر لحنی سزاست

گاه در لحنش اگر پرخاش بود
لیک قلبش پرزمهر وبی ریاست

با تعهد در ره خدمت به خلق
نام او نیکو و اجرش با خداست

مهر ایران در دل و اندیشه اش
رادمردی  از  تبار   آریاست

آرزومندم که عمرش مستدام
مهر اوهم تا ابد در قلب ماست

جمله این جمع در و  گوهرند
حکمی تک گوهری ناب و جداست


مهرماه ۱۴۰۴ خورشیدی


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

وبینار علمی

تحمل ایمنی محیطی (Peripheral Immune Tolerance)

به مناسبت جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۵
و مروری بر دستاوردهای درخشان علمی آن

تاریخ: ۳ آبان ۱۴۰۴ خورشیدی، ۲۵ اکتبر ۲۰۲۵ میلادی

ساعت: ۱۹:۰۰ به وقت ایران


شرکت در این وبینار رایگان می باشد.

برگزارکنندگان:
بنیاد آکادمیک جهانی پروفسور علیرضا یلدا در جهان پزشکی،
آکادمی پزشکان و دندانپزشکان ایرانی در آلمان و
اتحاد زیست شناسان ایران

لینک ثبت نام:

https://biologyevents.ir/course/837

لینک ورود:

https://skyroom.online/ch/union/-1760891002-


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

وبینار علمی
تحمل ایمنی محیطی (Peripheral Immune Tolerance)

به مناسبت جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۵
و مروری بر دستاوردهای درخشان علمی آن

تاریخ: ۳ آبان ۱۴۰۴ خورشیدی، ۲۵ اکتبر ۲۰۲۵ میلادی

ساعت: ۱۹:۰۰ به وقت ایران

دبیر علمی:
پروفسور علیرضا رنجبر، بن، آلمان


سخنرانان و عنوان های سخنرانی:

۱- مروری بر تحمل ایمنی محیطی و اهمیت آن در پزشکی

پروفسور علیرضا رنجبر
استاد ممتاز بیماری های کودکان و نوجوانان، ایمونولوژی و آلرژی مولکولی و بالینی،
بُن، آلمان


۲- تحمل ایمنی محیطی و نقش ان در بیماری‌های عفونی بالینی

پروفسور رضا نصیری
استاد هماتولوژی بالینی و فارماکوتراپی، دانشگاه میشیگان آمریکا،
مشاور ارشد سازمان جهانی بهداشت در حوزه بیماری‌های عفونی و ویروسی


۳- رویکردهای درمانی با سلول‌های T رگولاتوری (Treg Therapy)

پروفسور امیرعلی حمیدیه
استاد هماتولوژی-انکولوژی کودکان و پیوند سلول‌های بنیادی
دانشگاه علوم پزشکی تهران


۴- درمان‌های NK و CAR NK در سرطان

دکتر نفیسه اسماعیل
استاد ایمونولوژی ایمونولوژی
دانشگاه علوم پزشکی اصفهان


۵- از برندگان نوبل ۲۰۲۵ تا تولرانس: برهم‌کنش ایمونولوژی، فلسفه علم و ذهن‌شناسی

دکتر رضا جعفری
استادیار ایمونولوژی و واکسینولوژی،
موسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی


این وبینار علمی فرصتی استثنایی برای پژوهشگران، پزشکان و علاقه‌مندان به حوزه ایمنی‌شناسی و پزشکی مدرن است تا با آخرین پیشرفت‌های جهانی در زمینه تحمل ایمنی محیطی و کاربردهای درمانی آن آشنا شوند.

شرکت در این وبینار رایگان می باشد.

برگزارکنندگان:
بنیاد آکادمیک جهانی پروفسور علیرضا یلدا در جهان پزشکی،
آکادمی پزشکان و دندانپزشکان ایرانی در آلمان و
اتحاد زیست شناسان ایران

لینک ثبت نام:

https://biologyevents.ir/course/837

لینک ورود:

https://skyroom.online/ch/union/-1760891002-


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

Scientific webinar on

       Peripheral Immune Tolerance

On the Occasion of the 2025 Nobel Prize in Physiology or Medicine and a Review of Its Brilliant Scientific Achievements

October 25, 2025, at 7:00 PM (Iranian time)


Participation in this webinar is free of charge.

Organizers:

International Prof. Yalda Academic Foundation  in Medical Sciences,

Academy of Iranian Physicians and Dentists in Germany,

and Union of Iranian Biologists


Registration Link:
https://biologyevents.ir/course/837

Link to Join the Webinar:
https://skyroom.online/ch/union/-1760891002


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

Scientific webinar on

Peripheral Immune Tolerance

On the Occasion of the 2025 Nobel Prize in Physiology or Medicine and a Review of Its Brilliant Scientific Achievements

October 25, 2025, at 7:00 PM (Iranian time)


Scientific Chair: Prof. Alireza Ranjbar,  Bonn, Germany

Speakers:

1. An Overview of Peripheral Immune Tolerance and Its Emerging Role in Medicine

Prof. Alireza Ranjbar,
Distinguished Professor of Pediatrics,  Molecular and Clinical Immunology and Allergy,
Bonn, Germany


2. Peripheral Immune Tolerance and Clinical Infectious Diseases

Prof. Reza Nassiri,
Professor of Clinical Hematology and Pharmacotherapy at the University of Michigan, USA,
Senior Advisor to the World Health Organization in the field of infectious and viral diseases


3. Regulatory T-cell therapy approaches

Prof. Amir Ali Hamidieh,
Professor of Pediatric Hematology- Oncology and Stem Cell Transplant,
Tehran University of Medical Sciences


4. NK and CAR NK therapy in cancer

Dr. Nafiseh Esmail,
Professor of Immunology,
Isfahan University of Medical Sciences

5. From the 2025 Nobel Laureates to Tolerance: At the Crossroads of Immunology, Philosophy of Science, and Philosophy of Mind

Dr. Reza Jafari,
Assistant Professor of Immunology and Vaccinology,
Razi Vaccine and Serum Research Institute


Participation in this webinar is free of charge.

Organizers:

International Prof. Yalda Academic Foundation in Medical Sciences,

Academy of Iranian Physicians and Dentists in Germany,

and Union of Iranian Biologists


Registration Link:
https://biologyevents.ir/course/837

Link to Join the Webinar:
https://skyroom.online/ch/union/-1760891002


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

🔰از دبیرستان البرز تا دانشگاه تهران؛
زندگی و زمانه دکتر علیرضا یلدا

✍مرضیه نظرلو؛ پژوهشگر و نویسنده:

🔸علیرضا یلدا، فردی وارسته، بی‌نیاز، قانع، آرام و عاشق بود و همیشه سعی داشت به شاگردانش عشق را آموزش دهد تا عاشقانه بیماران را مداوا کنند، به آن‌ها یاد می‌داد، عاشق ایران و مردم باشند و قلب خودش نیز همواره برای مردم و نجات بیماران می‌تپید. در این یادداشت به مروز زندگی او پرداخته‌ایم.

🔸دکتر یلدا تجربه ۸۵ سال زندگی‌اش را در یک جمله می‌دانست که باید شاد بود و لازمه شاد بودن نیز محبت کردن است.

🔸می‌گفت: «محبت کردن، انسان‌ها را به هم نزدیک می‌کند و مادیات بین آن‌ها فاصله می‌اندازد. با پول نمی‌توان محبت و شادی خرید. پس بی‌دریغ محبت کنید. چه اشکالی دارد دکتر به بیمارانش با لبخند و روی گشاده، محبت کند؟ و تأثیر بی نظیرش را که از هزار قلم دارو برتر است ببیند؟ پزشکی که فقط به دنبال مهر زدن روی دفترچه بیمار است بدون این‌که کاری کرده باشد! می‌خواهد به کدام شادی در دنیا برسد!؟ من همیشه به دانشجوها تأکید می کنم که شیطان در کمین است و باید مراقب باشند که تحت تأثیر قرار نگیرید و بیمار را به شکل کیف پول نبینند. یک نفر صرفاً به خاطر سواد خوبش، استاد نمی‌شود. استاد خوب علاوه بر درس، آداب زندگی و معنای آن را به دانشجویان می‌آموزد. به شاگردانش یاد می‌دهد که موفقیت اصلی، موفقیت معنوی و روانی است، نه موفقیت اجتماعی که مترادف پولدار شدن است. منظورم این نیست که مادیات ارزش ندارد، ولی تمام زندگی مادیات نیست. من به این جوان‌ها امیدوار هستم. باید خودمان را با خودمان مقایسه کنیم اما بین‌المللی فکر کنیم و ملی عمل کنیم و امکانات و شرایط‌مان را بسنجیم. مدیر خوب کسی است که از امکانات موجود بهترین استفاده را می‌برد. باید واقعاً کشورمان را دوست داشته باشیم و فقط حرفش را نزنیم.



ibna.ir/x6CNX

@ibna_official



بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

پروفسور جیمز واتسون ( ۶ آپریل ۱۹۲۸ میلادی - ۶ نوامبر ۲۰۲۵) ، برنده جایزه نویل فیزیولوژی یا پزشکی در سال ۱۹۶۲ میلادی و از بنیانگذاران ژنتیک نوین جهان

بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

اندوه برای از دست دادن انسانی دانشمند، اما با باورهایی نادرست و دانشی که می‌بایست مسئولیت انسانی و اجتماعی بیشتری به همراه آورد، اما نیاورد.

در ۶ نوامبر ۲۰۲۵ میلادی، پروفسور جیمز واتسون (۶ آوریل ۱۹۲۸ میلادی - ۶ نوامبر ۲۰۲۵ میلادی)، یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های سپهر دانش ژنتیک جهان، از معماران ژنتیک نوین و برنده‌ جایزه‌ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی، در سن ۹۷ سالگی چشم از جهان فروبست.

همواره برای او احترام ویژه‌ای قائل بودم؛ به‌ویژه آن‌که بخشی از کار من در پژوهش و بالین پزشکی بر پایه‌ی دستاوردهای او بنا شده است.

اما در سال ۲۰۰۷ میلادی، هنگامی که از دیدگاه‌های نژادپرستانه و عاری از پشتوانه‌ی علمی او آگاه شدم، شگفت‌زده و متأسف شدم. نمی‌توانستم آن را بپذیرم و می‌اندیشیدم که شاید سخنانش سوءتفاهمی بوده است. مگر می‌شود دانشمندی با چنان ژرفای علمی و با آن‌همه داده‌ی واقعی پیرامون خود، اندیشه‌هایی چنین تبعیض‌آمیز داشته باشد؟

مشتاقانه منتظر بودم گفته‌هایش را اصلاح کند؛ اما نه‌تنها چنین نکرد، بلکه بدون ارائه‌ی هیچ داده‌ی علمی، آن‌ها را تکرار نمود.

در آن سالها نامه‌ای برایش نوشتم که در آن، ضمن حفظ احترام همیشگی‌ام، چنین آورده بودم:

«استاد بزرگ، دانش همواره با خود مسئولیتی افزون‌تر می‌آورد؛ به‌ویژه مسئولیت اجتماعی و اخلاقی.»

پاسخی از او دریافت نکردم، هرچند دیگر آن سخنان را تکرار نکرد. بسیار آرزو می‌کردم که در سال‌های پایانی عمرش، آن دیدگاه‌های نادرست را اصلاح کند و از اندیشه‌های نژادپرستانه‌اش پوزش بخواهد. اما افسوس که چنین نشد و احترام از دست‌رفته‌اش بازنگشت.

او را برای دانش و نقش بنیادینش در پیشرفت علم ژنتیک می‌ستایم، اما از باورهای اشتباهش اندوهگینم؛ باورهایی که مانع پیوند دانش او با مسئولیت انسانی، اجتماعی و اخلاقی شد و دانشی والا را به خوراکی برای نژادپرستان بدل ساخت.

روانشان برای دستاوردهای درخشان پزشکی شان شاد و یادشان گرامی

پروفسور علیرضا رنجبر
۷ نوامبر ۲۰۲۵ میلادی
بن، آلمان


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

درسی برای آموختن

برای آنانی که می اموزند


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

۱۲ نوامبر، روز جهانی آماس شش ( التهاب ریه،  پنومونی)

در تاریخ ۱۲ نوامبر هر سال، روز جهانی آماس شش ( التهاب ریه،  پنومونی) (World Pneumonia Day) برگزار می‌شود تا آگاهی عمومی نسبت به بیماری پنومونی افزایش یابد؛ بیماری که یکی از شایع‌ترین اما دست‌کم‌گرفته‌شده‌  عفونت‌های دستگاه تنفسی است.
این ابتکار جهانی با هدف یادآوری اهمیت پنومونی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین دلایل بیماری و مرگ‌ومیر در سراسر جهان، به‌ویژه در میان کودکان زیر پنج سال و افراد مسن، شکل گرفته است.

پنومونی بزرگترین علت مرگ ناشی از بیماری‌های عفونی در میان کودکان و بزرگسالان در جهان به شمار می‌رود. هر سال حدود ۲٫۵ میلیون نفر در اثر پنومونی جان خود را از دست می‌دهند که از این میان بیش از ۸۰۰ هزار نفر را کودکان شامل می‌شوند.  بیشتر این مرگ‌ها قابل پیشگیری هستند، در صورتی که افراد به روش‌های مؤثر پیشگیری و درمان دسترسی داشته باشند.

با انکه پنومونی گاه تهدیدکنندهٔ زندگی است و می‌تواند هر کسی را مبتلا کند، اما افراد ضعیف‌تر و آسیب‌پذیرتر بیشتر در معرض خطر هستند.

از جمله عوامل خطر برای ابتلا به پنومونی می‌توان به سوء‌تغذیه، آلودگی هوا، سیگار کشیدن، ابتلا به ویروس HIV، بیماری‌های مزمن و ضعف سیستم ایمنی بدن اشاره کرد.

مهم‌ترین عوامل ایجادکنندهٔ پنومونی شامل باکتری‌ها، ویروس‌ها و قارچ‌ها هستند.

تتشخیص و درمان این بیماری به نوع عامل عفونت، سن و وضعیت سلامتی بیمار و همچنین امکانات درمانی موجود بستگی دارد.

سازمان جهانی بهداشت (WHO) هدف‌گذاری کرده است که تا سال ۲۰۳۰ میلادی، میزان مرگ‌ومیر ناشی از پنومونی را تا ۳۰ درصد کاهش دهد. برای رسیدن به این هدف، باید تلاش‌های جهانی در زمینه‌های مختلفی چون افزایش تعداد واکسیناسیون، بهبود خدمات پزشکی و مبارزه با فقر انجام گیرد.


پروفسور عليرضا رنجبر
۱۲ نوامبر ۲۰۲۵ میلادی
بن، آلمان


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

۱۲ آذرماه ۱۳۰۹ خورشیدی زادروز بزرگمردی است که به دانش و انسانیت و میهن دوستی راستین معنا بخشید.

زادروز زنده یاد استاد استادان پروفسور علیرضا یلدا و روز پزشکان متخصص بیماری های عفونی فرخنده باد.

بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

۱۲ آذرماه ۱۳۰۹ خورشیدی زادروز بزرگمردی است که به دانش و انسانیت و میهن دوستی راستین معنا بخشید.

زادروز زنده یاد استاد استادان پروفسور علیرضا یلدا و روز پزشکان متخصص بیماری های عفونی فرخنده باد.

بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

زادروز انسان بزرگ و فرازمینی، پدر و بنیانگذار دانش نوین بیماری های عفونی ایران ، استاد مسلم دانش و اخلاق پزشکی و از چهره های همیشه ماندگار تاریخ معاصر پزشکی ایران، زنده‌یاد استاد استادان پروفسور علیرضا یلدا خجسته باد.
بدان امید که راهشان پر رهرو باشد.


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
@ipyaf

سرولوژی و مکتب آلمان: نگاهی به زایش یک دانش، گذر از یک واژه و راهیابی آن به ادبیات دانش پزشکی


- پروفسور رضا فرید حسینی (استاد پیشکسوت و نمونه ایمونولوژی، ایمونوتراپی و آلرژی، عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی ایران)

- پروفسور علیرضا رنجبر (استاد ممتاز ایمونولوژی و آلرژی و پزشکی مولکولی و بالینی کودکان، بُن، آلمان /عضو برگزیده و پیوسته انجمن جهانی پژوهش های علمی Sigma Xi )

- دکتر رضا جعفری (ایمونولوژیست، کمیته علمی انجمن ایمونولوژی و آلرژی)


در اواخر قرن نوزدهم، مجموعه‌ای از کشف‌های زیستی در اروپا پزشکی را دگرگون کرد و سرم، که پیش‌تر ماده‌ای ناشناخته تلقی می‌شد، به ابزاری درمانی و تشخیصی بدل شد. استخراج آنتی‌توکسین‌ها، شناخت پادتن‌ها و تلاش برای استفاده درمانی از سرم، مفهوم ایمنی اکتسابی را از فرضیه‌ای نظری به یک واقعیت بالینی تبدیل کرد؛ اما تا پیش از دههٔ ۱۹۰۰ واژهٔ «سرولوژی» هنوز تثبیت نشده بود و دانشمندان برای قلمرویی که تازه خلق شده بود، زبان مشترکی نداشتند. واکنش‌های آگلوتیناسیون و پرسیپیتاسیون، شناخت پادتن‌ها و توصیف سازوکارهای ایمنی در سال‌های ۱۸۹۰ توسعه یافتند، اما تبدیل این دستاوردهای پراکنده به یک رشتهٔ علمی مستقل، حاصل تلاش گروهی از پیشگامان بود که هر یک بخشی از این پازل را تکمیل کردند. در این میان امیل فن بیرینگ در فاصلهٔ ۱۸۹۳ تا ۱۸۹۴ با به‌کارگیری سرم ضدتوکسین برای درمان دیفتری، مفهوم «درمان فعال با سرم» را بنیان گذاشت و نخستین راهنمای علمی برای کاربرد درمانی سرم ارائه داد؛ دستاوردی که در نهایت نخستین جایزهٔ نوبل پزشکی در سال ۱۹۰۱ را برای او به همراه داشت و سرم را از یک مادهٔ مبهم به ابزار پزشکی بدل کرد. به موازات او، ژول بوردِه در سال‌های ۱۸۹۹ تا ۱۹۰۱ اصول پرسیپیتاسیون و آگلوتیناسیون را توصیف کرد و سازوکار کمپلمان را کشف نمود؛ او نه‌تنها واکنش‌های سرولوژیک را توصیف کرد بلکه آن‌ها را به نظریه‌های مولکولی ایمنی پیوند زد و سرولوژی را از علم مشاهده به علم تبیین تبدیل کرد؛ دستاوردی که در سال ۱۹۱۹ برای او نوبل به ارمغان آورد. در همین دوره، ماکس فون گروبر و هربرت درهام واکنش آگلوتیناسیون را فرمول‌بندی کردند و نخستین آزمون سرولوژیک استاندارد برای تشخیص حصبه ارائه دادند و نشان دادند که سرم می‌تواند رابطهٔ «پادتن-ویژگی» را به ابزار تشخیصی بیماری‌ها تبدیل کند. کشف گروه‌های خونی توسط کارل لندشتاینر در سال ۱۹۰۰ و توسعهٔ مفهوم «آنتی‌ژن – آنتی‌بادی» بُعد تازه‌ای به سرولوژی بخشید؛ کشفی که بعدها کاربردهای گسترده‌ای در انتقال خون، ژنتیک انسانی و پزشکی قانونی یافت و در سال ۱۹۳۰ جایزهٔ نوبل را برای او به همراه داشت. هم‌زمان، پاول اولن‌هوت در سال ۱۹۰۱ آزمون رسوب اختصاصی برای تشخیص منشأ گونه‌ای خون را ابداع کرد و نخستین کاربرد گستردهٔ سرولوژی در پزشکی قانونی را ممکن ساخت.
در این دوره، هنوز واژهٔ «سرولوژی» تثبیت نشده بود و اصطلاحاتی مانند Serodiagnosis و Serumtherapy رایج‌تر بودند؛ اما در اوایل قرن بیستم، نخستین کاربردهای مستند واژهٔ «سرولوژی» در متون آلمانی ظاهر شد. در دههٔ ۱۹۱۰ این اصطلاح به‌سرعت در متون انگلیسی و فرانسوی رواج یافت. میان سال‌های ۱۸۹۴ تا ۱۹۱۵، موجی از کتاب‌ها و تک‌نگاری‌ها تلاش کردند این حوزهٔ نوظهور را استانداردسازی کنند؛ از جمله آثار Baumgarten، Fraenkel & Bandler، Wassermann، Todd & Eyre و Noguchi که سرولوژی را از مجموعه‌ای از تجربیات پراکنده به علمی با اصول و آموزش ساختاری تبدیل کردند.
در اوایل قرن بیستم، چندین اثر به زبان آلمانی منتشر شد که به‌صورت کتاب‌ها یا گردآوری مقالات تخصصی، پایه‌های علمی و کاربردی سرولوژی را تثبیت کردند. این آثار، که اغلب تحت عناوینی مانند Fortschritte der Serologie («پیشرفت‌های سرولوژی»، تألیف Hans Schmidt و منتشرشده توسط ناشر Steinkopff Verlag) یا Handbuch der Serumdiagnostik منتشر می‌شدند، شامل مرور تجربیات آزمایشگاهی، استانداردسازی واکنش‌های پرسیپیتاسیون و آگلوتیناسیون و کاربرد سرم‌ها در تشخیص و درمان بیماری‌ها بودند. اگرچه این مجموعه‌ها مجلات دوره‌ای با شماره‌گذاری منظم نبودند، نقش کلیدی در شکل‌دهی به سرولوژی به‌عنوان یک علم مستقل ایفا کردند و به دانشمندان اجازه می‌داد یافته‌های پراکنده را گردآوری و به شکل نظام‌مند ارائه کنند. این آثار همچنین بستر مناسبی برای ترویج روش‌های تشخیصی و بالینی سرولوژیک در اروپا، به‌ویژه در مکتب علمی آلمانی فراهم آوردند.


(ادامه در پست پایین)

بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
     
@ipyaf

ادامه:

در این دوره، سرولوژی از دل دو نیاز هم‌زمان زاده شد: نخست، نیاز به تبیین نظری واکنش‌های ایمنی که توسط بیرینگ، بوردِه و لندشتاینر پیگیری شد؛ و دوم، نیاز به ابزار عملی برای حل مسائل پزشکی و قضایی که گروبر، درهام و اولن‌هوت آن را محقق کردند. همین هم‌نشینی نظریه و کاربرد، سرولوژی را به علمی کم‌نظیر تبدیل کرد که هم دارای مدل‌های مولکولی بود و هم در مدیریت بیماری‌های عفونی، بهداشت عمومی، اپیدمیولوژی، انتقال خون و پزشکی قانونی نقش آفرین شد.

در نیمهٔ قرن بیستم، سرولوژی کلاسیک در دل ایمونولوژی مولکولی ادغام شد و واکنش‌های ماکروسکوپی جای خود را به توصیف مولکولی آنتی‌ژن‌ها، آنتی‌بادی‌ها و سلول‌های ایمنی داد؛ اما کاربردهای بالینی آن حفظ شد و هنوز بخش بنیادین فناوری‌های تشخیصی است؛ از الایزا و وسترن بلات تا تست‌های سریع ویروسی و آزمایش‌های خودایمنی.

مسیر مکتب علمی آلمان در ایران:

تاریخ سرولوژی در ایران تقریباً هم‌زمان با اروپا آغاز شد. حسن میردامادی، پزشک آموزش‌دیده در مکتب آلمانی (انستیتو رابرت کخ)، از نخستین متخصصانی بود که دانش سرولوژی تشخیصی را فراگرفت و پس از بازگشت به ایران، نخستین آزمایشگاه‌های تخصصی تشخیص سرولوژیک را بنیان نهاد، آموزش رسمی این رشته (برگزاری اولین دوره عالی سرم‌شناسی در دانشگاه تهران) را آغاز کرد و روش‌هایی مانند تشخیص سرولوژیک بروسلوز را برای اولین‌بار وارد کشور نمود. او معمار انتقال دانشی نوظهور به بستر سلامت ایران بود و سرولوژی را از قلب اروپا به نظام پزشکی ایران منتقل کرد. سرولوژی برخلاف بسیاری از علوم تک‌بُعدی از هم‌نشینی نظریه و کاربرد شکل گرفت؛ پیشگامانی مانند بیرینگ، بوردِه، لندشتاینر و اولن‌هوت نه‌تنها سازوکارهای ایمنی را کشف کردند بلکه زبان، ابزار و هویت علمی مشترکی برای توضیح آن ساختند. نقطهٔ عطف سرنوشت‌ساز نه صرفاً یک کشف بلکه پذیرش واژه‌ای مشترک برای یک رشتهٔ جدید بود؛ و در امتداد آن، نقش افرادی مانند میردامادی روایت انتقال دانش از اروپا به ایران را ممکن کرد.


بنیاد مکتب پروفسور یلدا:
     
@ipyaf


۱۸ آذرماه ۱۴۰۴ خورشیدی، ۹ دسامبر ۲۰۲۵ میلادی