دو قومیت چچن و اینگوش بعد از تاتارها در روسیه اسلام را پذیرفته اند. نگرش های افراطی و گرایش به سلفی گری در چچن ها رواج بیشتری دارد.

تاتارها در قلب مسکو مسجد بسیار زیبا و با عظمتی بنا کرده اند که گفته می‌شود بزرگترین مسجد در اروپاست. اسلام سنتی با نگرش صلح طلبانه در این مسجد ترویج می شود. استقبال از این مسجد رو به افزایش است. عید فطر گدشته در حدود 250 هزار نمازگزار در این مسجد برای اقامه نماز حضور داشته اند. گزارشی از نماز جمعه در این مسجد را پیش تر به اطلاع رساندم.

کلیسای بزرگ کازان در سنت پیترز بورک 👆👆

دین اکثریت مردم روسیه مسیحیت ارتدکس است. کلیساهای ارتدکس چند تفاوت مشهود با کلیساهای کاتولیک دارند:
* کلیساهای ارتدکس شمایل نگارند، به این معنا که تقریبا هیچ اثری از مجسمه های موجود در کلیساهای کاتولیک نیست و در عوض تصاویر و نقاشی های مقدس به وفور مشاهده می شود. ارتدکس ها تقدس زیادی برای این تصاویر قائلند.
* در کلیساهای ارتدکس صندلی برای نشستن وجود ندارد. (هر چند گاهی در گوشه و کنار کلیسا چند صندلی گذاشته اند، شاید برای افراد پیر یا ناتوان). مراسم مذهبی در کلیسای ارتدکس، بر خلاف کلیسای کاتولیک به صورت ایستاده برگزار می‌شود.
* کشیش ها در مذهب ارتدکس می توانند ازدواج کنند، ولی اگر ازدواج کردند از ارتقا به درجات بالاتر روحانیت مسیحی محروم خواهند شد. کشیش های کاتولیک اجازه ازدواج ندارند.
* کشیش های ارتدکس ریش می گذارند، بر خلاف کشیش های کاتولیک.

در کلیسای کازان با شنیدن اذکار و سرودهای مذهبی، حالی از جنس احوال معنوی در خود احساس کردم و بغضی دلپذیر، چشمانم را دعوت به اشک می کرد. چون معنای لفظی این اذکار و سرودها را نمی دانستم، برای همراهی با آوای ملکوتی یاد کنندگان حق به دلم رجوع کردم، به یکباره این ابیات از مولانا جلال الدین بر زبانم جاری شد:
هر کسی را سیرتی بنهاده ام
هر کسی را اصطلاحی داده ام
هندیان را اصطلاح هند مدح
سندیان را اصطلاح سند مدح
ما زبان را ننگریم و قال را
ما روان را بنگریم و حال را
ناظر قلبیم اگر خاشع بود
گرچه گفت لفظ ناخاضع رود

آتشی از عشق بر جان برفروز
سر به سر فکر و عبارت را بسوز

موسیا آداب دانان دیگرند
سوخته جان و روانان دیگرند

تو ز سرمستان قلاووزی مجو
جامه چاکان را چه فرمایی رفو

ملت عشق از همه دینها جداست
عاشقان را ملت و مذهب خداست

آری، آنکه ملاک است خشوع بندگی و عبادت خالصانه اوست، تابلو و شناسنامه هر چه باشد،آنچه مایه نجات است ایمان است و عمل صالح:
ان الذین آمنوا و الذین هادوا و النصاری و الصابئین من آمن بالله و الیوم الآخر و عمل صالحا فلهم اجرهم عند ربهم و لاخوف علیهم و لا هم یحزنون.

مجسمه داستایفسکی در مقابل کتابخانه ملی روسیه در مسکو 👆👆

کتابخانه ملی روسیه مجموعه ای عظیم در نزدیکی مجموعه کاخ کرملین و میدان سرخ. این کتابخانه که به کتابخانه لنین هم شناخته می شود، در سال 1784 م توسط ثروتمند فرهنگ دوستی به نام پیونر یوگوروویچ باشگوف ساخته و بنیان نهاده شده است. گفته می شود که این کتابخانه در اروپا رتبه نخست و در جهان رتبه دوم (پس از کتابخانه کنگره آمریکا) را از آن خود کرده است. بیش از 27 میلیون جلد کتاب در 19 طبقه آرشیو و نگهداری می شود. خانه باشگوف خانه ای بسیار مجلل و زیباست که به احترام عمر و سرمایه ای که او برای تاسیس کتابخانه و گرداوری مجموعه کتابهای نخستین آن صرف کرده است، تبدیل به موزه شده، در معرض بازدید فرهیختگان و علاقمندان به کتاب و کتاب خوانی قرار دارد.

نمایی از کتابخانه لنین، یا همان کتابخانه ملی روسیه در مرکز مسکو 👆👆

نمایی از خانه مجلل باشگوف، بانی کتابخانه ملی روسیه 👆👆

اخلاق گردشگری و توریسم در مسکو و سنت پیترز بورک:
درباره این مقوله و یا هر مقوله اخلاقی و فرهنگی دیگری به سادگی نمی توان سخن گفت. این مقولات نیاز به تحقیقات روشمند و یا دسترسی به منابع معتبری از تحقیقات علمی دارد. در اینجا تنها می توانم برخی مشاهداتم را گزارش کنم، بدون اینکه قضاوتی جدی درباره این مشاهدات داشته باشم:
* لازم به یادآوری است که روسیه تنها نزدیک به بیست سال است که به صنعت توریسم روی خوش نشان داده و پیش از آن، به ویژه پیش از سال 1991 که کودتای یلتسین علیه گورباچف منجر به فروپاشی نظام کمونیستی شد، هیچ استقبالی از توریست در این کشور مطرح نبود. اما نکته جالب اینجاست که کودتاگران، پس از دستیابی به قدرت، هیچ کدام از نمادها و آثار تمدنی برجای مانده از نظام کمونیستی را از بین نبرده اند. این نمادها و آثار تمدنی اکنون به یکی از زیرساختهای جذب توریست تبدیل شده و بازدید توریست‌ها از ای آثار، درآمد قابل توجهی را نصیب دولت و شهرداری ها می کند. به عنوان نمونه، مجسمه لنین هنوز در برخی میادین اصلی شهر باقی است، گور و جسد مومیایی شده او در کنار کاخ کرملین در معرض بازدید همگان است، قصرها، خانه های مجلل، باغ ها و معابد و کلیساها به موزه های گردشگری تبدیل شده است.

صف طولانی گردشگران برای بازدید از جسد مومیایی شده لنین 👆👆

گورهای نخبگان سیاسی و نظامیان برجسته نظام کمونیستی در پشت دیوار کرملین در معرض بازدید توریست‌ها. 👆👆

ادامه گزارش مشاهدات مربوط به اخلاق توریسم:
*. در بدو ورود به فرودگاه بین المللی دامادیه دابا در مسکو، صف طولانی برای ممهور کردن پاسپورتها به مهر ورود: چند صف طولانی و خسته کننده، بدون هیچ اعلام خوش امد گویی به مسافران خسته و تازه از راه رسیده.
* فرودگاه دامادیه دابا بسیار به فرودگاه امام خمینی شباهت دارد. چنین فرودگاهی در مقایسه با فرودگاهای کشورهای توریست پذیر، خیلی عقب مانده است!
* مردم و مسئولین زبان انگلیسی نمی دانند. اگر شما زبان ترکی بلد باشید، احتمال اینکه بتوانید با کسی ارتباط برقرار کنید بیشتر است. البته وضعیت جوانترها در آشنایی با انگلیسی از مسن ترها بهتر است.
* به هنگام درخواست راهنمایی یا پرسیدن آدرس، خیلی راحت تر از مردم کشورهایی که من قبلا به آنجا سفر کرده ام، پاسخ منفی یا جواب سربالا مشاهده می شود. هر چند این گزارش به هیچ عنوان کلیت ندارد و مواردی هم که به گرمی و با استقبال پاسخ داده می شود کم نیست. به نظر می رسد که وضعیت جوانترها در این قصه نیز بهتر از پیرترها باشد.
* رستورانها و مکانهای عمومی، به ویژه در مسکو، پاکیزه و قابل قبول است. اغذیه در رستورانها مطمئن و بهداشتی به نظر می رسد. هر چند گویا برند حلال اسلامی به آن گستردگی که بنده در ایالات متحده شاهد بودم، اینجا هنوز جا نیافتاده است. به ویژه در سنت پیترزبورک برای یافتن غذای حلال باید زحمت زیادی بکشیم.
* نظافت پارکها، رودخانه ها، برکه ها، میادین شهر و ... قابل قبول است. هر چند هنوز با نظافتی که در ایالت هایی که در سال 2011 به آنها سفر کرده بودم، خیلی فاصله دارد.
* استقبال از مطالعه و کتابخوانی و خرید کتاب چشمگیر است. صحنه های زیادی از مطالعه در مترو، حتی در حالت ایستاده، مشاهده می کنید. چنین استقبالی را من حتی در ایالات‌متحده ندیده بودم!
* نبود آب آشامیدنی رایگان برای کشور پر آبی چون روسیه توجیه پذیر نمی نماید!
* معتاد، مست و افراد ولگرد، به ویژه در طول روز و ابتدای شب در سطح شهر خیلی به ندرت قابل مشاهده است و اگر خیلی دقت کنید می توانید ببینید. ولی استعمال دخانیات بسیار شایع است تا جایی که حتی زنان و دختران جوان و نوعروسان سیگار می کشند!! و این قضیه به نظر من از نقاط قابل خدشه در فرهنگ روسیه است. بوی زننده سیگار همه جا موجبات ناراحتی و اشمئزاز گردشگران را فراهم می آورد و متاسفانه خاطره ناخوشایند تصویر زیبای مناظر روسیه را مخدوش و دودآلود می کند.

ادامه 👇
* مردم در مسکو و سنت پیترزبورک عادت به بیداری در شب دارند، هر چند نه همچون مردم شهرهای مرکزی ایران که گاه تا صبح بیدار می‌مانند. اما به هر حال تا پاسی از شب بیدارند. مترو مسکو تا ساعت یک بامداد به مردم سرویس می دهد .به همین دلیل مدیران دولتی تصمیم گرفته اند که ساعت کاری ادارات و دانشگاهها رابا تاخیر شروع کنند، ساعت کاری در مسکو از ساعت 9:30 یا 10 صبح آغاز می شود.

تعداد کتابهای کتابخانه ملی روسیه 47 میلیون جلد است. به این وسیله، با پوزش تصحیح می شود.