اما مهترین سوالی که در ابتدای امر ممکن است ایجاد شود این است که چگونه سیستم ایمنی یک موجود زنده مثل گاو یا پرنده ، سلول های بدن یا پروتیین های بدن را از عوامل بیگانه تشخیص میدهد ؟ چگونه سربازان بدن میتوانند فرق بین گلبول قرمز با یک باکتری را متوجه شوند . به عبارت بهتر سیستم ایمنی چگونه میتواند فرق بین دشمن و خودی را تشخیص بدهد ؟ !!
جواب این سوال در پدیده ای بنان تحمل نهفته است !! در خلال دوران جنینی در پروتیین هایی که ساختار بدن را تشکیل میدهند پدیده ای بنام تحمل ایجاد می شود . در این روند دستگاه ایمنی بدن شروع به شناسایی پروتیین های بدن کرده و آنها را به خاطر می سپارد و در نتیجه در حالت عادی هرگز بر علیه آنها وارد عمل نمی شود. این روند را گاها “بی واکنشی به خود ” نیز میگویند
به طور کلی دستگاه ایمنی را میتوان به دو بخش ایمنی ذاتی و ایمنی اکتسابی تقسیم بندی کرد . گاها ایمنی ذاتی را ایمنی غیر اختصاصی نیز مینامند . کلمه غیر اختصاصی نشان دهنده این است که این بخش از سیستم ایمنی با یک روش غیر اختصاصی با عوامل بیماریزا و بیگانه برخورد میکند. به عنوان مثال پوست بدن حیوانات جزو دستگاه ایمنی ذاتی و غیر اختصاصی است چراکه روش پوست برای جلوگیری از وزود انواع باکتری ها و ویروس ها یکسان است و هیچ اختلافی در روش مبارزه برای جلوگییری ورود آنها به بدن قایل نمی شود
با توجه به توضیحات فوق حال میخواهیم ایمنی ذاتی یا غیر اختصاصی را توضیح بدهیم . ایمنی ذاتی یا غیر اختصاصی به مجموعه ای از سازوکارها یا روش های مبارزه ای گفته میشود که پیش از حمله میکروب ها در بدن وجود دارند . به عبارت دیگر حضور و فعالیت آنها وابسته به تهاجم میکروب ها نیست و حتی اگر یک موجود زنده را در یک محیط کاملا استریل نگه داری بکنیم ، بارهم این سازوکارهای ایمنی وجود خواهند داشت. اما پاسخ سیستم ایمنی اختصاصی یا اکتسابی منوط یا وابسته به حضور میکروب ها یا عوامل مهاجم می باشد. به عنوان مثال آنتی بادی ها جزو سیستم ایمنی اختصاصی محسوب می شوند. بنابراین تا زمانی که ویروس نیوکاسل یا باکتری بروسلا (مولد تب مالت) وارد بدن نشده باشد ، آنتی بادی اختصاصی بر علیه آنها ساخته نمیشود.
حال که با تعریف ایمنی ذاتی یا غیر اختصاصی آشنا شدیم ، بهتر است که در مورد اجزای سازنده ایمنی ذاتی صحبت کنیم . به عبارت دیگر میخواهیم بدانیم که کدام بافت ها یا عوامل ایمنی ذاتی یا غیر اختصاصی را تشکیل میدهند ؟
۱- سدهای فیزیکو شیمیایی جزو بخش های مهم ایمنی ذاتی هستند . به عنوان مثال پوست بدن و مخاطات و ترشحات موکوسی آنها جزو سدهای فیزکوشیمایی محسوب می شوند . پوست سالم و مخاط های سالم مانع از ورورد عوامل بیماریزا می شوند . بنابراین هر عاملی که بتواند سدهای فیزیکوشیمایی را تقویت کند می تواند باعث بهبود سیستم ایمنی حیوان یا پرنده شود
۲- سلول های بیگانه خوار : ماکروفاژها جزو سربازهای مهم بدن هستند که میتوانند به صورت غیر اختصاصی عوامل مهاجم را ببلعند
۳- برخی از پروتیین های خون همچون مثل اجزای کمپلمان ها میتوانند به صورت غیر اختصاصی بر عیله میکروب ها وارد عمل شوند
۳- برخی از پروتیین های خون همچون مثل اجزای کمپلمان ها میتوانند به صورت غیر اختصاصی بر عیله میکروب ها وارد عمل شوند
۵- فلور میکروبی روده و لوله گوارشی : در روده باکتری های مفید و بیماریزا همیشه حضور دارند. حضور و فعالیت باکتری های مفید مانع از ازدیاد باکتری های بیماریزا می شود. هر عاملی که منجر به بهبود جمعیت باکتری های مفید روده شود می تواند منجر به تقویت سیستم ایمنی غیر اختصاصی یا ذاتی شود. به عنوان مثال پروبیوتیک ها ، پری بیوتیک ها، گیاهان دارویی میتوانند توازن جمعیت میکروب روده را به نفع باکتری های مفید روده تغییر بدهند
۶- ژنتیک : ژنتیک نیز از جمله عوامل طبیعی غیر اختصاصی است . به عنوان مثال بیشتر پرنده ها به بیماری کریمه و کنگو غیر حساس می باشند و این در حالی است که شتر مرغ حساس به کریمه و کنگو می باشد . حضور یا عدم حضور گیرنده های مربوط به برخی از عوامل بیماریزا در حساسیت یا مقاومت حیوان به بیماری ها نقش دارد
۷- عوامل فیزیولوزیکی و تغذیه ای نیز امروزه جزو ایمنی ذاتی محسوب می شوند . به عنوان مثال سن یکی از عوامل تاثیر گذار بر سیستم ایمنی است . حیوانات پیر و مسن در مقایسه با حیوانات جوان به برخی از بیماری ها حساس ترند (برعکس آن نیز در برخی از بیماریهای دیگر صادق است) و یا کیفیت تغذیه میتواند بر توان سیستم ایمنی پرنده تاثیرگذار باشد.
دمای بدن طیور چقدر است؟
دمای بدن طیور چقدر است ؟ منظور از نظم شبانه روزی دما یا Circadian rhythm چیست ؟ چرا پرندگان از خود گرما آزاد میکنند؟ آیا جوجه ها در چند روز نخست زندگی خود ، موجودات خونسردی به حساب می آیند؟ چرا کنترل دمای محیط در هفته اول پرورش مهم است ؟
۱- دمای بدن طیور چقدر است ؟
جواب: نمیتوان یک دمای کاملا ثابتی را برای بدن طیور بیان کرد. دمای بدن طیور تحت تاثیر برخی از فاکتورها همچون دمای محیط پرورش و همچنین نحوه تغذیه دارد. اما میتوان گفت که در پرندگانی که در شرایط طبیعی نگه داری می شوند و از تغذیه مناسبی نیز برخوردارند، انتظار داریم که دمای بدن بین ۴۰٫۵ تا ۴۱٫۵ درجه سانتی گراد باشد. به عبارت دیگر پرندگان سالم دارای یک نظم شبانه روزی در دمای بدن خود می باشند که این نظم در یک دامنه بین ۴۰٫۵ تا ۴۱٫۵ درجه سانتی گراد در حال تغییر می باشد.
۲-آیا پرندگان موجودات خونگرمی هستند ؟ جواب این سوال بستگی به سن پرنده دارد !! در کل میتوان گفت که پرندگان موجودات خونگرمی هستند و این بدان معنا است که آنها تلاش میکنند که با صرف انرژی دمای بدن خود را در محدوده مناسب فیزیولوژیکی نگه داری بکنند. اما متاسفانه پرندگان در چند روز اول پس از هچ (تفریخ یا بدنیا آمدن) توانایی تنظیم دمای بدن خود را ندارند و دمای بدن آنها به شدت تحت تاثیر محیط قرار میگیرد. مطالعات نشان میدهد که جنین مرغ و جوجه تازه به دنیا آمده (در چند روز اول زندگی) قادر نیستند که دمای بدن خود را تنظیم کنند. بنابراین به همان اندازه که حفظ دمای مناسب دستگاه هچری در روزهای پایانی مهم است، میتوان گفت که حفظ دمای سالن در چند روز نخست پرورش نیز از اهمیت به سزایی در پرورش جوجه ها و موفقیت مرغدار برخوردار می باشد.
دمای بدن طیور چقدر است ؟ منظور از نظم شبانه روزی دما یا Circadian rhythm چیست ؟ چرا پرندگان از خود گرما آزاد میکنند؟ آیا جوجه ها در چند روز نخست زندگی خود ، موجودات خونسردی به حساب می آیند؟ چرا کنترل دمای محیط در هفته اول پرورش مهم است ؟
۱- دمای بدن طیور چقدر است ؟
جواب: نمیتوان یک دمای کاملا ثابتی را برای بدن طیور بیان کرد. دمای بدن طیور تحت تاثیر برخی از فاکتورها همچون دمای محیط پرورش و همچنین نحوه تغذیه دارد. اما میتوان گفت که در پرندگانی که در شرایط طبیعی نگه داری می شوند و از تغذیه مناسبی نیز برخوردارند، انتظار داریم که دمای بدن بین ۴۰٫۵ تا ۴۱٫۵ درجه سانتی گراد باشد. به عبارت دیگر پرندگان سالم دارای یک نظم شبانه روزی در دمای بدن خود می باشند که این نظم در یک دامنه بین ۴۰٫۵ تا ۴۱٫۵ درجه سانتی گراد در حال تغییر می باشد.
۲-آیا پرندگان موجودات خونگرمی هستند ؟ جواب این سوال بستگی به سن پرنده دارد !! در کل میتوان گفت که پرندگان موجودات خونگرمی هستند و این بدان معنا است که آنها تلاش میکنند که با صرف انرژی دمای بدن خود را در محدوده مناسب فیزیولوژیکی نگه داری بکنند. اما متاسفانه پرندگان در چند روز اول پس از هچ (تفریخ یا بدنیا آمدن) توانایی تنظیم دمای بدن خود را ندارند و دمای بدن آنها به شدت تحت تاثیر محیط قرار میگیرد. مطالعات نشان میدهد که جنین مرغ و جوجه تازه به دنیا آمده (در چند روز اول زندگی) قادر نیستند که دمای بدن خود را تنظیم کنند. بنابراین به همان اندازه که حفظ دمای مناسب دستگاه هچری در روزهای پایانی مهم است، میتوان گفت که حفظ دمای سالن در چند روز نخست پرورش نیز از اهمیت به سزایی در پرورش جوجه ها و موفقیت مرغدار برخوردار می باشد.
دمای بدن طیور چقدر است؟ (قسمت دوم)
۳- چند روز طول میکشد که جوجه ها بتوانند دمای بدن خود را کنترل کنند و از حالت خونسردی به حالت خونگرمی تبدیل شوند؟ روند تبدیل جوجه ها از موجوداتی خونسرد به خونگرم از دوران جنینی آغاز میشود به طوریکه این روند از سن ۱۹ روزگی دوران جنینی شروه شده و در سن ۴ یا ۵ روزگی کامل شود.
۴ – آیا سن گله مادر می تواند در مدت زمان لازم برای تبدیل جوجه ها از موجودات خونسرد به خونگرم موثر باشد؟
جواب مثبت است !! همان طور که در سطور فوق گفته شد، جوجه ها در سن ۴ تا ۵ روزگی میتوانند به موجوداتی خونگرم تبدیل شوند اما در جوجه هایی که از گله های مرغ مادر جوان بدست آمده اند این مدت زمان طولانی تر می شود به طوریکه در این دسته از جوجه ها تبدیل شدن به موجودات خونگرم در سن ۵ یا ۶ روزگی خواهد بود.
۵- چرا از بدن مرغ ها حرارت آزاد میشود ؟ جواب این سوال بسیار آسان است !! آیا شما میدانید که چرا از موتور خودرو گرما آزاد میشود ؟؟ !! دلیل آزاد شدن گرما این است که راندمان تبدیل انرژی در هیچ دستگاهی ۱۰۰ درصد نمی باشد . به عبارت دیگر انرژی نهفته شده در بنزین خودرو در جریان یک سری از فعل و انفعالات شیمایی تبدیل به انرژی حرکتی می شود . اما روند تبدیل انرژی نهفته شده در بنزین به انرژی حرکتی خودرو ۱۰۰ درصد نمی باشد و بخشی از آن به صورت گرما هدر می رود. در بدن مرغ نیز دقیقا همین اتفاق می افتد. مرغ انرژی موجود در خوراک را تبدیل به انرژی های دیگری می کند . مثلا انرژی نهفته شده در دانه های غلات را تبدیل به انرزی حرکتی ماهیچه ها میکند . اما این تبدیل به صورت ۱۰۰ درصد نمی باشد و بخشی از انرژی خوراک به صورت گرما و رطوبت از دسترس حیوان خارج شده و به محیط آزاد می شود.
منابع:
اصول کاربردی تهویه در سالن های مرغداری (سالاری، کلانتر نیستانکی ، نود، قدمی صنمی)
راهنمای تهویه در مرغداری (نیکو قوسیان)
رفتارشناسی حیوانات اهلی (رضا سلیمی)
پرورش پرندگان در آب و هوای بسیار گرم (کرامت اساسی و حسن نیلی)
۳- چند روز طول میکشد که جوجه ها بتوانند دمای بدن خود را کنترل کنند و از حالت خونسردی به حالت خونگرمی تبدیل شوند؟ روند تبدیل جوجه ها از موجوداتی خونسرد به خونگرم از دوران جنینی آغاز میشود به طوریکه این روند از سن ۱۹ روزگی دوران جنینی شروه شده و در سن ۴ یا ۵ روزگی کامل شود.
۴ – آیا سن گله مادر می تواند در مدت زمان لازم برای تبدیل جوجه ها از موجودات خونسرد به خونگرم موثر باشد؟
جواب مثبت است !! همان طور که در سطور فوق گفته شد، جوجه ها در سن ۴ تا ۵ روزگی میتوانند به موجوداتی خونگرم تبدیل شوند اما در جوجه هایی که از گله های مرغ مادر جوان بدست آمده اند این مدت زمان طولانی تر می شود به طوریکه در این دسته از جوجه ها تبدیل شدن به موجودات خونگرم در سن ۵ یا ۶ روزگی خواهد بود.
۵- چرا از بدن مرغ ها حرارت آزاد میشود ؟ جواب این سوال بسیار آسان است !! آیا شما میدانید که چرا از موتور خودرو گرما آزاد میشود ؟؟ !! دلیل آزاد شدن گرما این است که راندمان تبدیل انرژی در هیچ دستگاهی ۱۰۰ درصد نمی باشد . به عبارت دیگر انرژی نهفته شده در بنزین خودرو در جریان یک سری از فعل و انفعالات شیمایی تبدیل به انرژی حرکتی می شود . اما روند تبدیل انرژی نهفته شده در بنزین به انرژی حرکتی خودرو ۱۰۰ درصد نمی باشد و بخشی از آن به صورت گرما هدر می رود. در بدن مرغ نیز دقیقا همین اتفاق می افتد. مرغ انرژی موجود در خوراک را تبدیل به انرژی های دیگری می کند . مثلا انرژی نهفته شده در دانه های غلات را تبدیل به انرزی حرکتی ماهیچه ها میکند . اما این تبدیل به صورت ۱۰۰ درصد نمی باشد و بخشی از انرژی خوراک به صورت گرما و رطوبت از دسترس حیوان خارج شده و به محیط آزاد می شود.
منابع:
اصول کاربردی تهویه در سالن های مرغداری (سالاری، کلانتر نیستانکی ، نود، قدمی صنمی)
راهنمای تهویه در مرغداری (نیکو قوسیان)
رفتارشناسی حیوانات اهلی (رضا سلیمی)
پرورش پرندگان در آب و هوای بسیار گرم (کرامت اساسی و حسن نیلی)
پرورش طیور بدون پر (بخش اول):
يکي از موارد جديدي که امروزه مطرح شده ، پرورش نژادي از مرغهاست که بدن آنها کاملاً عاري از پر مي باشد . اين نژادها با نامهاي متفاوتي ياد مي شود :
ه( Featherles chicken , totally naked rooster )ازاسامي است که در مقالات مختلف براي اين نژادها عنوان شده است .
توليد اين نژادها با واکنشهاي متفاوتي در محافل علمي روبرو شده است .
برخي از مخالفان ، نژادها را حاصل دستکاري ژنتيکي و دخالت در کار خلقت دانسته و آن را عملي وحشيانه و غير اخلاقي نام برده اند در حالي که دکتر کاهنر معتقد است که اين نژادها با آميخته گري به وجود آمده اند .
يکي از موارد جديدي که امروزه مطرح شده ، پرورش نژادي از مرغهاست که بدن آنها کاملاً عاري از پر مي باشد . اين نژادها با نامهاي متفاوتي ياد مي شود :
ه( Featherles chicken , totally naked rooster )ازاسامي است که در مقالات مختلف براي اين نژادها عنوان شده است .
توليد اين نژادها با واکنشهاي متفاوتي در محافل علمي روبرو شده است .
برخي از مخالفان ، نژادها را حاصل دستکاري ژنتيکي و دخالت در کار خلقت دانسته و آن را عملي وحشيانه و غير اخلاقي نام برده اند در حالي که دکتر کاهنر معتقد است که اين نژادها با آميخته گري به وجود آمده اند .
پرورش طیور بدون پر (بخش دوم):
مزاياي پرورش مرغهاي بدون پر
1 ـ افزايش راندمان در مناطق گرمسير :
کاهنر بيان مي کند که به علت کاهش رشد جوجه ها در آب و هواي گرم هزينه توليد گوشت مرغ در نقاط گرمسير افزايش مي يابد به علت عدم وجود پر در اين نژادها مقاومت گرمايي در آنها افزايش يافته و در شرايط گرم راندمان افزايش مي يابد . البته اين پرندگان نسبت به سويه هاي پر توليد سرعت رشد بالايي ندارند ولي در مناطق گرم داراي راندمان بالاتري نسبت به اين سويه ها هستند .
2 ـ صرفه جويي در هزينه ها :
توليداين پرندگان موجب صرفه جويي در موارد مختلفي در مناطق گرمسير مي شود :
الف )صرفه جويي در هزينه هاي مربوط به حرارت سالن : چنانکه بيان شد اين نژادها با داشتن تحمل حرارتي بيشتر موجب مي شوند که در هزينه هاي سنگين خنک کردن سالن صرفه جويي شود .
ب )صرفه جويي در هزينه هاي مربوط به خوراک : در قسمتهاي گذشته بيان شد که پر داراي مقادير بالايي پروتئين مي باشد که اين پروتئين از خوراک تامين مي شود همچنين در شرايط گرمايي احتياج به تغليظ جيره کمتر شده و هزينه خوراک مصرفي به طور قابل ملاحظه اي کاهش مي يابد .
ج )صرفه جويي در هزينه هاي مربوط به پر کني :علاوه بر صرفه جويي نام برده شده به علت عدم وجود پر ،هزينه هاي مربوط به پر کني لاشه از بين مي رود که مي تواند موجب کاهش هزينه توليد و کاهش قيمت گوشت توليدي شود .
مزاياي پرورش مرغهاي بدون پر
1 ـ افزايش راندمان در مناطق گرمسير :
کاهنر بيان مي کند که به علت کاهش رشد جوجه ها در آب و هواي گرم هزينه توليد گوشت مرغ در نقاط گرمسير افزايش مي يابد به علت عدم وجود پر در اين نژادها مقاومت گرمايي در آنها افزايش يافته و در شرايط گرم راندمان افزايش مي يابد . البته اين پرندگان نسبت به سويه هاي پر توليد سرعت رشد بالايي ندارند ولي در مناطق گرم داراي راندمان بالاتري نسبت به اين سويه ها هستند .
2 ـ صرفه جويي در هزينه ها :
توليداين پرندگان موجب صرفه جويي در موارد مختلفي در مناطق گرمسير مي شود :
الف )صرفه جويي در هزينه هاي مربوط به حرارت سالن : چنانکه بيان شد اين نژادها با داشتن تحمل حرارتي بيشتر موجب مي شوند که در هزينه هاي سنگين خنک کردن سالن صرفه جويي شود .
ب )صرفه جويي در هزينه هاي مربوط به خوراک : در قسمتهاي گذشته بيان شد که پر داراي مقادير بالايي پروتئين مي باشد که اين پروتئين از خوراک تامين مي شود همچنين در شرايط گرمايي احتياج به تغليظ جيره کمتر شده و هزينه خوراک مصرفي به طور قابل ملاحظه اي کاهش مي يابد .
ج )صرفه جويي در هزينه هاي مربوط به پر کني :علاوه بر صرفه جويي نام برده شده به علت عدم وجود پر ،هزينه هاي مربوط به پر کني لاشه از بين مي رود که مي تواند موجب کاهش هزينه توليد و کاهش قيمت گوشت توليدي شود .