🔍📚Jiyana Baruch Spînoza
Her roj bi me re feylesofa nas bikin.
#komîne_felsefe

Spînoza di sala 1632 an de li Amsterdamê di malbateke cihûya Sefardî de hatiye dinê. Di temenekî biçûk de li cem rahîb û rahîbên cuda beşdarî xwendina Keter/Tewratê bûye. Spînoza di bin şert û mercên giran de ji civaka Cihûyên Sefardî yên li Hollandayê hat derxistin. Feylesofê ku jiyaneke veqetandî dijiya, gelek caran profesoriya ku jê re dihat pêşkêşkirin red kir. Ev helwest ji bo têgihiştina şiroveya wî ya olî girîng e. Spînoza di demeke ku aboriya cîhanê ji başûr ber bi bakurê Deryaya Spî ve diçû, di nav civakek bazirganê Hollandî de mezin bû.

#komina_felsefe
@komina_felsefe
Adresa me ya instagram: @instagrama_komina_felsefe

📌📍Di vê navenda diyarkirî ya azadiya rewşenbîrî de, Spînoza dest bi berhemanîna berhemên xwe dike. Berhema wî ya bi navê Erhica, ku piştî mirina wî hat weşandin. Çarçoveyek ku ji teolojiyê dest pê dike, mirovan analîz dike. Di serdema Spînoza de di warê metafizîkê de sê helwestên sereke hebûn. Nêzîkatiya felsefeya dualî ya Descartes, nêzîkatiya felsefeya piralî ya Lagnis û ramana felsefeya monîst a Spinoza. Ramanên sê feylesofên bi sê perspektîfên cuda, Ewropa xistiye serdemeke nû ya lêgerînê. Her çiqas van feylesofan xwedî aliyên hevpar bin jî, her yek ji wan di qadeke cuda de pêşeng e. Ew hemî determînîst in! Ew bawer dikin ku matematîk û geometrî dê me ber bi riya rast ve bibe. Ya herî radîkal ji vê hewldana Spînoza ye ku geometrî li ser exlaqê sepandiye. Li gorî Spînoza, maddeyek bi maddeyek din nayê afirandin, di gerdûnê de tenê maddeyek mutleq heye. Ji xeynî Yezdan ti maddeyek nîne û nayê fêhmkirin. Ew di Etîkê de vê yekê bi mantiqî rave dike. Ew pirbûnê ku xitimandina monîzmê ye bi rêzê rave dike.

#komina_felsefe
@komina_felsefe

Adresa me ya instagram: @instagrama_komina_felsefe

📌📍Li gorî hin çavkanîyan, tao wekî hebûna Xwedayê sembolîzekirî tê binav kirin.
Di malên Taoîstan de, gelek wêneyên xwedayan di dolaban de li ber deriyên mezin têne danîn. Lêbelê, wan xwedayan li gorî her taoîstekî xwedî wesfên cûda ne. Piraniya Taoîstan Kvan-Ti, Xwedayê Şer, û Sai Shin, Xwedayê Dewlemendîyê, ku wekî Xwedayê Bazirganan tê hesibandin, dhebînin. Di Taoîzmê de, bawerîya dojehê bi gotinên hêsan dihê vegotin. Bingeha Taoîzmê, panteîzma mîstîk e. Tao, sedemê ku li dinyayê hukum dike ye. Ew wekî prensîpeke afirîner a ku nayê dîtin, bihîstin an jî têgihîştin tê hesibandin. Ji nêrînek din, Tao çavkaniya erd û ezman e, têgîna afirîner û heyatî ye. Pêdivîya wî, bi tişkekî tune. Li gorî Taoîzmê, mirov tenê di aliyê ruhî de mirov e. Ji bo vê, divê Tao wekî rêber were pejirandin. Prensîpa bingehîn a Taoîzmê dikare bi kurtasî wekî „ji qenciyê re qenciyê bikin, ji yên ku qenciyê nakin re qenciyê bikin, da ku her tişt baş bibe“. Her weha em dikarin bibêjin ku mezinahîya bawerîya olî ya di Taoîzmê de, bi şêwazekê jiyanekê ku di aramî û rehetîya bêkêmasî de pişta xwe dide cîhanê, gengaz e.

Têgihîştina exlaqî ya Taoîzmê dikare di sê xalên sereke de were berhev kirin. Eva; Bi jiyanek hêsan re erzanbûn, Nefsbiçûkbûn, xwe ji quretî û quretiyê dûr digirt. Ji bo hemû zindiyan rehmê bike. Ji bo pêkanîna van prensîbên exlaqî di Taoîzmê de, divê meriv nerm be, yên din bihesibîne û nerm be. Divê mirov têkiliya xwe ya bi hêzên îlahî re qut neke û pêwîstî bi rêya îlahî bişopîne. Zagonên bingehîn ên Taoîzmê ji bo mirov û jiyana wî ya di exlaq û hukmê de, mîna olên esmanî, neçar in. û ev rêgez di vê pêvajoyê de wek rênîşander ji nifşên paşerojê re hatine veguheztin û heta roja îro hatine. Wan di wê baweriyê de bûn ku jiyana li gorî van rêbazan wê zêdetir aramî û bextewariya mirovan bîne û hewl dida ku vê yekê têxe jiyana xwe û bi wan rêbazan bijîn.
#komina_felsefe
@komina_felsefe
Adresa me ya instagram: @instagrama_komina_felsefe

📌📚Felsefeya Giyan navê pirtûka Walter Stace ye, ku li gorî Hegel li ser giyan û dabeşkirina wê nivîsiye. Di pirtûkê de teoriya giyan ku Hegel di gelek pirtûkên xwe de, Fenomenolojiya Giyan, Felsefeya Maf û Ansîklopediya Zanistên Felsefeyê jî di nav de, pêşkêşdike. Hegel xwe dispêre rêbaza diyalektîkê û gotinekê ji gotineke din derdixe bi vî awayî di hemû qonaxên pirtûkê de, ku sê pêkhate ne: Pêşniyar û berevajî wê û Pêkhateya sêyem yekbûna pêşniyar û berevajî wê ye. Di felsefeya Hegel de vac pêkhateya yekem, felsefeya xwezayîyê duyemîn bû û giyan jî pêkhateya sêyemîn bû. Niha em ê li ser felsefeya giyan ya Hegel ku Walter Stace jî nivîsandiye lêkolîn bikin:
Pênaseya Giyanê:   
Ramana teqez gotina giyan e, lê mirov dikare jê re bêje gotina hiş an jî ramanê jî bi nav bike û vac wesifkirina hişê teqez e, ango hişê pêşîn bû ku berî cîhanê hebû. Lê ev hişê ku vac rave dike, hişekî bi tevahî razber e û ji ber vê yekê jî bi rastî jî tune ji ber ku hîn derneketiye holê. Ev hişê razber di cewherê xwe de dest bi veguherîna berevajiyê xwe dike, di xwezayê de vediguhere ne hiş an jî bêaqilî, û ev bêaqilî di xwezayê de hişk e. Niha, di felsefeya giyan de, em dibînin ku ew vegere ser xwe giyan di mirov de hiş an jî giyan e, û giyan ku niha li cîhanê dest bi hebûna xwe ya rastîn dike, derketiye holê. Giyan, wekî pêkhateya sêgoşeyê, yekbûna raman û xwezayê ye. Ji hêlekê ve, mirov beşeke bingehîn a xwezayê ye, û ew hebûnek fizîkî ya derveyî ye ku di bin kontrola zagonên xwezayî de ye ji hêleke din ve ew cîndareke aqiliye an ramanek nemir. Bê guman, wekî ku di vac û felsefeya xwezayî de qewimiye, divê em fam bikin ku qonaxên li pey hev di pêşkeftina giyan de rêzek dem pêk naynin qonax dakêşana vacî ye. Giyan dabeş dibe: Giyanê xwiyatî, Giyanê objetîvîtî, Giyanaê teqez.

#komina_felsefe
@komina_felsefe
Adresa me ya instagram: @instagrama_komina_felsefe

📌✍Dabeşa yekem – Hişmendiya Hestî: Qonaxa yekem a hişmendiyê,
bêguman qonaxek rasterast e. Ev tê wateya (1) ku mijar bixwe rasterast e (2) ku têkiliya di navbera mijar û xwiyatî  de rasterast e. Rasterastiya mijarê wê dike yekjimar, mebesta min mijareke takekesî ye û (ev) an jî (ew). Ji bo rasterastiya têkiliya di navbera xwiyatî û mijarê de, ev tê wê wateyê ku tişt rasterast li pêş hişmendiyê heye, mebesta min ew e ku rasterast wekî li wir tê dîtin. Di navbera ramanwer û mijara wî de ti girêdanek navîn tune, wekî dema ku ew hebûna heyberî derdixe holê. Hebûna wî ya niha ne encama hişmendiyê ye, belkî hebûnek e. Wisa têgihîştina rasterast mijara takekesî, hişmendiya hestî ye.
Dabeşa Duyem – Têgihîştina Hestî: Hişmendiya hestiyar xwe red dike û xwe tine dike. Me niha dît ku hest tenê dikare mijara ku ji hêla tevahiyê ve girêdayî ye, „vê“ wekî ku ew heye, ango wekî endamên çîna hestan dihesibîne: ew kursî, mase, mirov û hestan dihesibînin. ango, wek endamên çînên cuda yên  mijarên ku ew jê ne . Ev tê wê wateyê ku ew di cewhera xwe de wekî çînek, di cewhera xwe ya giştî de wekî navînek û bi mijarên din ve girêdayî dibîne. Ev têgihîştina hestî di tevahiyê de hatiye dorpêçkirin, û ew tevheviyek e ku bê guman dikeve nav xwe bi çalakiya xwebexş a giyan, ku têgihîştina hestî ye. Encam (ku têgihîştina hestî ye) bi zorê an jî bi awayekî nepenî li pêş (hişmendiya hestî) heye, û ev karektera cavî ya hemî dakêşanê ye.
Dabeşa Sêyem – Têgihiştin: Giyan çawa ku ji ser têgihîştina hestî radibe, pêwîste ber bi tevahiyên  ku bi têgihîştina hestî nayên fêhmkirin, yanî ber bi tevahiyên  nehestî ve diçe. Ev tevahiyên nû, wek: “hêz”, “gravîtî”, “yek û pir” û “qanûn” ev tevahiyana dikevin kategoriya tevahîbûnên ku cûdan e ji hêla têgihîştina hestî ve têne lêkolîn kirin ku em kanin bi çavên xwe rûnin, an bi tiliyên xwe li darekê bixin, em nikarin bi ti awayî hest, zagon û gravîtasyonê bibînin an jî dest bidin, ji ber ku ev tevahiyên pak in. Dema ku giyan van tevahiyan ji xwe re dike mijar, dibe têgihiştin. Ji ber vê yekê, em dibînin ku zagona gravîtasyonê yek zagon e, lê ew xwe di gelek diyardeyên parçebûyî gravîtasyonê de nîşan dide, ji hêla din ve, em dibînin ku tevahî , mîna zagona elektrîkê, di cîhana hest de xuya dike hestên di formeke bêdawî ya diyardeyên elektrîkê yên parçebûyî de ev diyarde hemû mînakên yek zagonî ne.

#komina_felsefe
@komina_felsefe
Adresa me ya instagram: @instagrama_komina_felsefe