نقد کتاب/ مورد عجیبِ ترقی معکوس در ترجمه

شناسا نیکنام

«تاربافت حیات: درک و دریافت حیات برپایه دانش نوین»
نویسنده: فریتجوف کاپرا
ترجمه بیژن دوستی
ناشر: شما و بهجت
504 صفحه، 65000 تومان
#زیست‌شناسی #تشزبهجت #نشرشما #نقدکتاب

این کتاب را «نشر شما» با همکاری «انتشارات بهجت» منتشر کرده است. نویسنده کتاب، فریتیوف کاپرا (یا آن‌گه که نامش را در زبان انگلیسی تلفظ می‌کنند: فریچیوف) فیزیکدانی علاقه‌مند به نظریه سیستم‌ها، نیم‌نگاهی به اکولوژی (به عنوان روایتی سیستمی از زیست‌شناسی) و سابقه کتاب‌های پرفروش دیگری است، از قبیل Tao of Physics (۱۹۷۵؛ ترجمه: حبیب‌الله دادفرما، کیهان، ۱۳۶۸/شکوفه غفاری، هرمس ۱۳۹۹)، Turning point (۱۹۸۲؛ ترجمه: علی‌اکبر کسمائی، خانه فرهنگ اسفار، ۱۳۶۸/ محمد گوهری نائینی، روشنگران و مطالعات زنان، ۱۳۸۵) و The hidden connections (۲۰۰۲، ترجمه محمد حریری اکبری، نشر نی، ۱۳۸۶). کتاب حاضر او نیز، چنان که از نگاه او که برآمده از نظریه سیستم‌هاست، انتظار می‌رود، پیرامون نگاهی به شبکه در هم تنیده عناصر زنده است. کاپرا در این کتاب می‌کوشد به جای تأکید بر عنصرهای زیستی، روابط میان آن‌ها را به ما نشان دهد و از این طریق به سراغ پرسش‌هایی بنیادین از قبیل ماهیت ذهن و آگاهی می‌رود. در این مسیر او از نظریات جذابی از قبیل نظریه سامانه‌ها، نظریه پیچیدگی، نظریه گایا، نظریه آشوب و سایر ابداعات نظری جدید برای توصیف روابط میان جانداران در زیست‌بوم‌ها و سامانه‌های زنده استفاده می‌کند. نگاه او به نظریه تکامل زیستی بیشتر از آن‌که نزدیک به تحویل‌گرایان نوداروین‌گرای امروزی باشد، به نگاه میکروب‌شناسانی مثل لین مارگولیس (واضع نظریه مهم درون‌هم‌زیستی و نویسنده کتاب مشهور the Five Kingdoms) نزدیک است. از نظر او تکامل میکروب‌ها بسیار بیشتر از تکامل جانوران در گشایش شاهراه‌های نوآوری زیستی نقش داشته و عمده تکامل‌گرایان نوداروینی که از بستر جانورشناسی با تکامل آشنا شده‌اند، درک درستی از سازوکار تکامل میکروب‌ها طی چهار میلیارد سال نخست حیات و اهمیت نگاه سامانه‌ای به تکامل حیات ندارند. همه این‌ها باعث می‌شود که این کتاب را نیز مانند سایر آثار نویسنده جنجالی و مهم بدانیم و خواندن آن را به شما توصیه کنیم.

اما مترجم و ناشر فعلی در ترجمه این اثر مسیری را رفته‌اند که باعث می‌شود هرگز خواندن این ترجمه را به شما توصیه نکنیم. مشکل از روی جلد کتاب آغاز می‌شود. نام نویسنده که علی‌القاعده باید به تلفظ زبان مادری نویسنده «فریتیوف» نوشته می‌شد (با به تلفظ انگلیسی، زبان دوم نویسنده: «فریچیوف») به نحو ناشیانه‌ای تبدیل به «فریتجوف» شده است. در فرهنگی که عادت دارد نام‌هایی مثل «ایزک نیوتون» و «ایزک آسیموف» را به «اسحاق نیوتون» و «اسحاق عاصم‌زاده» تبدیل کند، شاید این اشکال بزرگی ننماید؛ اما این روند اعصاب‌خردکن تغییر در ثبت اعلام به جلد این کتاب محدود نمی‌شود. در نخستین خط از پیش‌گفتار کتاب، نام «شرودینگر» (فیزیک‌دان مشهور و تأثیرگزاری که کوشید با نظریه ترمودینامیک ماهیت زندگی را وصف کند) تبدیل شده به «شرودنیگر». کتاب را بختانه ورق می‌زنیم. به فصل ۱۰ می‌رسیم. نام «گرگور مندل» را می‌بینیم که نه تنها به صورت «جرج مندل» آمده، بلکه در پانویس نیز به جای «Gregor» نوشته‌اند «George». مترجم به همین‌جا بسنده نکرده و چند خط بعد که که درباره «ویلیام بتسون» (مبدع نام «ژنتیک» و مروج نظریه مندل) صحبت می‌کند، نام پسر بتسون را نیز از «گریگوری» به «جرج» تغییر داده است. ثبت چندگونه اعلام مشکل جدی دیگری است که خواننده را مدام سردرگم می‌کند؛ مثلا یک‌جا از «بولزمن» نام رفته و چند صفحه بعد از «بولتزمان» و دوباره چند صفحه بعد از «بولزمن». برای راقم این نقد مشخص نیست چرا کسی که حتی در حد تحصیلات دبیرستان با نام «گرگور مندل» و «اروین شرودینگر» آشنایی ندارد، باید دست به ترجمه کتابی میان‌رشته‌ای درباره فیزیک و زیست‌شناسی بزند.

ناکاردانی مترجم در نقل فارسی متن کتاب محدود به ثبت مکرر اعلام نادرست نیست. اصطلاحات بین و روشن زیست‌شناختی نیز در این کتاب تبدیل به کلماتی جادویی شده‌اند.
ادامه...
https://www.alef.ir/news/3990909096.html

یک مسابقه با سه جایزه
امروز داشتم روی نمونه جالبی کار می‌کردم که به این ساختار عجیب برخوردم. زیر میکروسکوپ ازش عکس و فیلم گرفتم تا به شما هم نشان دهم. اول خواستم راست و مسلم برایتان بگویم که چیست، ولی فکر کردم موضوع خوبی است برای برگزاری مسابقه‌ای علمی، واقعی، به نسبت سخت و کاملا جدی. اولین نفری که بتواند بگوید ۱- این ساختار چیست، ۲-در چه گروهی از جانوران دیده می‌شود و ۳- به چه کار می‌آید، برنده اصلی خواهد شد.
طبعا جایزه متعلق به کسی خواهد بود که پاسخ کامل را زودتر از دیگری پای همین فرسته (فرقی نمی‌کند، در اینستاگرام، تلگرام یا توییتر) بنویسد. پاسخ‌های ناقص، دوپهلو یا توأم با پرسش جنبی و استفهام و تردید پذیرفته نیستند. مهلت مسابقه فعلا یک هفته خواهد بود.
سه جایزه مسابقه هم ۱- یک نمونه جمجمه تمیزشده از کارهای «موزه هنر جمجمه و اسکلت» ۲- یک نقاشی پرنده از «خانه هنر افرا» و ۳- یک جلد کتاب علمی از نوشته‌های خودم.
منتظر پاسخ‌های شما (در قسمت نظرات پالئوگرام یا پای فرسته اینستاگرام) هستم.
پ‍.ن‍. اگر صفحه‌ای دارید و محصولی علمی یا هنری تولید می‌کنید، می‌توانید حامی مسابقات بعدی ما باشید.

نقد و معرفی کتاب بیم امواج سهم‌گین را به قلم شناسا نیکنام در ترعه الف کتاب بخوانید.

بخشی از متن:
سال ۲۰۱۶ که این کتاب منتشر شد، صحبت کردن از تغییرات اقلیمی و امواج بلاخیز آن واقعا شجاعت و جسارت می‌طلبید. برآمدن راست‌گرایان افراطی در اروپا، آمریکای شمالی و جنوبی که تغییرات اقلیمی را دروغ می‌نامند و هرچه در توان دارند به کار می‌برند تا محدودیت فعالیت‌های اقتصادی مضر به حال زمین متوقف یا کمینه شود، دقیقا در همین سال آغاز شد. عده‌ زیادی از مردم جهان که به این راست‌گرایان باور و امید دارند، مانند منکران نوح نبی ‌هستند که تا آخرین لحظه عذابی را که قرار بود نازل شود، باور نکردند […] بیم امواج سهمگین نه تنها شجاعانه و با اهمیت است، بلکه متنی جذاب و بلیغ دارد. خانم فیلسوف مثل پرده‌خوان‌ها، گوسان‌ها، بخشی‌ها و عاشیق‌های قدیمی است که جماعت را میخکوبِ روایت می‌کنند و محضری گرم دارند. هنر نویسندگی او و شناختن مزه دهان مخاطب در این کتاب حتی برای کسی که علاقه‌ای به طبیعیات و فلسفه ندارد، آموزنده و مسحورکننده است؛ این را در کنار ارائه اطلاعات دقیق و درست و به‌جایی بگذارید که نویسنده خوب می‌داند کجا باید خرجشان کند.

پروانه دریاهای قدیم
‏این تری‌لوبیت فوق‌العاده زیبا و کمیاب به «پروانه دریاهای قدیم» شهرت دارد؛ هم به خاطر خارهای بلند روی گونه‌اش که به امتداد سینه و تا نزدیکی دم به عقب رفته‌اند، هم به خاطر چشم‌های مرکب برجسته و زیبایش، نیز به خاطر انعطاف و نرمی سینه‌اش که احتمالا سازوکاری دفاعی بوده برای حفاظت از سطح نرم زیرین بدن جانور بندپا، درست مثل خرخاکی‌های امروزی؛ رفتاری که در این سنگواره هم به زیبایی حفظ شده و مشهود است.
‏این نمونه زیبا مرحمت آقای دکتر شاهین زمان به مجموعه آموزشی و علمی این فقیر است. خاستگاه آن کوه‌های #اطلس #مراکش است و قدمتش به عصر پراگیَن از دوره دِوونیَن، یعنی ۲/۸±۴۱۰/۸ تا ۲/۸±۴۰۷/۶ میلیون سال پیش، بازمی‌گردد.
در ایران ما هم البته #فسیل تری‌لوبیت‌های زیبایی پیدا شده‌اند، البته نه به این اندازه. رمز بزرگی و غنای سنگواره‌های تری‌لوبیت #مراکش، #اقلیم سرد و غنی از #اکسیژن دریاهایی است که چهارصد میلیون سال پیش در نزدیکی #قطب قرار داشتند و حرکات #پوسته_زمین، بستر آن‌ها را از قعر آب برکشید به کوهستان‌های اطلس در مراکش امروز بدل کرد.
#شوریدگی_برای_سنگواره
#fossil_frenziness
#Zlichovaspis_spinifera