منظور از «مبارزه» در اینجا لزوماً کنش سیاسی پرریسک یا قهرمانانه نیست. مبارزه یعنی جایی که آدم نمی‌خواهد فقط تماشاگر رنج و بی‌عدالتی باشد و می‌خواهد در حد توانش نقش فعال‌تری بگیرد، حتی اگر این مسئولیت به کنشی کوچک محدود و روزمره ختم شود.
یعنی تبدیل فشار خام به نوعی کنش جهت‌دار، کنشی که به آدم حس عاملیت را باز می‌گرداند. مبارزه در این معنا، بیشتر از هر چیز یک پاسخ به درماندگی است. اینکه آدم بتواند بگوید من بی‌اثر نیستم، حتی اگر اثرش کوچک باشد. این بعد کمک می‌کند خشم و بی‌قراری، یا به انفجار و فرسودگی ختم نشود، یا به کرختی و بریدن.

✅مبارزه چه کارکردی دارد؟
-بازپس گیری عاملیت: آدم از حالت "درمانده و منفعل" کمی بیرون می‌آید و احساس می‌کند سهمی در واکنش به وضعیت دارد.

-جهت دادن به خشم: خشم از حالت سوزان و پراکنده خارج می‌شود و شکل قابل حمل‌تری پیدا می‌کند، به جای اینکه تمام شب و روز را ببلعد.

-حفظ کرامت: مبارزه گاهی فقط یعنی "نپذیرفتن فروپاشی اخلاقی" و نگه داشتن حسِ شان.

-ساختن پیوند اجتماعی: مبارزه می‌تواند آدم را به شبکه‌ای از "هم‌درد /هم‌هدف" وصل کند و تنهایی را کمتر کند.

-پاسخ دادن به حس مسئولیت: آدم احساس نمی‌کند از آنچه می‌گذرد "کنار کشیده" یا "خودش را نجات داده" در حالی‌که دیگران رنج می‌کشند؛ حتی کنش‌های کوچک می‌توانند این حس را آرام کنند.

-حفظ یکپارچگی درونی: فاصله نیفتادن بین آنچه آدم باور دارد و آنچه انجام می‌دهد. کنشگری مانع فرو رفتن در بی‌حسی و بی‌معنایی می‌شود.

✅چند مصداق خیلی ملموس از مبارزه

-نوع ۱: مبارزه ی اطلاعاتی قاب بندی شده: خبر گرفتن هدف‌دار، دنبال کردن منابع محدود و قابل اعتماد، منتشر کردن یک نکته‌ی مشخص، کمک به روشن‌تر شدن تصویر، نه اسکرول بی‌پایان و فرو رفتن در موج.

-نوع ۲: مبارزه‌ی گفتاری روایتی: نوشتن، روایت کردن، شهادت دادن، ثبت تجربه‌ها، ساختن حافظه‌ی جمعی. گاهی فقط همین که آنچه اتفاق افتاده بی‌صدا نماند.

-نوع ۳: مبارزه‌ی حمایتی و شبکه‌ای:
کمک به یکدیگر، چک کردن حال یک نفر، رساندن منابع کمک مالی کوچک، معرفی خدمات، همراهی در کارهای اداری/پزشکی، مبارزه گاهی در نگه داشتنِ همدیگر است.

-نوع ۴: کمک به نگه داشت امید: نه به معنای امید به نتیجه بخشی و پیروزی سریع، بلکه تلاشی آگاهانه برای نگه‌داشت امکان آینده. نگه‌داشت امید به معنای اجازه ندادن به ناامیدی نیست. به معنای بازسازی هرباره‌ی امید پس از سیاهی‌ست.

در این جا مکث نوعی جا باز کردن است. فضا دادن به خود برای اینکه تجربه‌های وارده بتوانند پردازش شوند، نه اینکه خام و حل‌نشده باقی بمانند. ایجاد یک زمان خالی برای فاصله گرفتن از دنیای بیرون، اخبار، کارها، و در صورت لزوم حتی از دیگران، برای پرداختن به دنیای درون است.
مکث یعنی پذیرفتن این که ذهن و بدن برای هضم اتفاقات به فضا و زمان نیاز دارند، برای اینکه احساسات ،غم ،خشم ترس، شوک درماندگی فرصت پیدا کنند تجربه شوند و عبور کنند، نه اینکه منجمد یا سرریز شوند.

✅مکث چه کارکردی دارد؟
-امکان پردازش عاطفی: مکث اجازه میدهد احساسات پیچیده و متناقض بدون عجله و قضاوت شکل بگیرند و نام پیدا کنند.

-جلوگیری از انباشت خام تجربه: وقتی پردازش به تعویق می‌افتد، تجربه ها یا به بدن می‌روند یا به رابطه‌ها فشار می‌آورند. مکث جلوی این انباشت را می‌گیرد.

-کاهش فشار روانی مزمن: مکث کمک می‌کند فشار از حالت دائمی و بی‌نام به تجربه‌ای قابل حمل‌تر تبدیل شود.

-امکان دوام آوردن روانی: مکث امکان تبدیل تروما به معنا را فراهم می‌کند.

✅چند مصداق ملموس از مکث:

-نوع ۱: خلوت برای پردازش: نشستن یا دراز کشیدن در تنهایی بدون صفحه و محرک، فقط برای بودن با احساساتی که بالا آمده‌اند.

-نوع ۲: سوگواری آگاهانه: گریه، نوشتن برای خود، فکر کردن به فقدان‌ها و ترس‌ها، نه برای جمع بندی که برای اجازه دادن به احساس.

-نوع ۳: ایجاد محیط تسهیلگر: گوش دادن به موسیقی‌هایی که امکان اتصال به احساسات درونی را تسهیل می‌کند. روشن کردن عود يا شمع، دمنوشی که بوی ایران می‌دهد.

-نوع ۴: تراپی یا پردازش گروهی: جلسه‌ی درمان به عنوان یک مکث ساختارمند؛ جایی امن که تجربه‌ها می‌توانند گفته، شنیده و پردازش شوند.

پیوند در اینجا یعنی وصل عاطفی؛ یعنی تجربه‌ی این‌که آدم برای کسی "واقعاً وجود دارد"، دیده میشود، شنیده میشود، و تنها نیست. پیوند جایی است که آدم میتواند کمی از حالت انزوا و قطع شدگی بیرون بیاید و دوباره حس کند به یک دیگری جمعی امن متصل است. پیوند یعنی ساختن یا حفظ کردن رابطه هایی که میشود همان طور که هستیم حاضر شویم: خسته، بی حس، عصبانی، غمگین، یا حتی بی کلام و باز هم پیوند قطع نشود. در روزهای بحران پیوند یکی از راههای اصلی زنده ماندن روان است. چون آدم ها خیلی وقتها نه از شدت خبر بلکه از شدت تنهایی تجربه می‌شکنند.

✅پیوند چه کارکردی دارد؟
-کم کردن جدا افتادگی: تجربه‌ی من تنها نیستم فشار روانی را قابل حمل تر میکند.

-دیده شدن و به رسمیت شناخته شدن: وقتی تجربه دیده میشود، از حالت بی نام و بی جا بیرون می آید.

-مهار شرم و خود سرزنشی: پیوند سالم کمک می‌کند آدم احساس نکند "نباید این طور باشم".

-تنظیم هیجانی مشترک: خیلی وقت‌ها فقط حضور یک آدم امن بدن را آرام‌تر می‌کند.

پیوند قرار نیست تبدیل شود به ریختن یکباره‌ی همه ی فشار روی دیگری. پیوند سالم معمولاً وقتی ممکن تر است که بخشی از بار خام، در "مکث" جا داده شده باشد؛ تا رابطه تبدیل به صحنه ی فرسایش نشود و هر دو طرف بتوانند بمانند.

✅چند مصداق ملموس از "پیوند"

-نوع۱: گفت و گوی امن با عزیزان: حرف زدن با پارتنر، دوست، عضو خانواده‌ای که هم صحبتی‌اش برایمان معنا دارد، نه برای راه حل، نه برای بحث، برای احساس فهمیدن متقابل و کاهش جدا افتادگی.

-نوع ۲: هم‌نشینی بدون الزام به حرف: کنار هم نشستن، راه رفتن، غذا خوردن یا حتی سکوت مشترک، جایی که حضور دیگری خودش معنا دارد.

نوع ۳: پیوند در تراپی: رابطه ی درمانی به عنوان شکلی ساختارمند از پیوند عاطفی امن است که میتواند الگوی وصل شدن سالم را دوباره زنده کند.

-نوع ۴: پیوند گروهی: گروه های کوچک که در آنها نوبت احترام و محرمانگی رعایت می شود؛ جایی که آدمها بدون نمایش و بدون بحث فرساینده می توانند وصل بمانند.

لذت در اینجا یعنی لذتهای کوچک روزمره؛ چیزهایی که خیلی ساده اند اما "زندگی بخش"اند. مزه، بو، لمس، گرما، حرکت، موسیقی، خنده.
لذت یعنی این که بدن و حواس در میان فشار و اخبار و سوگ هنوز جایی برای نفس کشیدن و زنده ماندن داشته باشند.
لذت در این معنا "خوش‌گذرانیِ بی‌مسئولیت" نیست و قرار نیست انکار واقعیت باشد.
لذت یعنی ایجاد یک فاصله ی سالم از فشار، تا روان و بدن از حالت انقباض دائمی بیرون بیایند و دوباره توان ادامه دادن پیدا کنند.
مهم تر؛ لذت خودش بخشی از مبارزه است نه در برابر رنج، بلکه در برابر بلعیده شدن زندگی توسط رنج.

✅لذت چه کارکردی دارد؟
-بازگرداندن بدن به زندگی: وقتی بدن فقط در حالت هشدار می ماند روان هم فرسوده می‌شود. لذت بدن را از حالت انقباض بیرون می‌آورد.

-کم کردن فرسودگی: لذت‌های کوچک مثل شارژ کوتاه‌اند؛ نه معجزه اما لازم.

حفظ میل و امید: لذت یادآوری می‌کند که آینده فقط تداوم درد نیست و هنوز چیزی برای خواستن وجود دارد.

خنثی کردن گناه: وقتی لذت به رسمیت شناخته شود، "زندگی کردن" کمتر شبیه خیانت به رنج دیگران تجربه می‌شود.
لذت قرار نیست تبدیل شود به فرارِ بی‌پایان یا بی‌حس کردن خود.
برای این است که انرژی بسازد. کارهایی کوچک که پیام‌شان این است: "زندگی هنوز ارزش مراقبت دارد."

✅ چند مصداق ملموس از لذت:
-نوع ۱: لذت های حسی کوچک: خوردن یک تکه شکلات، نوشیدن چای و قهوه با توجه، بو کردن یک شاخه گل، لمس یک پارچه یا پتوی نرم، تماشای طبیعت، زیبایی، پوشیدن لباس موردعلاقه، عطر زدن.
-نوع ۲: لذت بدنی: حمام با وانِ کف، دوش طولانی، گذاشتن پاها زیر آب گرم یا نشستن در سکوت بعد از حمام، برای پایین آوردن فشار و باز کردن گره های بدنی. در آغوش گرفتن، بوسیدن، معاشقه.

-نوع ۳: لذت حرکت: رقص کوتاه در خانه، کش و قوس، قدم زدن در طبیعت، تکان دادن بدن بدون هدف ورزشی، فقط برای اینکه بدن از حالت یخ زدگی بیرون بیاید.

-نوع ۴: لذت خنده و بازی: فیلم و سریال کمدی، کلیپ‌های خنده دار، بازی‌های ساده‌ی گوشی، رنگ‌آمیزی، پازل، چیزهایی که ذهن را از "فشار ممتد" خارج می‌کنند.

اندوه که به گلو می‌رسد،
بغض می‌شود.
به سر که می‌رسد،
از چشم‌ها سرازیر می‌شود و
وقتی فراتر از بدن باشد،
ما را از زمان جدا می‌کند.
گویی که وجود نداریم؛
هستیم اما نیستیم!

📖تکه‌هایی از یک کل منسجم